Hình tượng người trẻ trong phim Việt đang được khắc họa ra sao?

VHO - Tọa đàm “Giải mã hình tượng thanh niên trong phim Việt” đặt ra yêu cầu xây dựng nhân vật trẻ chân thực, nhân văn, đồng thời đề xuất giải pháp hỗ trợ nhà làm phim.

Chiều 9.10, tại Trụ sở Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM (HTV), Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật (LLPB VHNT) Thành phố - Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố (HTV) và Hãng phim TFS tổ chức Tọa đàm “Giải mã hình tượng thanh niên trong phim Việt: Soi thực tại - Tái tạo tương lai”.

Tham dự có bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM, thành viên Ban tham vấn Hội đồng LLPB VHNT Thành phố; ông Dương Anh Đức, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM, Chủ tịch Hội đồng LLPB VHNT Thành phố; bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng LLPB VHNT Thành phố; ông Cao Anh Minh, Tổng Giám đốc HTV, cùng đông đảo nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ, nhà làm phim và sinh viên.

Một trong những vấn đề được đặt ra tại tọa đàm là sự thay đổi của hình tượng thanh niên trong phim Việt qua các thời kỳ.

Theo PGS.TS Phan Thị Bích Hà, cố vấn lý luận nghệ thuật, chủ trì tọa đàm, ở thời kỳ bao cấp, nhân vật trẻ thường được xây dựng theo những hình mẫu lý tưởng, đại diện cho tập thể, giai cấp và những giá trị cộng đồng. Nhân vật có lý tưởng cao đẹp, sẵn sàng hy sinh vì lợi ích chung, nhưng đôi khi thiếu nét đời thường, lời thoại còn nặng tính sách vở, ít thể hiện những mâu thuẫn và tổn thương cá nhân.

Bước sang thời kỳ xã hội hóa, sự phát triển của thị trường đã tạo thêm không gian cho các nhà làm phim khai thác những góc nhìn đa dạng về người trẻ. Nhân vật dần có cá tính riêng, có thể mắc sai lầm, vấp ngã, đối diện với những lựa chọn khó khăn và quá trình trưởng thành của bản thân.

Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng bộc lộ những hạn chế. Theo các ý kiến tại tọa đàm, hình tượng thanh niên trong một số tác phẩm vẫn thiếu chiều sâu tâm lý, lời thoại còn giáo điều hoặc mô phỏng chưa sát đời sống đô thị. Áp lực thương mại đôi khi khiến nhân vật bị đẩy vào những tình huống giật gân, được xây dựng theo hướng ăn chơi, hời hợt hoặc thiếu một hệ giá trị đủ sức thuyết phục.

Biên kịch, đạo diễn Trần Thanh Huy cho rằng sự phát triển của thị trường điện ảnh và lượng khán giả trẻ đến rạp đã mở thêm cơ hội để các nhà làm phim đổi mới cách xây dựng nhân vật.

Qua tiếp xúc với các nhà làm phim trẻ trong và ngoài nước, anh nhận thấy nhiều người mong muốn thể hiện tiếng nói cá nhân, khai thác những vấn đề xã hội, gia đình và những khát vọng của thế hệ mình. Nhân vật có thể vấp ngã, thất bại, mắc sai lầm nhưng luôn có khát khao vươn lên; lời thoại và cách ứng xử cũng cần gần gũi với đời sống.

Theo Trần Thanh Huy, những tác phẩm đề cập trực diện các vấn đề xã hội đang cho thấy khả năng tạo đồng cảm với khán giả trẻ. “Giới trẻ quan tâm nhiều đến những vấn đề của xã hội, mong muốn những điều chưa tốt được thay đổi để xã hội tốt đẹp hơn”, Trần Thanh Huy chia sẻ.

Một số ý kiến cho rằng làn sóng thị trường đã tạo điều kiện để nhân vật thanh niên thoát khỏi những khuôn mẫu có sẵn. Người trẻ trên màn ảnh được thể hiện gần gũi hơn, có những vấp váp, sai lầm và suy tư trước các ngã rẽ cuộc đời. Dù vậy, việc chạy theo thị hiếu và doanh thu cũng có thể làm nghèo hình tượng nhân vật, nhất là khi câu chuyện tập trung vào yếu tố gây chú ý thay vì đi sâu vào tâm lý và hoàn cảnh sống.

Tiến sĩ tâm lý Phí Thị Thu Hà lưu ý thêm về tác động của hình tượng trên màn ảnh đối với nhận thức của người trẻ. Nếu phim ảnh liên tục lý tưởng hóa tiền bạc, ngoại hình, thành công và sự nổi tiếng, khán giả có thể lấy những hình ảnh đó làm chuẩn mực để so sánh với bản thân.

Ngược lại, việc thể hiện nhiều kiểu nhân vật, hoàn cảnh và lựa chọn sống khác nhau sẽ giúp người trẻ có thêm góc nhìn về chính mình và xã hội.

Chia sẻ từ thực tế làm phim, nhà sản xuất, đạo diễn, diễn viên Huỳnh Lập cho biết khi phim Nhà gia tiên ra rạp, anh lo ngại nhất là nguy cơ thua lỗ, bởi kinh phí sản xuất cũng là nguồn lực cá nhân tích lũy. Sự đón nhận của khán giả giúp anh nhận ra câu chuyện về khoảng cách thế hệ giữa người trẻ với ông bà, cha mẹ đã chạm đến tâm lý của nhiều người.

Theo Huỳnh Lập, xây dựng hình tượng thanh niên không nên bắt đầu từ những khuôn mẫu về ngoại hình, trang phục hay cách thể hiện bên ngoài. Anh cho rằng: “Để hiểu rõ nhân vật đó tốt hay xấu, phải theo dõi hành trình của họ”. Nhân vật cần được nhìn nhận qua cách sống, những lựa chọn và quá trình trưởng thành, thay vì đánh giá qua hình ảnh quảng bá hay ấn tượng ban đầu".

Từ bộ phim Nghỉ hè sợ nghỉ hưu, Huỳnh Lập cũng nhìn nhận sự khác biệt giữa các thế hệ trong cách nhìn về cuộc sống. Nếu thế hệ trước ưu tiên những mục tiêu chung trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, người trẻ hôm nay có điều kiện quan tâm nhiều hơn đến nhu cầu và mong muốn cá nhân.

Theo Huỳnh Lập, điều cần thiết là thấu hiểu những khác biệt ấy, thay vì áp đặt một hình mẫu thanh niên duy nhất. “Hình tượng bây giờ là mình biết bên trong mình muốn gì, cần gì và được nói lên như thế nào”, Huỳnh Lập chia sẻ.

Phát biểu tại tọa đàm, bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng LLPB VHNT Thành phố cho rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 18 của Thành ủy TP.HCM về thực hiện Nghị quyết số 80 đã đặt ra những nhiệm vụ liên quan đến phát triển văn hóa, nghệ thuật, trong đó có phát triển điện ảnh học đường, đưa nghệ thuật đến gần hơn với học sinh.

Theo bà Đinh Thị Thanh Thủy, vấn đề không chỉ nằm ở chủ trương mà còn ở cách tổ chức thực hiện. Các chính sách, định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá sản phẩm cần phù hợp hơn với thực tế thị trường, tạo điều kiện để đơn vị sản xuất có thể tham gia các chương trình, dự án đặt hàng.

“Với vai trò là cơ quan tham mưu cho Thành ủy TP.HCM, chúng tôi sẽ cùng với UBND Thành phố cụ thể hóa các chủ trương thành chính sách, đồng thời tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan, lắng nghe đề xuất của người làm nghề, thúc đẩy các chủ trương đi vào thực tiễn”, bà Đinh Thị Thanh Thủy cho biết.

Từ các ý kiến thảo luận, nhà sản xuất, đạo diễn Vũ Thành Vinh đúc kết các yêu cầu chung đối với hình tượng thanh niên Việt Nam trên màn ảnh, đó là chân thật, bản lĩnh và nhân văn.

Theo đó, nhân vật cần được xây dựng từ hơi thở đời sống, có thể mắc sai lầm, trải qua tổn thương và đưa ra những quyết định chưa đúng. Điều quan trọng là tâm lý, ngôn ngữ và hành động phải phù hợp với hoàn cảnh, phản ánh được những vấn đề mà người trẻ đang đối diện.

Bản lĩnh không có nghĩa nhân vật luôn đúng hoặc không gặp thất bại, mà thể hiện ở khả năng đối diện với sai lầm, tự điều chỉnh và vượt qua giới hạn của bản thân. Cùng với đó, quá trình trưởng thành cần gắn với lòng nhân ái, sự thấu hiểu và trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng, đất nước.