Văn hóa doanh nghiệp phải trở thành năng lực bên trong

VHO - Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 đặt ra yêu cầu đưa văn hóa ra khỏi phạm vi của những giá trị được tuyên bố, để hiện diện trong quản trị, đạo đức kinh doanh, đổi mới sáng tạo, phát triển con người và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Văn hóa doanh nghiệp - Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững” do Báo Văn Hoá phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức ngày 13.10 tại Hà Nội.

Ủy viên Dự khuyết BCH Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng phát biểu khai mạc và chủ trì Diễn đàn. Đồng chủ trì có Tổng Biên tập Báo Văn Hóa Nguyễn Anh Vũ, Trưởng Ban tổ chức chương trình; Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp Nhỏ và Vừa Thành phố Hà Nội Mạc Quốc Anh; Viện trưởng, Viện chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI) Võ Trí Thành.

Diễn đàn có sự tham dự của khoảng 300 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý Trung ương, Bộ VHTTDL, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các hiệp hội doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu, lãnh đạo cơ quan báo chí, doanh nhân, doanh nghiệp cùng đại diện các cơ sở giáo dục, đào tạo.

Diễn đàn diễn ra đúng Ngày Doanh nhân Việt Nam (13.10), hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11, tạo không gian để nhìn nhận văn hóa doanh nghiệp ở một chiều sâu mới: văn hóa phải trở thành năng lực vận hành và tạo giá trị.

Văn hóa quyết định khả năng đi xa

Phát biểu khai mạc, Ủy viên Dự khuyết BCH Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng nhắc lại một thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị: “Nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa”.

Từ cách tiếp cận ấy, Thứ trưởng nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa đối với sự phát triển nhanh và bền vững của doanh nghiệp cũng như nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng, văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới cần đồng thời giữ gìn bản sắc dân tộc và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo.

Ông đưa ra 8 giá trị cốt lõi cần được doanh nghiệp quan tâm: liêm chính, thượng tôn pháp luật và giữ chữ tín; lấy giá trị thực cho khách hàng làm căn cứ hành động; tôn trọng con người, trọng dụng tài năng và phát triển năng lực; tôn trọng đổi mới sáng tạo, học tập liên tục và thích ứng nhanh; sử dụng dữ liệu, tiên phong ứng dụng AI có trách nhiệm; nêu gương, làm gương; giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam; gắn khát vọng phát triển của doanh nghiệp với trách nhiệm dài hạn đối với đất nước và cộng đồng.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh rằng, những giá trị ấy cần được kiểm nghiệm bằng chính quyết định của doanh nghiệp. Liêm chính được thể hiện khi doanh nghiệp đứng trước lựa chọn giữa lợi ích trước mắt và nguyên tắc.

Chữ tín được thể hiện qua chất lượng sản phẩm, việc thực hiện cam kết với đối tác và trách nhiệm khi sản phẩm có vấn đề. Văn hóa phục vụ khách hàng tiếp tục được duy trì ngay cả sau khi doanh nghiệp đã hoàn tất giao dịch.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu. Văn hóa nêu gương phải bắt đầu từ lãnh đạo doanh nghiệp: giữ lời, nhận trách nhiệm và chấp nhận phản biện trong nội bộ. Khi doanh nghiệp lớn mạnh, khát vọng phát triển cũng cần gắn với trách nhiệm dài hạn đối với đất nước và cộng đồng.

Thông điệp về văn hóa doanh nghiệp được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn. Bộ VHTTDL đang thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế thể thao và kinh tế du lịch; đồng thời triển khai các giải pháp về thể chế, nguồn lực và kết nối cộng đồng doanh nghiệp.

Ngày 12.10.2026, Bộ VHTTDL đã ra mắt Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam và công bố 17 bài toán lớn để cộng đồng doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết, hướng tới những kết quả có thể định lượng trong năm 2026 và tạo giá trị lâu dài.

Biến các giá trị văn hoá thành sức mạnh vận hành

Trong khi Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng đặt văn hóa doanh nghiệp trong tầm nhìn phát triển quốc gia, Tổng Biên tập Báo Văn Hóa Nguyễn Anh Vũ lại đi thẳng vào vấn đề khả năng biến các giá trị thành sức mạnh vận hành.

Phát biểu đề dẫn Diễn đàn, ông Nguyễn Anh Vũ đặt vấn đề: Điều gì quyết định sức mạnh lâu dài của một doanh nghiệp?

Theo ông Nguyễn Anh Vũ, vốn, công nghệ, nhân lực, thị trường và mô hình kinh doanh đều quan trọng, song có một nguồn lực khó thể hiện trên bảng cân đối kế toán nhưng tác động trực tiếp đến cách doanh nghiệp hành động, ứng xử, vượt qua khủng hoảng và phát triển. Đó là văn hóa doanh nghiệp.

Từ góc nhìn này, văn hóa cần được đặt ra ngoài phạm vi của những khẩu hiệu về giá trị cốt lõi, hoạt động gắn kết nội bộ hay bộ nhận diện thương hiệu. Văn hóa phải hiện diện trong cách lãnh đạo ra quyết định, cách doanh nghiệp đối xử với người lao động, khách hàng, đối tác và cách ứng xử trước các vấn đề của xã hội.

Một nghiên cứu do Viện Phát triển Doanh nghiệp thuộc VCCI và Blue C công bố cuối năm 2025, khảo sát 505 doanh nghiệp, ghi nhận điểm trung bình về mức độ trưởng thành trong thực thi văn hóa doanh nghiệp đạt 43,84 điểm, tương đương cấp độ 4 trên thang 6 cấp, tăng 4,12 điểm so với năm 2024.

Tuy nhiên, mới 48,51% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát đạt cấp độ trưởng thành từ mức 4 trở lên, còn tỷ lệ đạt hai cấp độ cao nhất là 27,9%. Những dữ liệu được đưa ra tại Diễn đàn đặt ra khoảng cách cần thu hẹp giữa nhận thức và thực hành.

Ông Nguyễn Anh Vũ nhấn mạnh: “Niềm tin cũng là vốn; uy tín cũng là tài sản; đạo đức cũng tạo ra giá trị kinh tế”. Khi khách hàng, người lao động và đối tác đặt niềm tin vào doanh nghiệp, niềm tin ấy có thể trở thành một dạng vốn giúp duy trì quan hệ, củng cố thương hiệu và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Cùng với đạo đức kinh doanh, Diễn đàn dành sự quan tâm lớn đến mối quan hệ giữa văn hóa và công nghệ. Dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các nền tảng quản trị mới đang thay đổi phương thức vận hành doanh nghiệp.

Tuy nhiên, giá trị của công nghệ phụ thuộc sâu vào nền tảng văn hóa của tổ chức. Dữ liệu cần được sử dụng trên tinh thần học hỏi; nền tảng số cần sự hợp tác; sáng tạo cần một môi trường đủ niềm tin để con người thử nghiệm và phát triển.

5 vấn đề được Tổng Biên tập Nguyễn Anh Vũ gợi mở tập trung vào khả năng biến văn hóa thành năng suất, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh; đưa đạo đức kinh doanh và văn hóa quản trị vào hoạt động thực chất; tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đổi mới quản trị con người trước những thay đổi của công nghệ và thị trường lao động; đồng thời kết nối nỗ lực của từng doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái văn hóa kinh doanh Việt Nam có bản sắc, trách nhiệm và sức cạnh tranh.

Qua 2 phiên tham luận, các đại biểu đã làm rõ yêu cầu đưa văn hóa ra khỏi những giá trị được tuyên bố, để trở thành cách doanh nghiệp ra quyết định, tổ chức công việc, phát triển con người, sử dụng công nghệ và ứng xử với khách hàng. Khi được kiểm chứng bằng năng lực và kết quả, văn hóa mới thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.

Phiên thảo luận chung với chủ đề “Xây dựng Văn hóa Doanh nghiệp - Từ bản sắc doanh nghiệp đến giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh” đã tập trung làm rõ cách đưa các giá trị văn hóa vào quản trị và hoạt động kinh doanh hằng ngày.

Các ý kiến hướng tới việc biến bản sắc doanh nghiệp thành những chuẩn mực ứng xử, chất lượng sản phẩm, cách phục vụ khách hàng và trải nghiệm thương hiệu, qua đó tạo dấu ấn riêng và củng cố niềm tin của thị trường. 

Phiên thảo luận cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải gắn văn hóa với hiệu quả kinh doanh, đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng, để văn hóa trở thành năng lực thực tế tạo ra giá trị và sức cạnh tranh bền vững.

Văn hóa doanh nghiệp phải được đo bằng những thay đổi cụ thể

Tinh thần của Diễn đàn tiếp tục được ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, nhấn mạnh trong phát biểu bế mạc.

Theo ông Mạc Quốc Anh, giá trị của Diễn đàn cần được tiếp nối bằng những thay đổi cụ thể trong từng doanh nghiệp và môi trường kinh doanh. Văn hóa phải trở thành năng lực bên trong, giúp doanh nghiệp quản trị tốt hơn, đổi mới hiệu quả hơn và phát triển bền vững.

Từ các nội dung được trao đổi, ông Mạc Quốc Anh đúc kết bốn định hướng. Trước hết, văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình phát triển doanh nghiệp, bởi văn hóa chi phối cách doanh nghiệp sử dụng vốn, lựa chọn công nghệ, phát triển con người và ứng xử trước rủi ro.

Khi chuẩn mực được thực hiện nhất quán, doanh nghiệp có thêm cơ sở giảm chi phí phối hợp, bảo vệ uy tín và duy trì niềm tin.

Bên cạnh đó là trách nhiệm của người đứng đầu đối với chất lượng văn hóa của tổ chức. Văn hóa được bộc lộ rõ trong những quyết định khó: giữ cam kết khi lợi nhuận thu hẹp, minh bạch khi xảy ra sai sót, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động khi doanh nghiệp gặp khó khăn. Uy tín của lãnh đạo bắt đầu từ sự nhất quán giữa lời nói và hành động.

Định hướng thứ ba liên quan trực tiếp tới công nghệ. Ông Mạc Quốc Anh cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa học hỏi để làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chuyển đổi số đòi hỏi sự thay đổi trong cách ra quyết định, chia sẻ thông tin và phối hợp công việc. Khi ứng dụng AI, chất lượng dữ liệu, quyền riêng tư và trách nhiệm của con người đối với quyết định cuối cùng cần được đặt lên hàng đầu.

Định hướng thứ tư mở rộng câu chuyện từ từng doanh nghiệp tới cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Mỗi sản phẩm đạt chất lượng, mỗi hợp đồng được thực hiện nghiêm túc, mỗi quan hệ lao động được xây dựng trên sự tôn trọng đều góp phần bồi đắp niềm tin vào doanh nghiệp Việt.

Bản sắc dân tộc, theo ông, cần được thể hiện qua chữ tín, tinh thần hợp tác và trách nhiệm với cộng đồng, đồng thời tiếp thu những chuẩn mực quản trị tiến bộ.

Bắt đầu bằng những việc có thể làm ngay

Trong phát biểu bế mạc, ông Mạc Quốc Anh đưa câu chuyện văn hóa về những hành động có thể thực hiện ngay tại doanh nghiệp.

Ông đề nghị mỗi doanh nghiệp lựa chọn một vấn đề văn hóa đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của mình để cải thiện, chẳng hạn chất lượng phục vụ khách hàng, sự phối hợp nội bộ, tính minh bạch hoặc môi trường làm việc.

Mỗi việc cần có người chịu trách nhiệm, thời hạn thực hiện và cách đánh giá kết quả. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, những quy tắc đơn giản, phù hợp nguồn lực nhưng được thực hiện đều đặn có thể là điểm khởi đầu thiết thực.

Với các hiệp hội và cơ sở đào tạo, ông Mạc Quốc Anh đề nghị tăng cường hướng dẫn thực hành, tư vấn và chia sẻ kinh nghiệm giữa các doanh nghiệp; gắn đào tạo quản trị với đạo đức kinh doanh, kỹ năng lãnh đạo và năng lực đổi mới.

Đối với cơ quan quản lý và các đơn vị tổ chức, các kiến nghị của Diễn đàn cần tiếp tục được tổng hợp để nghiên cứu, đối thoại và triển khai. Báo chí, trong đó có Báo Văn hóa, tiếp tục phát hiện, phân tích và lan tỏa những mô hình thực chất để cộng đồng doanh nghiệp có thêm kinh nghiệm áp dụng.

Thông điệp của Diễn đàn không dừng ở việc xác lập vai trò của văn hóa. Vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để văn hóa hiện diện trong từng quyết định kinh doanh, từng sản phẩm, từng quan hệ lao động, từng cách ứng xử với khách hàng và từng lựa chọn của người lãnh đạo.

“Từng doanh nghiệp giữ được chữ tín sẽ góp phần tạo nên một nền kinh tế đáng tin cậy”, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh trong phát biểu bế mạc.

Khi văn hóa trở thành nền tảng của quản trị, hợp tác và đổi mới, doanh nghiệp có thêm một nguồn lực nội sinh để nâng cao sức cạnh tranh, đồng thời cộng đồng doanh nghiệp có thể cùng tạo dựng một môi trường kinh doanh đề cao liêm chính, trách nhiệm, sáng tạo và niềm tin.

Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 mở ra một cách tiếp cận thực chất hơn về văn hóa doanh nghiệp.

Giá trị của văn hóa được nhận diện qua cách doanh nghiệp hành động, cách con người làm việc với nhau, cách sản phẩm được tạo ra, lời hứa được thực hiện và trách nhiệm được đảm nhận.

Đó cũng là nền tảng để những giá trị văn hóa được chuyển hóa thành sức mạnh kinh tế và năng lực cạnh tranh lâu dài của doanh nghiệp Việt Nam.