Bài cuối - Giữ vững tính chuyên nghiệp, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh người làm báo

VHO - Trong kỷ nguyên số, khi thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có và mọi cá nhân đều có thể trở thành người phát tán nội dung, báo chí cách mạng càng phải khẳng định vai trò là nguồn thông tin chính xác, đáng tin cậy. Điều đó đòi hỏi mỗi người làm báo không ngừng nâng cao tính chuyên nghiệp, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh để hoàn thành sứ mệnh phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Đấu tranh với thông tin sai lệch, khẳng định vai trò của báo chí chính thống: Bài 2 - Tin giả hoành hành và vai trò “hàng rào miễn dịch” của báo chí chính thống

Đấu tranh phản bác thông tin sai lệch, khẳng định vai trò của báo chí chính thống: Bài 1 - Nhận diện thủ đoạn xuyên tạc Nghị định 174

 Giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp trong "biển" thông tin số

Trong bài viết quan trọng nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam với tiêu đề Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Sau hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển rất mới, rất khác trên hầu hết các phương diện.

Không gian số đã trở thành một thành tố thiết yếu của đời sống thực hằng ngày. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đã làm thay đổi tận gốc cách thông tin được tạo ra, phân phối, tiếp nhận và kiểm chứng.

Những chủ trương lớn của Đảng, chính sách mới của Nhà nước hay những thông tin hữu ích có thể đến với hàng chục triệu người chỉ trong thời gian rất ngắn thông qua nhiều nền tảng khác nhau.

Công nghệ cũng giúp báo chí tương tác trực tiếp với công chúng, lắng nghe phản hồi nhanh hơn, từ đó nâng cao chất lượng thông tin và hiệu quả truyền thông.

Ngày nay, người dân học tập, làm việc, giao tiếp, mua bán, giải trí, bày tỏ quan điểm và tham gia các vấn đề xã hội qua các nền tảng trực tuyến. Dòng chảy thông tin nhanh và đa dạng đem lại cơ hội lớn cho phổ biến tri thức, cho dân chủ xã hội và đổi mới sáng tạo.

Các chủ trương lớn của Đảng, chính sách mới của Nhà nước, các thông tin tích cực có thể đến cùng lúc với hàng chục triệu người bằng nhiều hình thức, phương tiện khác nhau. Công nghệ giúp báo chí gần người dân hơn và nhận phản hồi nhanh hơn.

Tuy nhiên, môi trường mạng cũng khiến đời sống thông tin phức tạp hơn, dễ bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời, tin sai lệch, thao túng thuật toán và những hoạt động tán phát thông tin có chủ đích.

Tin giả, tin nửa đúng nửa sai, mập mờ, hình ảnh và âm thanh giả mạo, nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, xâm phạm bản quyền, tấn công mạng và đánh cắp dữ liệu diễn ra ngày càng tinh vi.

Thông tin sai có thể lan xa trước khi sự thật kịp được kiểm chứng. Tình trạng phát ngôn bị cắt ghép có thể làm tổn hại uy tín cá nhân, tổ chức, thậm chí ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân vào chính sách của Đảng và Nhà nước.

Trong bối cảnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, trong trật tự truyền thông mới, báo chí không còn giữ vị trí gần như độc quyền phát tin. Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương 84,2% dân số và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội.

Tổng số tài khoản của người Việt trên các mạng xã hội trong nước đạt khoảng 110 triệu, trong khi trên các nền tảng nước ngoài lên tới khoảng 203 triệu tài khoản.

Điều đó đồng nghĩa với việc gần như bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành một "người đưa tin", tạo ra nội dung và gây ảnh hưởng trong cộng đồng của mình.

Có thế nói, chưa bao giờ báo chí phải cạnh tranh quyết liệt với một dòng chảy thông tin khổng lồ như hiện nay. Nhưng cũng chưa bao giờ xã hội lại cần báo chí chính thống nhiều như lúc này.

Khi thông tin trở nên quá nhiều, điều công chúng cần không phải là thêm thật nhiều thông tin, mà là những thông tin đúng, được kiểm chứng, có trách nhiệm và đáng tin cậy. Báo chí cách mạng vì thế không được phép chạy theo tốc độ bằng mọi giá, càng không thể đánh đổi sự thật để lấy lượt xem hay tương tác.

Giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh của báo chí chuyên nghiệp chính là tính xác thực. Mỗi tác phẩm báo chí không chỉ phản ánh sự kiện mà còn góp phần định hướng dư luận xã hội.

Một thông tin thiếu kiểm chứng có thể gây ra những hậu quả khó khắc phục, trong khi một bài báo được đầu tư công phu, đầy đủ chứng cứ, khách quan và nhiều chiều sẽ góp phần củng cố niềm tin của công chúng, bảo vệ lợi ích của xã hội và thúc đẩy sự phát triển của đất nước.

Bởi vậy, yêu cầu về tính chuyên nghiệp đối với người làm báo ngày nay không chỉ dừng lại ở kỹ năng viết hay khả năng tác nghiệp nhanh.

Người làm báo hiện đại phải thành thạo công nghệ số, biết khai thác dữ liệu, sử dụng các công cụ số để xác minh thông tin, nhận diện nội dung giả mạo, đồng thời hiểu rõ quy luật vận hành của các nền tảng truyền thông.

Cạnh tranh trong môi trường số không có nghĩa là chạy đua với mạng xã hội về tốc độ, mà là phát huy lợi thế riêng của báo chí chuyên nghiệp: thông tin chính xác, có kiểm chứng, có chiều sâu, có bối cảnh và có trách nhiệm xã hội.

Công nghệ không thể thay thế bản lĩnh, đạo đức và trách nhiệm của người làm báo

Nếu tính chuyên nghiệp tạo nên chất lượng của tác phẩm báo chí thì đạo đức nghề nghiệp chính là nền tảng tạo nên uy tín của người làm báo.

Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, đạo đức nghề nghiệp luôn là "la bàn" định hướng cho hoạt động báo chí.

Đó là sự trung thực với sự thật; là thái độ tôn trọng nhân phẩm, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; là tinh thần khách quan, công bằng trong phản ánh thông tin; là ý thức không lợi dụng nghề nghiệp để trục lợi hoặc phục vụ lợi ích cá nhân.

Trong thời đại số, những chuẩn mực đạo đức ấy càng trở nên quan trọng. Sức ép về lượng truy cập, lượt chia sẻ hay doanh thu dễ khiến một số người sa vào xu hướng giật tít, câu khách hoặc khai thác quá mức các thông tin gây sốc.

Tuy nhiên, càng trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, báo chí càng phải giữ gìn những giá trị cốt lõi của mình. Một tờ báo có thể mất nhiều năm để xây dựng uy tín, nhưng chỉ cần một vài thông tin sai lệch hoặc thiếu trách nhiệm cũng có thể đánh mất niềm tin mà công chúng đã gửi gắm.

Bên cạnh tính chuyên nghiệp và đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh của người làm báo đang trở thành một yêu cầu đặc biệt quan trọng.

Trong thời đại mà thông tin được cập nhật từng giây, người làm báo thường xuyên phải đối mặt với áp lực từ dư luận, từ các nền tảng mạng xã hội, từ những chiến dịch truyền thông có chủ đích và cả những thuật toán ưu tiên nội dung gây tranh cãi.

Giữa rất nhiều luồng ý kiến trái chiều, bản lĩnh giúp nhà báo giữ được sự tỉnh táo, không bị cuốn theo cảm xúc đám đông, không để các xu hướng nhất thời chi phối hoạt động nghề nghiệp.

Bản lĩnh ấy còn thể hiện ở dũng khí bảo vệ sự thật, kiên trì theo đuổi các vấn đề mà xã hội quan tâm, phản ánh khách quan những bất cập, tiêu cực trên tinh thần xây dựng, đồng thời lan tỏa những giá trị tích cực, những tấm gương người tốt, việc tốt và những mô hình sáng tạo, hiệu quả trong đời sống.

Đó cũng là bản lĩnh để nói "không" với những thông tin chưa được kiểm chứng, với các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp hay những cám dỗ có thể làm tổn hại đến uy tín của người làm báo và cơ quan báo chí.

Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển mạnh mẽ, yêu cầu về bản lĩnh nghề nghiệp còn thể hiện ở khả năng làm chủ công nghệ thay vì bị công nghệ dẫn dắt.

AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, gợi ý nội dung, dịch thuật, tóm tắt thông tin hoặc sản xuất các sản phẩm đa phương tiện, nhưng không thể thay thế trách nhiệm kiểm chứng, tư duy phản biện, khả năng đánh giá giá trị thông tin và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.

Công nghệ càng hiện đại thì vai trò của con người càng trở nên quan trọng trong việc bảo đảm tính chính xác, khách quan và nhân văn của thông tin.

Theo Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ VHTTDL Lưu Đình Phúc, trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ người làm báo trong thu thập, xử lý dữ liệu, sản xuất nội dung và cá nhân hóa thông tin.

Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, cần đầu tư cho con người và xây dựng khung pháp lý phù hợp đối với việc ứng dụng AI trong báo chí.

Thực tiễn cho thấy, trong nhiều sự kiện lớn, thiên tai, dịch bệnh hay các vấn đề phức tạp của đời sống xã hội, chính báo chí chính thống là nơi công chúng tìm đến để xác nhận đâu là sự thật. Điều mà người dân cần không chỉ là biết "điều gì đã xảy ra", mà còn cần hiểu vì sao sự việc xảy ra, tác động như thế nào, trách nhiệm thuộc về ai và giải pháp nào có cơ sở.

Đó là giá trị mà mạng xã hội khó có thể thay thế, bởi báo chí chuyên nghiệp không chỉ đưa tin mà còn giúp xã hội hiểu đúng bản chất của vấn đề.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, báo chí phải là nơi Nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, chứ không phải là nơi chạy theo xu hướng. Xã hội cần nơi tin cậy để hiểu đúng sự thật. Người dân cần biết việc gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở.

Đây không chỉ là yêu cầu đối với từng cơ quan báo chí mà còn là chuẩn mực đối với mỗi người làm báo trong thời đại số. Uy tín của báo chí được xây dựng từ những tác phẩm trung thực, khách quan, từ sự cẩn trọng trong từng chi tiết và từ trách nhiệm đối với lợi ích của đất nước, của Nhân dân.

Hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đã chứng minh vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Bước vào kỷ nguyên số với nhiều biến động, báo chí càng cần đổi mới mạnh mẽ về tư duy, công nghệ và phương thức hoạt động.

Tuy nhiên, dù công nghệ có thay đổi đến đâu thì những giá trị nền tảng của nghề báo vẫn không thay đổi: tôn trọng sự thật, phụng sự Nhân dân, phụng sự Tổ quốc.

Đó cũng là con đường để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế của mình trong không gian truyền thông hiện đại.

Chỉ khi giữ vững tính chuyên nghiệp, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị, người làm báo mới có thể thực hiện trọn vẹn sứ mệnh cao cả của mình: trở thành cầu nối tin cậy giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân; góp phần củng cố niềm tin xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và lan tỏa những giá trị chân, thiện, mỹ trong kỷ nguyên số.