Bồi đắp tình yêu Tổ quốc từ văn hóa

VHO - Giúp công chúng hiểu những giá trị làm nên đất nước, biết trân trọng và tiếp nối những giá trị ấy là sứ mệnh văn hóa của Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội. Bằng sức thuyết phục của báo chí và nghệ thuật, Trung tâm góp phần nuôi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, xây dựng nền tảng tinh thần cho ý thức cống hiến và trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc.

Văn hóa bồi đắp sức mạnh tinh thần

Tổ quốc hiện diện trong mỗi người từ tiếng mẹ đẻ, lời ru, phong tục quê hương, ký ức gia đình; từ cách con người gìn giữ nghĩa tình và cùng nhau vượt qua khó khăn. Những điều gần gũi ấy hình thành sự gắn bó với cộng đồng, giúp tình yêu đất nước có hình hài cụ thể. Con người hiểu mình được thừa hưởng những gì, vì sao những giá trị ấy đáng được gìn giữ và mình có trách nhiệm gì với các thế hệ tiếp nối.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07.01.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh của văn hóa, yêu cầu các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, trong đó có quốc phòng, an ninh. Với Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, định hướng ấy đặt ra yêu cầu đưa văn hóa vào chiều sâu của chiến lược nội dung, thể hiện qua chất lượng tác phẩm và hiệu quả phục vụ công chúng.

Đối với người quân nhân, sự sẵn sàng cống hiến, hy sinh được nuôi dưỡng từ tình yêu đất nước, niềm tin và lý tưởng cách mạng. Hiểu quê hương của đồng đội, trân trọng phong tục của đồng bào nơi đóng quân, cảm nhận công sức của những người đi trước giúp người chiến sĩ gắn bó sâu sắc hơn với nhân dân. Tình cảm ấy được thể hiện hằng ngày trong học tập, rèn luyện, chấp hành kỷ luật, giúp đỡ nhân dân và hoàn thành nhiệm vụ.

Tình yêu nước được bồi đắp bằng hiểu biết có cơ sở để trở thành trách nhiệm tự giác, bền bỉ. Hiểu lịch sử giúp con người trân trọng hòa bình; hiểu văn hóa giúp tôn trọng sự khác biệt, tự tin tiếp nhận tinh hoa nhân loại và tỉnh táo trước sự kích động. Sự hiểu biết ấy cũng tạo bản lĩnh nhìn nhận những điều cần khắc phục trong đời sống. Làm văn hóa vì thế gắn trực tiếp với nhiệm vụ xây dựng con người, nuôi dưỡng phẩm chất và đời sống tinh thần của quân nhân cách mạng.

Trung tâm có lợi thế từ sự gắn bó với đời sống bộ đội và nhân dân trên nhiều địa bàn. Những câu chuyện ở đơn vị, vùng biên giới, hải đảo cho thấy văn hóa được gìn giữ trong sinh hoạt, lao động và trong quan hệ quân dân. Ở đó, phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ hiện diện qua lòng nhân ái, sự tôn trọng nhân dân và tinh thần trách nhiệm. Khai thác sâu những mối liên hệ này sẽ tạo nên đóng góp riêng của Trung tâm: Giúp công chúng nhận ra sức mạnh bảo vệ Tổ quốc bắt nguồn từ những giá trị được bồi đắp trong đời sống dân tộc.

Đưa giá trị văn hóa đến gần công chúng

Để chuyển tải được chiều sâu ấy, tác phẩm phải có những con người và câu chuyện chân thực. Một cuộc gặp với người gìn giữ di sản, một ký ức được đánh thức có thể mở ra sự thấu hiểu và thôi thúc người xem tìm hiểu thêm. Phát thanh, truyền hình và các nền tảng số tạo điều kiện đưa những câu chuyện ấy đến nhiều nhóm công chúng. Trong đó, Kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam cần duy trì dòng nội dung văn hóa có chất lượng, tạo sự gặp gỡ thường xuyên giữa người xem với những con người và giá trị làm nên đất nước.

Trách nhiệm trước hết của cơ quan báo chí là giúp công chúng hiểu đúng. Một làn điệu, bộ trang phục hay nghi lễ đều gắn với cộng đồng sáng tạo và hoàn cảnh sống cụ thể. Tách khỏi bối cảnh ấy, di sản dễ bị nhìn nhận qua vẻ ngoài, thậm chí bị hiểu sai. Sự tham gia của nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng nắm giữ di sản cần có ngay từ quá trình xây dựng nội dung. Chiều sâu chuyên môn là nền tảng để tạo sức hấp dẫn bền vững cho tác phẩm.

Yêu cầu xuyên suốt là giúp công chúng hiểu cái gốc, thấy sự tiếp biến, trân trọng bản sắc. Hiểu cái gốc để nhận ra ý nghĩa của một giá trị trong đời sống con người; thấy sự tiếp biến để hiểu khả năng tiếp nhận, chọn lọc và sáng tạo của dân tộc. Cách tiếp cận này đòi hỏi bản lĩnh đánh giá cái mới, khuyến khích sáng tạo có hiểu biết và phê bình việc vay mượn tùy tiện, làm sai lệch ý nghĩa di sản. Người gìn giữ di sản phải được tôn trọng tiếng nói, ghi nhận đóng góp và hưởng lợi xứng đáng khi tham gia hợp tác.

Đường xuân đất Việt là một minh chứng cụ thể thể hiện khả năng kết nối văn hóa vùng miền với tình cảm chung về gia đình, quê hương, Tổ quốc. Qua nhiều lần tổ chức, chương trình đã tạo dựng thương hiệu, đưa công chúng đến với những sắc màu văn hóa trong không khí mùa xuân. Trong danh mục kèm theo Kết luận số 91-KL/TW ngày 03/9/2026 của Ban Bí thư, chương trình được xác định tổ chức dịp Tết Nguyên đán hằng năm, kết nối các điểm cầu; Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì, phối hợp với Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam chỉ đạo Trung tâm thực hiện. Đây là cơ sở để đầu tư lâu dài, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng tư tưởng, nghệ thuật.

Từ nền tảng ấy, chương trình có thể phát triển thành điểm hẹn văn hóa mùa xuân, kết nối biểu diễn nghệ thuật với trải nghiệm phong tục, nghề truyền thống, ẩm thực và sinh hoạt vùng miền. Giá trị của hướng đi này nằm ở cơ hội để công chúng gặp người gìn giữ di sản, hiểu câu chuyện phía sau mỗi thực hành văn hóa và trực tiếp tham gia. Mỗi mùa tổ chức cần có thêm phát hiện, trải nghiệm đáng nhớ để nuôi dưỡng sự gắn bó lâu dài với văn hóa dân tộc.

Dòng phim tài liệu điện ảnh mà Trung tâm đang phát triển mở ra một cách tiếp cận lịch sử giàu sức gợi. Với Dấu lửa, tác phẩm tập trung vào lịch sử chiến đấu tại Đắk Tô - Tân Cảnh, yêu cầu đặt ra là đưa công chúng đến gần con người trong lịch sử, hiểu hoàn cảnh, sự lựa chọn và cái giá của hòa bình. Tư liệu, lời kể nhân chứng và ngôn ngữ điện ảnh cần làm sáng rõ những giá trị nâng đỡ người chiến sĩ trong chiến tranh, giúp ký ức lịch sử trở thành sự thấu hiểu, lòng biết ơn và trách nhiệm của thế hệ hôm nay.

Các chương trình nghệ thuật, tác phẩm điện ảnh và không gian trải nghiệm cần có sự tiếp nối trên phát thanh, truyền hình và nền tảng số. Nội dung phát sóng giúp công chúng tìm hiểu trước khi tham dự; những cuộc gặp trực tiếp tạo chất liệu cho tác phẩm tiếp theo. Người không có mặt tại sự kiện vẫn có cơ hội tiếp cận các giá trị văn hóa. Nhờ đó, công sức nghiên cứu, sáng tạo có thể phục vụ công chúng lâu dài, vượt ra ngoài thời gian của một buổi biểu diễn.

Sức hấp dẫn nghệ thuật quyết định khả năng thu hút và giữ sự quan tâm ấy. Chương trình cần có câu chuyện, cảm xúc và lựa chọn thẩm mỹ rõ ràng; công nghệ trình diễn phải phục vụ việc làm nổi bật vẻ đẹp, ý nghĩa của chất liệu văn hóa. Phần giới thiệu di sản theo lối truyền thống, phần phục dựng và phần sáng tạo mới cần được nhận diện phù hợp để công chúng hiểu mình đang tiếp cận điều gì. Giá trị tác phẩm còn ở những câu hỏi, sự quan tâm mà nó để lại sau khi khép màn.

Với thiếu nhi, định hướng xây dựng chuỗi chương trình theo mùa, trong đó có Lớp học vì sao, tạo cơ hội gắn trải nghiệm với quá trình hình thành hiểu biết và tình cảm. Ở mùa dành cho văn hóa, lịch sử và nghệ thuật, các em có thể học hát dân ca, thể hiện ca khúc cách mạng phù hợp lứa tuổi, chơi đồng dao và khám phá câu chuyện quê hương. Được nghệ nhân, nghệ sĩ hướng dẫn, trẻ có niềm vui từ chính việc thực hành. Sự gắn bó với văn hóa dân tộc có thể bắt đầu từ những ký ức tuổi thơ như thế.

Trung tâm cũng cần chú trọng những người ít có điều kiện tiếp cận nghệ thuật, nhất là chiến sĩ ở đơn vị xa, đồng bào vùng biên giới, hải đảo. Tác phẩm được nghiên cứu, sản xuất nghiêm túc có thể tiếp tục được khai thác thành nội dung phù hợp với sinh hoạt văn hóa cơ sở. Việc mở rộng cơ hội thụ hưởng giúp những giá trị được giới thiệu trên sóng đi vào đời sống, làm phong phú sinh hoạt tinh thần và tăng sự hiểu biết giữa các cộng đồng.

Thực hiện sứ mệnh ấy đòi hỏi năng lực văn hóa của đội ngũ làm báo. Phóng viên, biên tập viên, đạo diễn cần thời gian khảo cứu, đi thực tế và tích lũy tri thức. Sự cộng tác với giới nghiên cứu, nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng phải được duy trì bền vững. Đầu tư cho văn hóa cần bắt đầu từ khâu chọn đề tài, nghiên cứu và thẩm định; đồng thời bảo đảm điều kiện sáng tạo, lưu giữ tư liệu và đưa tác phẩm đến công chúng. Những yêu cầu này phải trở thành nền nếp trong tổ chức sản xuất.

Hiệu quả cần được nhìn nhận ở cả sức lan tỏa và chiều sâu tiếp nhận. Lượng người xem, chia sẻ, tham dự phản ánh khả năng thu hút; việc công chúng quay lại thưởng thức, muốn tìm hiểu và thực hành cho thấy sự gắn bó đang hình thành. Một nghệ nhân có thêm người học, một hoạt động văn hóa được duy trì tại đơn vị, một người trẻ trân trọng hơn tiếng nói và phong tục quê hương đều là kết quả có ý nghĩa lâu dài.

Sứ mệnh văn hóa của Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội được thực hiện qua những đóng góp cụ thể ấy. Khi các giá trị dân tộc được hiểu, được yêu quý và tiếp nối, tình yêu Tổ quốc có thêm chiều sâu, trách nhiệm cống hiến có nền tảng bền vững. Bằng công việc làm báo, sáng tạo nghệ thuật và phục vụ công chúng, Trung tâm góp phần bồi đắp sức mạnh tinh thần cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.