Khi báo chí cách mạng Việt Nam bước vào kỷ nguyên công nghệ số

VHO - Ngày 25.9, tại Quảng Ninh, Báo Nhà báo và Công luận tổ chức Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 năm 2026, với chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh chủ trì Diễn đàn.

Tham dự Diễn đàn còn có lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ VHTTDL, Hội Nhà báo Việt Nam, Thành ủy, UBND thành phố Quảng Ninh cùng hơn 100 đại biểu là lãnh đạo, Tổng Biên tập, Phó Tổng Biên tập các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương; đại diện các sở, ngành, doanh nghiệp.

Diễn đàn năm nay tập trung vào chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”, đặt trong bối cảnh công nghệ, môi trường truyền thông, mô hình hoạt động và hành lang pháp lý của báo chí đang có những thay đổi mạnh mẽ.

Diễn đàn gồm 2 phiên thảo luận:

Phiên thứ nhất với chủ đề “Nhận diện không gian phát triển mới của các cơ quan báo chí Việt Nam”, tập trung làm rõ những thay đổi của môi trường truyền thông và các cơ hội đặt ra đối với báo chí.

Phiên thứ hai có chủ đề “Kinh nghiệm thực tế của các tòa soạn từ việc khai mở các cơ hội trong không gian phát triển mới”, tập trung chia sẻ những mô hình, cách làm và kinh nghiệm thực tiễn từ các tòa soạn.

Báo chí đang bước vào một giai đoạn mới

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi cho rằng, báo chí Việt Nam đang bước vào một không gian phát triển mới với nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với các tòa soạn.

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin cũng như cách thông tin được tạo ra. Sự thay đổi này mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí đổi mới mô hình tổ chức, phương thức sản xuất và phân phối nội dung, qua đó tiếp cận công chúng theo hướng nhanh hơn, rộng hơn và đa dạng hơn.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam mong muốn Diễn đàn sẽ nhận được những ý kiến chia sẻ, trao đổi thẳng thắn, những hướng đi, giải pháp tâm huyết, mang tính thực tiễn cao từ các đại biểu. Từ đó giúp các cơ quan báo chí Việt Nam có thể trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của Nhân dân.

Đặc biệt, các nhà báo tiếp tục là "chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin số, vững bản lĩnh, trong sáng đạo đức, sâu sắc nhân văn, tinh thông công nghệ” như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn.

Khi sự phát triển của AI làm thay đổi một nền báo chí

Chia sẻ tại Diễn đàn, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh tập trung phân tích những biến chuyển của công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của AI đang làm thay đổi cách báo chí sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận công chúng; đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới về mô hình vận hành, nguồn nhân lực, dữ liệu, công nghệ và kinh tế báo chí trong giai đoạn mới.

Đề cập đến những thay đổi do AI mang lại, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng công nghệ đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang một phần ngày càng quan trọng trong hạ tầng hoạt động của tòa soạn.

Một dịch chuyển đáng chú ý, theo ông Minh, là từ mô hình “AI trong truyền thông” sang “truyền thông trong AI”. Nếu trước đây người dùng thường tìm kiếm thông tin qua công cụ tìm kiếm rồi truy cập trang báo, các hệ thống AI đang ngày càng trở thành giao diện trực tiếp cung cấp câu trả lời tổng hợp. Khi đó, nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng lưu lượng truy cập không nhất thiết quay trở lại nguồn tin gốc. Điều này đòi hỏi báo chí phải chú trọng hơn đến metadata, khả năng được AI nhận diện, trích dẫn, đồng thời đặt ra vấn đề về cơ chế cấp phép và chia sẻ giá trị.

Ông Lê Quốc Minh cho rằng, cùng với sự phát triển của AI là những rủi ro như thông tin sai lệch, “ảo giác” AI, deepfake và các vấn đề về bản quyền.

“Khi thông tin do AI tạo ra tràn ngập, độ tin cậy và tính kiểm chứng trở thành lợi thế cạnh tranh sống còn. Niềm tin của công chúng là tài sản không một mô hình AI nào có thể huấn luyện được”, ông Lê Quốc Minh nói.  

Ông nhấn mạnh AI không thể được coi là nguồn tin; nội dung do AI tạo ra không thể đưa nguyên văn lên mặt báo; nguồn tin phải được bảo vệ, bản quyền được tôn trọng và việc sử dụng AI phải bảo đảm tính minh bạch. Cơ chế kiểm soát cũng cần phù hợp với mức độ rủi ro của từng tác vụ.

Không chỉ thay đổi sản xuất và phân phối nội dung, AI còn đặt lại bài toán kinh tế báo chí. Ông Lê Quốc Minh cho rằng báo chí cần chuyển từ việc chỉ cạnh tranh để giành sự chú ý sang xây dựng mối quan hệ sâu hơn với độc giả, hiểu nhu cầu và ý định của họ.

Từ những thay đổi này, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng tòa soạn cần nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động trong giai đoạn 2026-2030, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí.

Việc ứng dụng AI cần được đặt trong một lộ trình, gắn với xây dựng nền tảng, chuẩn hóa, thử nghiệm và nâng cao năng lực công nghệ, thay vì chạy theo từng công cụ riêng lẻ. Cùng với đó, nghiên cứu và phát triển (R&D) cần trở thành một phần của quá trình đổi mới, giúp tòa soạn lựa chọn những giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Chuyển đổi số báo chí phải hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giá trị mới

Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ VHTTDL) Lưu Đình Phúc nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc xây dựng hệ sinh thái số hay phát triển nội dung số, mà cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giá trị báo chí trong không gian phát triển mới.

Ông Lưu Đình Phúc cho rằng, yêu cầu đặt ra với các cơ quan báo chí hiện nay là phải chuyển đổi để tạo ra những giá trị mới, đồng thời thay đổi tư duy quản trị phù hợp với sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

Cục trưởng Cục Báo chí dẫn nghiên cứu kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí, truyền thông quốc tế cho thấy AI đang được ứng dụng ở nhiều cấp độ khác nhau, từ hỗ trợ xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh, video và dữ liệu đến những hệ thống có khả năng lập kế hoạch, lựa chọn công cụ, thực hiện nhiệm vụ và trả kết quả.

“Vấn đề đặt ra là tòa soạn sử dụng cấp độ AI nào, vào việc gì và làm thế nào để thống nhất cách sử dụng trong toàn cơ quan báo chí”, ông Lưu Đình Phúc nói.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông cho biết một số tập đoàn báo chí đã không triển khai AI tràn lan mà xây dựng cơ chế quản trị thống nhất. Quy trình được thực hiện theo trình tự các bước: Lựa chọn ứng dụng dựa trên mức độ tác động và độ phức tạp; thử nghiệm ở quy mô nhỏ đi kèm cơ chế kiểm soát; đánh giá về chất lượng, rủi ro và chi phí; sau đó mới đưa vào vận hành chính thức.

Theo ông Lưu Đình Phúc, để quản trị AI hiệu quả, các cơ quan báo chí cần rà soát và xây dựng cơ chế quản trị tập trung như ban hành chính sách, tiêu chuẩn về phạm vi sử dụng AI, nguyên tắc dữ liệu và sản phẩm đầu ra; phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân trong quản trị và sử dụng AI.

Đặc biệt, các cơ quan báo chí cần đánh giá rủi ro liên quan đến nhà cung cấp công nghệ, bao gồm rủi ro pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín. Việc lựa chọn nhà cung cấp AI cần dựa trên những tiêu chí cụ thể, thay vì sử dụng công nghệ một cách tự phát.

Liên quan đến ứng dụng AI vào phát triển báo chí, Tổng Biên tập Báo VnExpress Phạm Hiếu cho rằng các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, trong phát triển nội dung và hỗ trợ phóng viên tác nghiệp.

Theo Tổng Biên tập Báo VnExpress, AI có thể được tích hợp vào hệ thống xuất bản để tự động quét thông tin từ nhiều nền tảng, giúp phóng viên nhanh chóng nhận biết những sự kiện, tin nóng trong lĩnh vực mình phụ trách mà không phải truy cập từng nền tảng riêng lẻ. Công cụ AI cũng có thể hỗ trợ xây dựng bộ câu hỏi, gợi ý các góc tiếp cận và lát cắt phù hợp với từng chủ đề, dựa trên nhu cầu của độc giả.

Tuy vậy, ông Phạm Hiếu cho rằng bài toán lớn hiện nay là nguồn thu để duy trì việc sản xuất video. Chi phí sản xuất một sản phẩm video thường cao hơn nhiều so với nội dung báo chí thông thường, trong khi doanh thu trực tiếp từ video hiện vẫn còn hạn chế so với tổng doanh thu của VnExpress.

Phát biểu bế mạc, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh khẳng định: Tại Diễn đàn, nhiều vấn đề mà các cơ quan báo chí quan tâm đã được đặt ra và thảo luận ở nhiều góc độ. Giá trị của những cuộc gặp gỡ như Diễn đàn Tổng Biên tập không chỉ nằm ở những nội dung được trao đổi tại chỗ, mà còn ở khả năng tăng cường kết nối giữa những người đứng đầu các cơ quan báo chí và giữa các tòa soạn với nhau. Việc chia sẻ kinh nghiệm, cách làm và cả những khó khăn trong thực tiễn sẽ giúp các tòa soạn hiểu nhau hơn, từ đó có thể hỗ trợ nhau trong quá trình phát triển.

Từ các hoạt động thường niên của Hội Nhà báo Việt Nam, trong đó có các sự kiện nhân Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21.6, Diễn đàn Tổng Biên tập và những hoạt động chuyên môn khác, ông Lê Quốc Minh kỳ vọng các cơ quan báo chí ở Trung ương và địa phương tiếp tục tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, qua đó từng bước cải thiện hoạt động của mỗi đơn vị và đóng góp vào sự phát triển chung của nền báo chí cách mạng Việt Nam.