Lăng các chúa Nguyễn xuống cấp, bao giờ mới được tu bổ?

VHO - Lăng các chúa Nguyễn ở Huế mang giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc, nhưng hiện nay nhiều di tích đang xuống cấp nghiêm trọng, cần sớm được tu bổ. Đơn vị quản lý di tích đã tổ chức khảo sát, xây dựng hồ sơ hiện trạng để lập kế hoạch tu bổ, phục hồi với kinh phí khoảng 60 tỉ đồng, góp phần gìn giữ di sản.

Lăng các chúa Nguyễn được xây dựng tập trung ở khu vực thượng nguồn sông Hương, đoạn qua địa bàn xã Hương Thọ cũ, nay là phường Kim Long (TP. Huế). Những năm qua, các di tích này được nhiều du khách quan tâm, tìm đến tham quan, tìm hiểu và dâng hương. Tuy nhiên, do phân bố ở những vị trí có đường đi khá hẹp và tình trạng xuống cấp kéo dài, không ít người dân, du khách vẫn chưa biết đến các di tích này.

Nhiều hạng mục xuống cấp nghiêm trọng

Chúng tôi đến tham quan lăng Trường Thiệu, nơi an nghỉ của chúa Nguyễn Phúc Thuần (1754-1777), và không khỏi xót xa trước tình trạng xuống cấp, hoang tàn của không gian và cảnh quan di tích. Lăng nằm cách bờ sông Tả Trạch (một nhánh ở thượng nguồn sông Hương) khoảng 400m, cạnh khuôn viên Trường THCS Hương Thọ và gần lăng Trường Cơ của chúa Tiên Nguyễn Hoàng.

Cách đây không lâu, tuyến đường bê tông rộng khoảng 2m đã được xây dựng, nâng cấp để dẫn vào lăng; đây cũng là lối đi phụ của học sinh.

Theo sử liệu, chúa Nguyễn Phúc Thuần trước đó được an táng tại Gia Định. Đến đầu triều Nguyễn, phần mộ được di dời về vị trí hiện nay và lăng được xây dựng, đặt tên là lăng Trường Thiệu.

Kiểu thức xây dựng lăng mộ chúa Nguyễn Phúc Thuần cũng tương tự như các lăng chúa Nguyễn khác, với vòng thành ngoài có chu vi khoảng 117m, cao 2,5m; vòng thành trong có chu vi hơn 64m, cao gần 1,9m. Nấm mộ có hình chữ nhật, gồm hai tầng thấp và được xây theo lối giật cấp. Vật liệu xây dựng chủ yếu là đá núi, gạch vồ, vôi vữa…

Hiện nay, các vòng thành, cổng, bình phong, hương án tại lăng Trường Thiệu đã xuống cấp nghiêm trọng. Theo ghi nhận của phóng viên, hai lớp vòng thành bị sạt trượt, nghiêng lún, xô lệch, xuất hiện nhiều “lỗ hổng”, tiềm ẩn nguy cơ đổ sập. Bên trong khu lăng mộ, cỏ mọc dày và cao, cây dại chằng chịt bám vào tường thành…

Không chỉ lăng Trường Thiệu, nhiều di tích lăng chúa Nguyễn khác cũng đang xuống cấp.

Theo TS Phan Thanh Hải, nguyên Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, thời các chúa Nguyễn (1558-1775), đặc biệt là ở giai đoạn cuối, việc quy hoạch vị trí các lăng tẩm của các chúa và phi đã được giải quyết khá hoàn chỉnh. Khi ấy, đô thành Phú Xuân đã được xây dựng ở bờ bắc sông Hương (bên trong Kinh thành Huế hiện nay), hướng về phía Nam; còn đàn, miếu của hoàng triều cùng lăng mộ các chúa và phi đều được bố trí ở phía Tây và Tây Nam, vùng thượng nguồn sông Hương.

Ngoài ra, nhiều lăng mộ chúa Nguyễn bị tàn phá dưới thời Tây Sơn và được dựng lại vào đầu triều Nguyễn nên quy mô, cấu trúc lăng các chúa Nguyễn và phi về cơ bản tương tự nhau. Mỗi lăng đều có hai lớp tường thành hình chữ nhật bao bọc, xây bằng đá núi, gạch vồ; có bình phong tiền và bình phong hậu, được trang trí hình rồng, long mã. Nấm mộ được xây theo hình khối chữ nhật, gồm hai tầng giật cấp; phía trước có hương án xây bằng đá hoặc gạch. Đặc biệt, tại các lăng chúa Nguyễn không thấy có công trình kiến trúc gỗ.

Dự kiến đầu tư 60 tỉ đồng

Các chuyên gia, nhà nghiên cứu cho rằng, tuy lăng các chúa Nguyễn có quy mô nhỏ hơn, cách thức xây dựng đơn giản hơn nhiều so với lăng các vua Nguyễn sau này, nhưng lăng mộ các chúa đều có vị trí rất lý tưởng và tuân thủ các quy tắc về phong thủy địa lý.

Đến nay, các công trình lăng chúa Nguyễn tại Huế đã được xếp hạng di tích. Trong đó, có ba di tích cấp quốc gia gồm lăng Trường Cơ (nơi an nghỉ của chúa Tiên Nguyễn Hoàng), lăng Trường Thái (chúa Nguyễn Phúc Khoát), lăng Trường Thiệu (chúa Nguyễn Phúc Thuần) và các di tích cấp tỉnh, thành phố gồm: Lăng Trường Diễn (chúa Nguyễn Phúc Nguyên), lăng Trường Diên (chúa Nguyễn Phúc Lan), lăng Trường Hưng (chúa Nguyễn Phúc Tần), lăng Trường Mậu (chúa Nguyễn Phúc Thái), lăng Trường Thanh (chúa Nguyễn Phúc Chu)...

Nhiều năm qua, một số lăng đã được tu bổ, tôn tạo với quy mô lớn nhỏ khác nhau như lăng Trường Cơ, lăng Trường Thanh, lăng Trường Phong… Các di tích còn lại đang trong tình trạng hư hại, xuống cấp nghiêm trọng, cần sớm được tu bổ, bảo tồn.

Ông Phùng Văn Hoàng, Giám đốc Ban Quản lý dự án di tích Cố đô Huế (thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế), cho biết đơn vị đã khảo sát thực tế và lập hồ sơ đánh giá hiện trạng xuống cấp của các di tích lăng mộ chúa Nguyễn. Do các lăng chúa Nguyễn gồm cả di tích cấp quốc gia và di tích cấp tỉnh nên hồ sơ đã được trình các cấp thẩm định, cho ý kiến theo quy định. Hiện nay, cơ bản các hồ sơ đã được thông qua, đơn vị đang triển khai công đoạn lập dự án “Bảo quản, tu bổ phục hồi lăng các chúa Nguyễn” để sớm triển khai.

Theo dự kiến, dự án có tổng mức đầu tư khoảng 60 tỉ đồng, thực hiện tu bổ tám lăng chúa Nguyễn, lăng Cơ Thánh và lăng Hải Đông Quận vương (nằm trong khu vực kết nối với lăng Trường Cơ và lăng Trường Thiệu).

Các hạng mục dự kiến tu bổ gồm: Cổng, bình phong, hương án, phần mộ, tường thành trong và ngoài, sân khu vực mộ, sân trước lăng, hệ thống sân vườn cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật.

Phương án kỹ thuật chủ yếu là tu bổ, phục hồi cổng, bình phong, phần mộ, tường thành và hệ thống sân nền theo nguyên gốc; xử lý hư hỏng, gia cố kết cấu, phục hồi hoa văn, họa tiết và các cấu kiện truyền thống. Đồng thời, chỉnh trang sân vườn, cảnh quan; bổ sung hệ thống thu thoát nước, chiếu sáng, camera an ninh và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật phục vụ công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích.