Tàu cổ Cẩm An sẽ được khai quật khi nào?

VHO - Sau khi Bộ VHTTDL thống nhất chủ trương khai quật khẩn cấp, TP. Đà Nẵng đang xây dựng phương án tổng thể bảo vệ, khai quật, di dời và bảo quản tàu cổ Cẩm An trong năm 2027.

Sau thời gian dài vướng thủ tục và điều kiện hiện trường, yêu cầu đặt ra là tổ chức khai quật an toàn, bảo đảm bảo quản lâu dài di vật có giá trị lịch sử.

Hoàn thiện phương án khai quật trong năm 2027

Ông Tán Văn Vương, Phó Giám đốc Sở VHTTDL TP. Đà Nẵng cho biết, đã giao Trung tâm Bảo tồn di sản Văn hóa Thế giới Hội An xây dựng phương án tổng thể về bảo vệ khẩn cấp, khai quật khảo cổ, di dời và bảo quản di vật tàu cổ Cẩm An trong năm 2027.

Sau khi di vật tàu cổ xuất lộ trở lại vào tháng 11.2025, Sở VHTTDL đã báo cáo Bộ VHTTDL, đồng thời tổ chức tọa đàm tham vấn các chuyên gia đầu ngành. Từ cuối năm 2025 đến giữa năm 2026, các cơ quan chức năng và đơn vị chuyên môn tiếp tục khảo sát, nghiên cứu phương án khai quật phù hợp với điều kiện thực tế.

Trên cơ sở đó, phương án chuyển từ khai quật dưới nước sang khai quật trong lòng đất tại khu vực bãi cạn được đề xuất nhằm tối ưu quy trình kỹ thuật và tiết kiệm ngân sách.

Ngày 15.7.2026, Bộ VHTTDL ban hành văn bản số 4367/BVHTTDL-DSVH, thống nhất chủ trương khai quật khẩn cấp. Ngày 14.8, Sở VHTTDL phối hợp với các cơ quan, đơn vị và địa phương liên quan khảo sát thực tế, bàn giải pháp bảo vệ và khai quật di vật.

Theo ông Vương, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là hoàn thiện phương án tổng thể, làm cơ sở triển khai trong năm 2027.

Ghi nhận của phóng viên vào giữa tháng 10.2026 tại khu vực phát hiện tàu cổ cho thấy, sau gần một năm kể từ khi thân tàu xuất lộ rõ trở lại, di vật đã bị cát phủ lấp đáng kể. Dấu tích dễ nhận thấy nhất là những đầu cọc trụ gỗ nhô lên khỏi mặt cát và mép nước khoảng 3-4cm, kéo dài thành một dải cong theo thân tàu.

Khu vực này hiện cũng đang triển khai dự án kè chống xói lở bảo vệ bờ biển Hội An. Cơ quan chức năng đã khoanh vùng bảo vệ hiện vật, đặt biển thông báo “khu vực di tích không phận sự miễn vào”.

Gỡ vướng pháp lý, bảo đảm an toàn hiện trường

Như Văn Hóa đã phản ánh trong bài “Di vật tàu cổ ở bờ biển Hội An: Bao giờ mới được khai quật, bảo quản?” ngày 27.7.2026, việc xử lý di vật kéo dài do vướng mắc về thủ tục, quy hoạch khảo cổ và đặc điểm địa điểm phát hiện.

Theo thông tin Sở VHTTDL Đà Nẵng cung cấp trước đó, quy hoạch khảo cổ của thành phố đang được triển khai sau sáp nhập. Trong khi đó, vị trí tàu cổ liên tục thay đổi trạng thái theo thủy triều, có lúc nằm trên cạn, có lúc ngập nước, đặt ra những yêu cầu khác nhau về pháp lý và kỹ thuật khai quật.

Việc Bộ VHTTDL thống nhất chủ trương khai quật khẩn cấp mở ra hướng xử lý tiếp theo, nhưng quá trình thực hiện vẫn cần hoàn thiện hồ sơ, phương án kỹ thuật và các điều kiện bảo đảm an toàn.

Theo Tờ trình số 53/TTr-DSVH ngày 7.4.2026 của Trung tâm Bảo tồn di sản Văn hóa Thế giới Hội An, tại thời điểm xuất lộ rõ nhất, phần thân tàu đo được dài 17,4m, rộng nhất khoảng 5m. Đây là số đo phần đã lộ diện, không phải kích thước hoàn chỉnh bởi di vật có thể còn bị vùi sâu trong cát.

Tàu được cấu tạo bằng gỗ, các cấu kiện liên kết bằng đinh sắt và đã chịu tác động của môi trường nhiễm mặn trong thời gian dài. Khảo sát ghi nhận hiện tượng rêu mốc, nguy cơ nứt mục và một số cấu kiện bị sóng đánh rời…

Nằm trên bãi biển công cộng, di vật thường xuyên chịu ảnh hưởng của sóng, thủy triều và sự luân phiên giữa trạng thái ướt, khô. Vì vậy, việc khai quật không thể chỉ dừng ở công đoạn đào lộ thân tàu mà phải tính toán đồng bộ giải pháp gia cố, di chuyển và bảo quản ngay sau khi đưa di vật ra khỏi lớp cát.

Trong hồ sơ đề xuất tháng 4.2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An đã nghiên cứu phương án khai quật có kè chắn nước, gia cố và di chuyển nguyên khối, sau đó ngâm xả mặn, thử nghiệm các giải pháp bảo quản chuyên sâu đối với cấu kiện gỗ.

Khuôn viên Bảo tàng Hội An được đề xuất làm nơi bảo quản di vật sau khai quật. Đây là công việc đòi hỏi sự phối hợp giữa khảo cổ học, kỹ thuật gia cố, vận chuyển và bảo quản gỗ cổ.

Nếu không được xử lý đúng quy trình, các cấu kiện gỗ đã suy yếu sau thời gian dài trong môi trường biển có thể tiếp tục biến dạng, nứt gãy khi thay đổi điều kiện môi trường.

Bên cạnh đó, thời tiết cũng là yếu tố cần tính toán. Trong mùa mưa, sóng biển mạnh có thể ảnh hưởng đến an toàn hiện trường và gây khó khăn cho việc dựng kè, gia cố, di chuyển di vật. Vì vậy, phương án tổng thể cần xác định rõ các bước triển khai, điều kiện kỹ thuật và giải pháp ứng phó với diễn biến thời tiết.

Tàu cổ Cẩm An được phát hiện cuối năm 2023 tại bãi biển Thịnh Mỹ, phường Cẩm An, TP. Hội An trước đây, nay thuộc phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng. Sau nhiều lần bị cát vùi lấp, di vật xuất lộ rõ trở lại vào tháng 11.2025.

Theo kết quả khảo sát ban đầu, con tàu có một số đặc điểm kỹ thuật của tàu thuyền truyền thống Biển Đông, phản ánh sự giao thoa giữa kỹ thuật đóng tàu Đông Nam Á và Trung Quốc. Nhận định nghiên cứu bước đầu cho rằng di vật có niên đại từ cuối thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI.

Việc khai quật và phân tích chuyên sâu được kỳ vọng giúp làm rõ niên đại, nguồn gốc, chức năng của con tàu, bổ sung tư liệu về lịch sử hàng hải và hoạt động giao thương của Hội An.

Như vậy, năm 2027 là mốc thời gian dự kiến triển khai khai quật tàu cổ Cẩm An. Tuy nhiên, tiến độ cụ thể còn phụ thuộc vào việc hoàn thiện phương án tổng thể và bảo đảm các điều kiện thực hiện.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa thân tàu lên khỏi lớp cát, mà còn phải bảo tồn được những chứng tích lịch sử quý giá để phục vụ nghiên cứu và phát huy giá trị di sản.