Bài 2 - Tin giả hoành hành và vai trò “hàng rào miễn dịch” của báo chí chính thống

VHO - Tin giả, thông tin sai lệch và các luận điệu xuyên tạc đang lan truyền với tốc độ chưa từng có trên không gian mạng, tác động trực tiếp đến nhận thức của người dân và niềm tin xã hội. Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống không chỉ là kênh cung cấp thông tin chính xác, kịp thời mà còn giữ vai trò kiểm chứng, định hướng dư luận, góp phần ngăn chặn tin giả và bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh.

Đấu tranh phản bác thông tin sai lệch, khẳng định vai trò của báo chí chính thống: Bài 1 - Nhận diện thủ đoạn xuyên tạc Nghị định 174

Không gian mạng - "mảnh đất màu mỡ" của tin giả

Trong kỷ nguyên số, internet và mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, tiếp nhận và lan truyền thông tin. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, cũng xuất hiện nhiều mặt trái.

Trong đó, vấn nạn tin giả, tin sai sự thật và thông tin xuyên tạc ngày càng diễn biến phức tạp, trở thành một trong những thách thức lớn đối với công tác quản lý nhà nước và môi trường thông tin số.

Với đặc tính lan truyền nhanh, khả năng ẩn danh và sự hỗ trợ của các thuật toán ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, không gian mạng đã trở thành "mảnh đất màu mỡ" để các đối tượng xấu lợi dụng phát tán thông tin sai lệch.

Thông qua việc cắt ghép, bóp méo nội dung, đánh tráo bản chất sự việc hoặc đưa thông tin thiếu kiểm chứng, các đối tượng này dễ dàng dẫn dắt dư luận theo những mục đích riêng.

Chỉ trong thời gian rất ngắn, một thông tin chưa được kiểm chứng có thể được chia sẻ hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu lượt, gây hoang mang trong xã hội, làm sai lệch nhận thức của người dân, ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức, cá nhân và tác động tiêu cực đến trật tự, an toàn xã hội.

Nguy hiểm hơn, các đối tượng xấu thường lợi dụng những sự kiện được dư luận quan tâm hoặc các chính sách mới ban hành để xuyên tạc, cắt ghép nội dung, tạo ra những "làn sóng" thông tin sai lệch.

Khi các thông tin này liên tục được chia sẻ, bình luận và lặp lại trên nhiều nền tảng, chúng dễ tạo nên "hiệu ứng đám đông", khiến không ít người ngộ nhận đó là sự thật.

Chính vì vậy, các chính sách mới, những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân hay các sự kiện thời sự luôn là mục tiêu bị lợi dụng nhằm gây hoang mang dư luận, kích động tâm lý nghi ngờ, chia rẽ và từng bước làm xói mòn niềm tin của xã hội đối với các cơ quan Nhà nước cũng như báo chí chính thống.

Thực tiễn đó cho thấy, bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo vệ bản quyền báo chí, việc củng cố vai trò của báo chí chính thống trong đấu tranh với tin giả cũng là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

Trao đổi với Văn Hóa, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng cho rằng, trong bối cảnh thông tin trên không gian mạng phát triển với tốc độ rất nhanh, việc hoàn thiện các quy định pháp luật để bảo vệ báo chí chính thống, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xử lý các hành vi lợi dụng môi trường số phát tán thông tin sai lệch là yêu cầu khách quan, phù hợp với thực tiễn.

Đề cập đến Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhận định việc một số đối tượng lợi dụng quy định xử phạt hành vi chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ của Nghị định để kêu gọi tẩy chay báo chí chính thống là dấu hiệu rất đáng lưu ý.

Theo đại biểu, đây không đơn thuần là sự hiểu sai quy định pháp luật mà là thủ đoạn quen thuộc: cố tình cắt nghĩa sai một quy định cụ thể, từ đó kích động tâm lý hoài nghi, tạo sự đối lập giữa người dân với cơ quan quản lý nhà nước và giữa công chúng với báo chí cách mạng.

"Mục tiêu sâu xa của các hành vi này là làm suy giảm niềm tin đối với hệ thống thông tin chính thống, tạo khoảng trống để tin giả, tin sai sự thật và các luận điệu xuyên tạc len lỏi, chi phối dư luận xã hội", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Thực tế, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP cũng quy định, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức; danh dự, nhân phẩm của cá nhân trên mạng xã hội có thể bị xử phạt từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.

Hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xúc phạm tôn giáo, phân biệt đối xử về giới, phân biệt chủng tộc mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và một số hành vi khác có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng.

Tuy vậy, cuộc đấu tranh với tin giả không thể chỉ trông chờ vào các chế tài xử lý vi phạm hay các quy định pháp luật.

Điều quan trọng hơn là phải củng cố sức mạnh của dòng thông tin chính thống, giúp người dân có địa chỉ tin cậy để kiểm chứng thông tin, từ đó nâng cao "sức đề kháng" trước những nội dung sai lệch trên không gian mạng.

Báo chí chính thống - “hàng rào miễn dịch” trước thông tin xấu độc

Theo Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga, càng trong bối cảnh tin giả, tin sai sự thật hoành hành, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Báo chí Cách mạng Việt Nam không chỉ làm nhiệm vụ đưa tin, phản ánh đời sống xã hội, mà còn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; là kênh thông tin tin cậy để định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, thông tin lan truyền với tốc độ rất nhanh. Một tin giả có thể được phát tán chỉ trong vài phút, nhưng hậu quả xã hội của nó có thể kéo dài rất lâu.

Tin giả không chỉ gây nhiễu loạn nhận thức, mà còn có thể làm tổn hại danh dự cá nhân, uy tín tổ chức, gây hoang mang xã hội, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, thậm chí bị lợi dụng để kích động, chia rẽ, chống phá đất nước.

Vì vậy, nếu không có hệ thống báo chí chính thống mạnh, chuyên nghiệp, có trách nhiệm, có khả năng kiểm chứng và dẫn dắt thông tin, xã hội sẽ rất dễ rơi vào trạng thái “nhiễu loạn thông tin”, thật giả lẫn lộn, cảm xúc lấn át lý trí, tin đồn lấn át sự thật.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, báo chí chính thống có một giá trị mà mạng xã hội tự phát không thể thay thế, đó là trách nhiệm xã hội và trách nhiệm pháp lý. Một tác phẩm báo chí khi xuất bản phải trải qua quy trình nghiệp vụ, được kiểm chứng nguồn tin, gắn với trách nhiệm biên tập, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và tuân thủ các quy định pháp luật.

Chính vì vậy, báo chí chính thống không thể chạy theo giật gân, câu khách bằng mọi giá; không thể tùy tiện phát tán thông tin chưa được kiểm chứng; không thể vô trách nhiệm trước tác động xã hội của từng con chữ, từng hình ảnh, từng tiêu đề.

Đó cũng chính là lý do trong những thời điểm có sự kiện lớn, vấn đề nhạy cảm, thiên tai, dịch bệnh, vụ việc phức tạp, người dân vẫn cần tìm đến báo chí chính thống để có thông tin chính xác, đầy đủ và có định hướng.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, để giữ vững vai trò ấy, báo chí chính thống cũng phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ.

“Đúng không thôi chưa đủ, mà phải nhanh hơn, hấp dẫn hơn, gần dân hơn, có sức thuyết phục hơn. Báo chí chính thống phải chủ động chiếm lĩnh không gian số, hiện diện mạnh mẽ trên các nền tảng mới, sử dụng công nghệ để phát hiện, kiểm chứng, phản bác thông tin sai lệch; đồng thời tạo ra những sản phẩm báo chí chất lượng cao, dễ tiếp cận, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại, nhất là giới trẻ”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh truyền thông chính sách để người dân hiểu đúng các quy định pháp luật.

Với Nghị định 174, cần giải thích rõ hành vi nào được phép, hành vi nào bị xử phạt, để người dân yên tâm lan tỏa thông tin chính thống, đồng thời nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền, tôn trọng sự thật và tôn trọng pháp luật trên môi trường mạng. Khi hiểu đúng, người dân sẽ không bị dẫn dắt bởi các luận điệu xuyên tạc.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng bảo vệ báo chí chính thống không có nghĩa là bao che cho những hạn chế nếu có, mà là bảo vệ dòng thông tin có trách nhiệm, có kiểm chứng, có chuẩn mực trong đời sống xã hội.

Một xã hội dân chủ, văn minh rất cần tự do thông tin, nhưng tự do ấy phải đi cùng trách nhiệm, kỷ cương và pháp luật. Không thể có một không gian mạng lành mạnh nếu bản quyền bị xem nhẹ, sự thật bị bóp méo, tin giả được dung túng và những người làm báo chân chính không được bảo vệ.

Theo đại biểu, việc ban hành và thực thi Nghị định 174 là cần thiết, đúng hướng, phù hợp với yêu cầu quản lý xã hội số hiện nay. Điều quan trọng là tổ chức thực hiện phải công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng hành vi, tránh máy móc; đồng thời kiên quyết xử lý các hành vi lợi dụng mạng xã hội để xuyên tạc chính sách, kích động tẩy chay báo chí chính thống, làm suy giảm niềm tin xã hội.

Trong cuộc đấu tranh với tin giả và thông tin sai lệch, báo chí chính thống không chỉ là nguồn tin, mà còn là một “hàng rào miễn dịch” quan trọng của xã hội trước những độc tố thông tin trên không gian mạng, góp phần bảo vệ sự thật, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng một không gian mạng minh bạch, an toàn, lành mạnh.

(Còn tiếp)