(Bài 2) Giữ nếp nhà từ sự sẻ chia

VHO - Bữa cơm gia đình được xem là nơi kết tinh nếp nhà và truyền trao giá trị văn hóa. Trong đời sống hiện đại, việc giữ gìn mâm cơm ấy lại bắt đầu từ những điều rất cụ thể: Sự chung tay, sẻ chia và trách nhiệm của từng thành viên. Khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, bữa cơm không thể tự nhiên tồn tại, mà cần được vun đắp bằng ý thức và hành động mỗi ngày.

 Khi bếp là không gian chung

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống, khi mỗi thành viên tất bật với công việc và mưu sinh, giữ gìn bữa cơm gia đình trở thành thách thức không hề nhỏ. Bởi mâm cơm không chỉ cần bàn tay tảo tần của mẹ, của bà, mà còn đòi hỏi sự chung sức, sẻ chia và vun đắp của tất cả mọi thành viên.

Quan niệm “đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm” dường như đã không còn phù hợp. Ngày nay, việc chuẩn bị bữa cơm đã trở thành trách nhiệm chung, được chia sẻ giữa các thành viên. Khi xã hội thay đổi, các gia đình hạt nhân trở nên phổ biến, bố mẹ đều bận rộn với công việc và con cái tập trung học hành, nhưng nhờ sự sẻ chia, bữa cơm vẫn giữ được hơi ấm và sự gắn kết.

Trong gia đình NSƯT Thanh Tuấn và NSƯT Thu Hương, bữa cơm là sự vun vén chung của cả hai. Lịch làm việc dày đặc, hôm vợ bận thì chồng vào bếp; hôm khác, vợ chuẩn bị, chồng phụ bày biện, dọn dẹp... NSƯT Thu Hương chia sẻ: “Chúng tôi luôn cố gắng thu xếp để cùng nhau chuẩn bị bữa tối. Ăn ngoài tiện lợi, nhưng bữa cơm gia đình là khoảnh khắc để cả nhà quây quần, sẻ chia. Nhiều người vẫn mặc định phụ nữ phụ trách bếp núc, nhưng với gia đình tôi, anh Tuấn đôi khi còn làm việc nhà nhiều hơn, vì anh thương vợ bận rộn. Nhờ sự sẻ chia, bữa cơm nhà chúng tôi luôn đầy đủ, ấm áp, vừa là bữa ăn, vừa là sợi dây kết nối yêu thương giữa các thành viên”.

Thực tế cho thấy, mỗi gia đình có một cách gìn giữ hạnh phúc riêng, nhưng giá trị của bữa cơm nhà chỉ thực sự được nhận ra khi người ta phải xa nó. Xuống Hà Nội học tập, sống một mình với những bữa ăn vội vã, Nguyễn Ngọc Anh (20 tuổi, Thái Nguyên) mới thấm thía ý nghĩa của mâm cơm sum vầy.

Ngọc Anh chia sẻ, ở nhà, mẹ luôn là người đứng bếp nhưng chưa bao giờ là người gánh vác tất cả. Bố đưa mẹ đi chợ, em trai phụ dọn mâm, còn cô cùng mẹ sơ chế nguyên liệu. Mỗi người một việc, âm thầm góp sức để giữ cho bữa cơm luôn ấm áp, trọn vẹn. “Chỉ khi phải ăn một mình, em mới hiểu mâm cơm gia đình không đơn thuần là những món ăn, mà là kết tinh của sự vun vén, những hy sinh thầm lặng và tình cảm được gửi gắm trong từng việc nhỏ nhất”, Ngọc Anh chia sẻ.

Còn với NSƯT Nguyệt Hằng và diễn viên Anh Tuấn, bữa cơm gia đình chính là sự sẻ chia âm thầm và bền bỉ. Khi NSƯT Nguyệt Hằng bận rộn với vai trò giảng viên tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, ông xã Anh Tuấn sẽ là người giữ lửa ở gian bếp nhỏ. Có những ngày chị đi từ sáng sớm đến đêm muộn, mọi sinh hoạt trong gia đình đều do anh đảm nhiệm. Ngay cả những mong muốn giản dị như món ăn mà vợ yêu thích, anh cũng sẵn sàng vào bếp thực hiện bất cứ lúc nào.

Có thể thấy, từ những việc tưởng chừng hành động nhỏ như đi chợ, nấu ăn, dọn dẹp đến việc cùng nhau hiện diện bên mâm cơm, mỗi sự góp sức đều mang ý nghĩa vượt lên trên những công việc thường nhật. Đó không chỉ là sự phân công lao động trong gia đình, mà còn là cách các thành viên cùng kiến tạo và duy trì một không gian văn hóa chung - nơi nếp nhà được nuôi dưỡng và tình thân được bồi đắp mỗi ngày.

Không để bữa cơm trở thành điều xa xỉ

Tuy nhiên, trong đời sống hiện đại, việc duy trì bữa cơm gia đình đang đứng trước không ít thách thức. Theo báo cáo của iPOS năm 2024, thói quen ăn ngoài của người Việt Nam ngày càng phổ biến: Hơn 17% ăn ngoài mỗi ngày; gần 30% ăn ngoài 3-4 lần một tuần, tăng rõ rệt so với năm 2022. Khi nhịp sống hiện đại và thu nhập gia tăng, những bữa cơm gia đình dần trở nên thưa vắng. Nhiều gia đình, vì tính chất công việc, phải ăn nhanh ở cơ quan, gặp gỡ bạn bè hay đối tác; ngay cả bữa tối cũng dễ xuất hiện cảnh vợ chồng, con cái kéo nhau ra quán, mỗi người một đĩa, mải mê cắm mắt vào điện thoại, không ai nói với ai lời nào.

Thực tế đó cho thấy, bữa cơm gia đình không còn là câu chuyện của mỗi nhà, mà đã trở thành vấn đề văn hóa trong bối cảnh mới. TS Bùi Thị Như Ngọc (Giảng viên khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) nhận định, bữa cơm gia đình là biểu tượng cốt lõi của sự sum vầy, nơi các thế hệ trao đổi tình cảm và lan tỏa yêu thương. Không gian này giúp gìn giữ nếp nhà, gia phong, giáo dục con trẻ về lễ nghĩa, cách ứng xử, lòng hiếu thảo và biết trân trọng công sức lao động.

TS Bùi Thị Như Ngọc nhấn mạnh, trong xã hội hiện đại, vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong gia đình đang chuyển dịch theo hướng bình đẳng hơn. Bên cạnh những gia đình vẫn duy trì truyền thống người phụ nữ đứng bếp, thì cũng có không ít nhà lựa chọn cách tổ chức bữa ăn theo hướng cùng tham gia và chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên.

Khi mỗi người đều góp sức - từ đi chợ, nấu nướng, dọn dẹp đến thu xếp thời gian trở về quây quần bên mâm cơm, điều đó không chỉ hình thành một nếp sống sinh hoạt có tổ chức, mà còn định hình rõ nét “nếp nhà”. Quan trọng hơn, đó là quá trình nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm, sự tôn trọng, sẻ chia và gắn kết giữa các thành viên. Chính từ những điều tưởng chừng giản dị ấy, các giá trị văn hóa gia đình tiếp tục được bồi đắp và lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Tuy vậy, để bữa cơm gia đình không bị “mỏng đi” trước nhịp sống công nghiệp, rõ ràng không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực tự thân của mỗi gia đình. Việc giữ gìn và phát huy giá trị của bữa cơm Việt cần đến những định hướng, giải pháp đồng bộ từ góc độ chính sách, truyền thông và giáo dục. Làm thế nào để trong bối cảnh hiện đại, bữa cơm vẫn là “điểm hẹn” của yêu thương, chứ không trở thành điều xa xỉ? Đó chính là điều trăn trở lớn mà các chuyên gia, nhà quản lý, hoạch định chính sách trong lĩnh vực này luôn đau đáu.

(Còn tiếp)