Mở đường cho tài năng “cất cánh”

VHO - Những cơ chế mới về nguồn lực, ưu đãi đầu tư, đãi ngộ và phát triển nhân lực đặc thù trong Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam vừa được Quốc hội thông qua đang được giới văn hóa, nghệ thuật kỳ vọng tạo ra bước chuyển mạnh mẽ.

Từ các cơ sở đào tạo đến lực lượng nghệ sĩ, nghệ nhân, nhiều ý kiến cho rằng, đây là thời điểm cần biến chính sách thành động lực thực chất, mở thêm không gian cho sáng tạo, bồi dưỡng tài năng và đưa văn hóa Việt Nam vươn xa, tỏa sáng trên bản đồ văn hóa toàn cầu.

 Cú hích cho hệ sinh thái văn hóa

Từ góc nhìn của các cơ sở đào tạo nghệ thuật, Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam được nhìn nhận như một tín hiệu quan trọng cho giai đoạn đầu tư dài hơi hơn vào văn hóa. Đây cũng là nơi các chính sách mới có thể đi vào đời sống một cách rõ nét nhất, khi trực tiếp tác động đến môi trường phát hiện, bồi dưỡng và phát triển những thế hệ nghệ sĩ tương lai.

Theo NSND Đỗ Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, giá trị cốt lõi của văn bản này nằm ở việc xác lập một cách nhìn mới: Văn hóa được đặt đúng vị trí của nguồn lực nội sinh, động lực phát triển đất nước. Từ cách tiếp cận đó, văn hóa cần được đầu tư dài hạn, có trọng tâm, bằng những cơ chế, chính sách đủ sức kiến tạo môi trường sáng tạo và nuôi dưỡng tài năng.

Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển, nhằm thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ; đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội cùng tham gia. Cách tiếp cận này cho thấy văn hóa đang được đặt trong một cơ chế mở hơn, với vai trò dẫn dắt của Nhà nước và sự đồng hành của xã hội.

Song song, các chính sách ưu đãi đầu tư, trong đó có việc áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5% đối với một số hoạt động văn hóa, nghệ thuật, bao gồm nghệ thuật biểu diễn, được kỳ vọng sẽ giảm áp lực chi phí cho các đơn vị. Khi gánh nặng đầu vào được chia sẻ, các thiết chế, đơn vị nghệ thuật có thêm điều kiện mở rộng hoạt động, nâng cao chất lượng sáng tạo và đưa sản phẩm văn hóa đến gần hơn với công chúng.

“Với những cơ chế mới, mối liên kết giữa đào tạo, sáng tạo, sản xuất và phân phối có thêm điều kiện để được tổ chức lại chặt chẽ, hiệu quả hơn. Với nghệ thuật biểu diễn, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng, bởi thị trường chỉ có thể phát triển bền vững khi được nâng đỡ bằng chất lượng đào tạo và năng lực thích ứng của nghệ sĩ. Khi hệ sinh thái văn hóa vận hành thông suốt, những tài năng trẻ sẽ có thêm không gian nghề nghiệp rộng mở, từ sân khấu trong nước đến các môi trường sáng tạo quốc tế”, NSND Quốc Hưng nhận định.

Trao cơ chế để tài năng cất cánh

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết dành riêng một điều cho chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng và nhân lực đặc thù trong lĩnh vực văn hóa, thể thao. Đây được xem là bước tiến quan trọng, chạm vào vấn đề căn cốt của đời sống văn hóa nghệ thuật.

Theo NSND Đỗ Quốc Hưng, thiết chế hay nguồn lực, suy cho cùng, là điều kiện để tạo lập môi trường. Yếu tố quyết định sức sống và chiều sâu của văn hóa vẫn là con người sáng tạo. Bởi vậy, nếu thiếu cơ chế phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng và bảo vệ tài năng, sẽ rất khó hình thành những đỉnh cao nghệ thuật, càng khó xây dựng một nền công nghiệp văn hóa có năng lực cạnh tranh.

Với nghệ thuật, nhất là âm nhạc và biểu diễn, tài năng không thể được tạo dựng trong những chu kỳ ngắn hạn. Đó là hành trình đào tạo dài hơi, chuyên sâu và liên tục. Theo NSND Quốc Hưng, một tài năng cần được phát hiện từ sớm, bồi dưỡng trong môi trường học thuật chất lượng cao, với đội ngũ giảng dạy giỏi, cơ sở vật chất đồng bộ và điều kiện thực hành đạt chuẩn.

Vì vậy, những quy định về đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, hỗ trợ đào tạo trong nước và nước ngoài, cùng cơ chế tuyển dụng, trọng dụng tài năng được nêu trong Nghị quyết cho thấy chính sách đã chạm tới những vấn đề cốt lõi mà giới làm nghề nhiều năm trăn trở. Đây là nền tảng quan trọng để các cơ sở đào tạo nghệ thuật có thêm điều kiện phát hiện, nuôi dưỡng và đưa những tài năng trẻ đi xa hơn.

Nhìn về lâu dài, cách tiếp cận này mở ra khả năng thay đổi nhận thức về đào tạo nghệ thuật. Đó không chỉ là quá trình đào tạo người làm nghề, mà còn là chiến lược đầu tư cho nguồn lực sáng tạo của quốc gia. Một nghệ sĩ được đào tạo bài bản, phát triển đúng hướng có thể tạo ra giá trị thẩm mỹ, đồng thời trở thành đại diện văn hóa, đưa bản sắc dân tộc đến với thế giới, góp phần định hình hình ảnh Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Từ góc nhìn đó, giá trị của Nghị quyết không dừng ở việc bổ sung nguồn lực. Quan trọng hơn, văn bản này củng cố niềm tin rằng đầu tư cho văn hóa đang được đặt đúng vị trí, tài năng nghệ thuật được nhìn nhận và trân trọng bằng những cơ chế phát triển tương xứng. Đây là động lực để các cơ sở đào tạo và người làm nghề tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động, chủ động hội nhập và góp phần bồi đắp sức sống cho văn hóa nước nhà.

PGS.TS.NSƯT Tân Nhàn, Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cho rằng, Nghị quyết đang hướng tới việc tái cấu trúc hệ sinh thái văn hóa như một chỉnh thể thống nhất, trong đó thể chế, nguồn lực và con người được đặt trong mối quan hệ gắn kết, hỗ trợ lẫn nhau. Trong tổng thể ấy, nhóm chính sách đãi ngộ và phát triển tài năng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Những quy định cụ thể về phụ cấp ưu đãi nghề theo từng lĩnh vực, điều kiện công tác, cùng chế độ bồi dưỡng luyện tập, biểu diễn theo vai trò và mức độ tham gia trong từng tác phẩm, chương trình, cho thấy nỗ lực nhìn nhận rõ hơn giá trị của lao động nghệ thuật.

Đáng chú ý, Nghị quyết cũng đề cao vai trò chủ động của chính quyền địa phương trong bố trí ngân sách, huy động nguồn lực xã hội để đãi ngộ, hỗ trợ nghệ nhân, nghệ sĩ sáng tạo, nhất là ở lĩnh vực văn hóa dân gian và nghệ thuật truyền thống. Theo PGS.TS.NSƯT Tân Nhàn, đây là điểm có ý nghĩa then chốt khi nhiều loại hình đang đối diện nguy cơ thiếu hụt lực lượng kế cận. Khi nghệ nhân được tạo điều kiện sáng tạo, truyền dạy và tham gia quảng bá, di sản không chỉ được gìn giữ trong ký ức, mà còn có cơ hội hồi sinh trong đời sống đương đại.

Từ những điểm mới đó, giới nghề kỳ vọng các đột phá chính sách sẽ sớm được triển khai hiệu quả, chuyển hóa thành động lực phát triển thực chất. Đây cũng là cơ sở để văn hóa Việt Nam tiếp tục được bồi đắp theo hướng tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời nâng cao vị thế của nghệ thuật Việt trên trường quốc tế.