Ngắm những phiên chợ quê xưa trong tranh Hoàng Sùng

VHO - Trong giới mỹ thuật từng đúc kết “Phố Phái, chợ Sùng”. Nếu Bùi Xuân Phái được nhớ đến với phố cổ Hà Nội, thì Hoàng Sùng lại ghi dấu bằng những phiên chợ mộc mạc, nơi lưu giữ sinh động đời sống và hồn cốt văn hóa Việt.

Chiều 23.3, tại Hà Nội, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Mỹ thuật Việt Nam và gia đình cố họa sĩ Hoàng Sùng tổ chức khai mạc triển lãm “Hồn quê”, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (1926 - 2026).

Dự lễ khai mạc có Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương; nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam Vương Duy Biên; cùng đại diện các cơ quan quản lý, Hội Mỹ thuật Việt Nam và gia đình họa sĩ.

Sự kiện thu hút sự quan tâm của đông đảo giới chuyên môn, nghệ sĩ và công chúng yêu mỹ thuật, đồng thời là dịp nhìn lại hành trình sáng tạo bền bỉ và những đóng góp quan trọng của ông đối với mỹ thuật Việt Nam hiện đại.

Triển lãm “Hồn quê” được xây dựng như một hành trình nghệ thuật gợi mở chiều sâu văn hóa dân tộc qua góc nhìn riêng của họa sĩ Hoàng Sùng.

Sinh ra tại Hưng Yên, hoạ sĩ Hoàng Sùng là một trong những gương mặt tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX, với sự nghiệp trải dài từ hội họa đến điện ảnh hoạt hình và truyền hình. Dù hoạt động ở nhiều lĩnh vực, nhưng hội họa vẫn là nơi ông gửi gắm sâu sắc nhất tình yêu quê hương, đất nước.

Không gian trưng bày giới thiệu những lát cắt tiêu biểu trong sáng tác của họa sĩ, trải dài qua nhiều giai đoạn. Người xem có thể bắt gặp những gam màu nâu phù sa trầm lắng của vùng đồng bằng sông Hồng, những phiên chợ vùng cao bảng lảng trong sương sớm, hay hình ảnh người phụ nữ Bắc Bộ tảo tần, chịu thương chịu khó.

Các tác phẩm được thể hiện qua nhiều chất liệu sở trường như sơn mài, lụa, giấy dó, tạo nên sự phong phú trong ngôn ngữ biểu đạt, đồng thời khắc họa một “hồn quê” vừa gần gũi, mộc mạc, vừa giàu sức gợi về "căn cước" văn hóa Việt.

Tên gọi “Hồn quê” không chỉ mang ý nghĩa khái quát nội dung triển lãm, mà còn gợi nhắc một dấu mốc đáng nhớ trong sự nghiệp của họa sĩ.

Năm 1991, tác phẩm của ông từng được trưng bày tại khu vực Quảng trường Louvre (Paris), góp phần đưa hình ảnh đời sống và văn hóa Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Từ đó, “hồn quê” trong tranh Hoàng Sùng không chỉ là ký ức hay cảm xúc cá nhân, mà còn trở thành một “cầu nối” văn hóa.

Xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng và nghệ thuật, họa sĩ Hoàng Sùng đã để lại dấu ấn sâu đậm. Trong hội họa, ông theo đuổi phong cách mộc mạc, khoáng đạt nhưng tinh tế, thể hiện qua các tác phẩm tiêu biểu như “Phiên chợ vùng cao” (đạt giải khuyến khích Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 1995) hay “Về bản”.

Đặc biệt, đề tài chợ quê trở thành một trong những “thương hiệu” sáng tác của ông, phản ánh sinh động không gian văn hóa đặc trưng của vùng châu thổ Bắc Bộ và miền núi phía Bắc.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, ông Nguyễn Anh Minh nhấn mạnh: Việc tổ chức triển lãm nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh họa sĩ Hoàng Sùng là một vinh dự lớn đối với Bảo tàng.

Theo ông Nguyễn Anh Minh, trong suốt hơn 80 năm lao động nghệ thuật miệt mài, họa sĩ Hoàng Sùng đã lựa chọn và khai thác nhiều đề tài, song nổi bật nhất vẫn là đề tài “chợ”.  Hình ảnh chợ quê trong tranh Hoàng Sùng không chỉ là không gian giao thương, mà còn là nơi hội tụ các giá trị văn hóa, đời sống cộng đồng.

“Trong giới mỹ thuật từng có câu ‘Phố Phái, Chợ Sùng’, cho thấy vị trí và dấu ấn riêng của họa sĩ Hoàng Sùng trong việc khắc họa không gian chợ quê Việt Nam" - ông Nguyễn Anh Minh chia sẻ.

Những tác phẩm về chợ của hoạ sĩ Hoàng Sùng không chỉ có giá trị nghệ thuật, mà còn góp phần lưu giữ ký ức văn hóa của nhiều vùng miền.

Bên cạnh hội họa, họa sĩ Hoàng Sùng còn ghi dấu trong lĩnh vực điện ảnh hoạt hình với vai trò đạo diễn và họa sĩ chính của nhiều bộ phim như “Giấc mơ hoa” hay “Khặm Phạ - Nàng Ngà” - tác phẩm từng đạt giải Bông sen vàng.

Sự đa dạng trong sáng tạo cho thấy một nghệ sĩ luôn tìm tòi, đổi mới nhưng vẫn giữ được cốt lõi là tình yêu sâu sắc với văn hóa dân tộc.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của triển lãm là lễ tiếp nhận tác phẩm do gia đình họa sĩ trao tặng Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Cụ thể, gia đình đã trao tặng bức tranh sơn mài “Chợ Phùng”, được hoạ sĩ sáng tác vào khoảng những năm 1980-1990.

Tác phẩm tái hiện không gian một khu chợ ngoại thành Hà Nội xưa, góp phần bổ sung vào bộ sưu tập mỹ thuật của Bảo tàng, đặc biệt là mảng đề tài đời sống và văn hóa dân gian.

Theo ông Nguyễn Anh Minh, trong bối cảnh công tác sưu tầm còn gặp nhiều khó khăn, những tác phẩm được các họa sĩ và gia đình trao tặng có ý nghĩa hết sức quý giá.

Đây không chỉ là nguồn tư liệu nghệ thuật quan trọng, mà còn góp phần làm phong phú, sâu sắc thêm hệ thống trưng bày, giúp công chúng trong và ngoài nước hiểu rõ hơn về mỹ thuật và văn hóa Việt Nam.

Triển lãm “Hồn quê” không chỉ là hoạt động tưởng niệm một họa sĩ tài năng, mà còn là dịp tôn vinh những giá trị bền vững của văn hóa dân tộc qua nghệ thuật tạo hình.

Thông qua các tác phẩm tại Triển lãm, người xem có cơ hội tiếp cận một không gian nghệ thuật đậm đà bản sắc, nơi ký ức, đời sống và tâm hồn người Việt được tái hiện một cách dung dị mà sâu sắc.