Tiếng trống theo người trẻ vào đời

VHO - Trần Đăng Khoa học kỹ thuật điện, nhưng vẫn dành thời gian học trống và nhạc cụ Khmer. Lựa chọn giản dị ấy gợi một niềm tin: Người trẻ có thể đi xa bằng tri thức mới và vẫn mang theo tiếng nhạc quê mình. Điều cần làm là mở cho tình yêu ấy một nơi để bắt đầu, một điều kiện để lớn lên.

Ở tuổi 20, Trần Đăng Khoa, quê xã Đại An, tỉnh Vĩnh Long, theo học ngành kỹ thuật điện. Trong Câu lạc bộ Văn hóa – Nghệ thuật Khmer Nam Bộ thuộc Đại học Trà Vinh, Khoa đảm nhận phần trống trong dàn nhạc ngũ âm Pinpeat và trống Chhay-dăm, đồng thời học thêm những nhạc cụ khác. Trước khi tham gia câu lạc bộ, những gì Khoa biết về múa Rô băm còn ít ỏi, từ những lần đi chùa xem biểu diễn vào dịp lễ.

Một người học kỹ thuật điện vẫn có thể giữ nhịp trống cho nghệ thuật quê hương. Chi tiết ấy đáng quý bởi nó mở rộng cách chúng ta hình dung về người gìn giữ văn hóa: Bên cạnh nghệ nhân và nghệ sĩ chuyên nghiệp, còn có những người trẻ đang chuẩn bị bước vào nhiều nghề nghiệp khác nhau.

Họ không phải lựa chọn giữa tương lai và nguồn cội. Một nền giáo dục tốt, một môi trường văn hóa rộng mở có thể giúp họ mang theo cả hai.

Tình yêu cần một chỗ để bắt đầu

Không nên vội kết luận người trẻ thờ ơ với nghệ thuật truyền thống khi chưa hỏi họ có thể học ở đâu, gặp người hướng dẫn nào, được thử sức trong không gian nào. Từ thích một tiếng đàn đến chơi được nhạc cụ ấy là một khoảng cách. Từ nhận ra điệu múa quen thuộc đến hiểu và thực hành đúng lại là cả hành trình.

Câu lạc bộ ở Đại học Trà Vinh duy trì sinh hoạt vào tối thứ Sáu hằng tuần. Các thành viên còn về cộng đồng vào dịp hè, hướng dẫn trẻ em những điệu múa dân gian Khmer.

Một lịch sinh hoạt đều đặn có ý nghĩa riêng. Nó cho niềm yêu thích một cuộc hẹn, cho người mới một nơi để tìm đến, cho việc học một sự tiếp nối. Văn hóa nhờ vậy hiện diện trong đời sống bằng những việc có thể làm được, lặp lại được, cùng nhau duy trì được.

Trong bức ảnh buổi tập nhạc, những người trẻ ngồi thành vòng quanh khoảng sàn rộng. Phía trước là người thực hành nhạc cụ, một số người ngồi xem cầm điện thoại ghi lại. Cái mới và cái cũ ở chung trong một khuôn hình: nhạc cụ truyền thống được học bằng sự quan sát trực tiếp, còn chiếc điện thoại có thể lưu lại điều vừa được hướng dẫn.

Đó là một cách đến gần di sản rất tự nhiên. Người trẻ được nhìn, được nghe, được thử; sự hiểu biết có cơ hội nảy sinh từ chính trải nghiệm của mình.

Giữ văn hóa bằng những điều thiết thực

Tình yêu văn hóa đáng được trân trọng bằng những hỗ trợ cụ thể. Một chỗ tập ổn định, nhạc cụ có thể sử dụng, tài liệu phù hợp và công sức người hướng dẫn được ghi nhận là những điều giúp một hoạt động đi qua sự hào hứng ban đầu.

Tại Ô Lâm, An Giang, thông tin trong cuộc giám sát ngày 15.10 cho thấy năm 2026 có 14 chùa tổ chức 77 lớp học chữ Khmer, với 1.594 học viên. Ở chùa Sà Lôn, người đứng lớp chủ yếu là chư tăng và tình nguyện viên. Các địa phương đồng thời kiến nghị sửa chữa phòng học, bổ sung bàn ghế, ánh sáng và tài liệu giảng dạy.

Từ lớp học chữ đến nơi tập nhạc là những hình thức khác nhau, nhưng cùng đặt ra một yêu cầu: chăm lo cho người đang làm công việc trao truyền. Những đề nghị về chiếc bàn, ngọn đèn hay bộ tài liệu đưa câu chuyện bảo tồn trở về với đời sống, nơi một buổi học có thể thuận lợi hơn hoặc khó khăn hơn vì những điều rất nhỏ.

Tại Ô Lâm, kế hoạch bảo tồn nghệ thuật Khmer giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu mở lớp truyền dạy cho thanh thiếu niên. Hòa thượng Chau Sơn Hy, Trụ trì chùa Sà Lôn, bày tỏ sự sẵn sàng phối hợp tổ chức lớp học tại chùa và vận động phụ huynh cho con em tham gia.

Sự chủ động của cộng đồng là một nguồn lực quý. Chính sách cần gặp được sự chủ động ấy, giúp người có lòng thêm điều kiện, giúp người muốn học tìm được người dạy. Hiệu quả cuối cùng phải được nhìn thấy ở những lớp được học duy trì, những người trẻ được thực hành và những giá trị tiếp tục có mặt trong sinh hoạt cộng đồng.

Mang quê hương vào tương lai

Với người trẻ, biết chơi nhạc cụ hay hiểu một điệu múa của dân tộc mình có thể trở thành một cách hiểu sâu hơn về nơi mình lớn lên. Nguồn cội khi ấy có âm thanh, động tác, bài bản; có những điều chính mình làm được và có thể chia sẻ với người khác.

Với cộng đồng, mỗi người biết thực hành thêm một loại hình nghệ thuật là thêm một khả năng duy trì đời sống văn hóa. Không phải ai cũng lên sân khấu chuyên nghiệp. Có người sẽ biểu diễn trong ngày hội, có người hướng dẫn trẻ nhỏ, có người đơn giản là trở thành một khán giả hiểu biết, biết trân trọng công sức nghệ nhân.

Những vai trò ấy đều cần thiết. Văn hóa phát triển trong sự tham gia đa dạng của con người, bằng cả sáng tạo, thực hành và thưởng thức. Người dân được hưởng niềm vui từ văn hóa, đồng thời góp sức làm cho niềm vui ấy tiếp tục đến với những người khác.

Bởi thế, câu chuyện của sinh viên kỹ thuật điện Trần Đăng Khoa đáng để chúng ta giữ lại giữa bao thông tin vội vã. Một nghề nghiệp đang được chuẩn bị cho tương lai, một tiếng trống vẫn được học để gắn bó với quê nhà. Hai điều ấy có thể cùng làm nên một con người giàu năng lực và sâu sắc hơn về văn hóa.

Khi bước vào đời, người trẻ có thể mang theo nhiều hành trang. Thật đẹp nếu trong hành trang ấy còn có một tiếng trống quê hương mà chính bàn tay mình biết giữ nhịp.