Cú hích để văn hóa phát triển theo chiều sâu

VHO - Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hoá Việt Nam sẽ có hiệu lực từ ngày 1.7.2026, kết hợp cùng nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, sẽ thực sự tạo ra một “cú hích” để văn hóa phát triển theo chiều sâu, tập trung được nguồn lực của cả Nhà nước và xã hội.

Trong ngày cuối cùng của Phiên họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 24.4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hoá Việt Nam.

Nghị quyết đã thể chế hóa cơ bản đầy đủ, kịp thời những chủ trương lớn tại Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị với 10 nhóm chính sách có tính khả thi cao.

Đồng thời, khẳng định quan điểm phát triển văn hóa, con người là nền tảng nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Nghị quyết cũng đã nhấn mạnh nội dung đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai của dân tộc, thể hiện tư duy đổi mới về huy động nguồn lực, trong đó nguồn lực nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, nguồn lực xã hội và sự tham gia của toàn dân là yếu tố quan trọng.

Ông Phạm Cao Thái, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ VHTTDL) đã trao đổi với phóng viên Báo Văn Hoá về cơ hội phát triển đột phá của văn hoá Việt Nam khi triển khai Nghị quyết.

. P.V: Thưa ông, sáng ngày 24.4 vừa qua, Quốc hội đã chính thức bấm nút thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam. Ông nhìn nhận thế nào về ý nghĩa và cơ hội mà Nghị quyết này mang lại cho ngành Văn hóa?

- Ông Phạm Cao Thái: Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam là nghị quyết thể chế hóa rất nhiều chủ trương, chính sách lớn của Đảng đã nêu tại Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam. Đây là cơ hội lớn để ngành Văn hóa đẩy mạnh, tăng tốc phát triển các lĩnh vực đang quản lý.

Thời gian qua, trong thực thi vẫn còn những vướng mắc từ các quy định pháp luật liên quan đến nguồn lực đầu tư, quản lý sử dụng tài sản công, tài sản hình thành từ nguồn vốn nhà nước.

Kể cả những vướng mắc liên quan đến một số quy định pháp luật chuyên ngành đã có, như Luật Di sản văn hóa, quy định về nghệ thuật biểu diễn, hay những lĩnh vực chưa có hành lang pháp lý cụ thể mà mới dừng ở định hướng, như phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, vẫn đang trong quá trình nghiên cứu thông qua các đề án của Chính phủ.

Khi Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 1.7.2026, kết hợp cùng nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, tôi cho rằng sẽ thực sự tạo ra một “cú hích” để văn hóa phát triển theo chiều sâu, tập trung được nguồn lực của cả Nhà nước và xã hội.

. Như ông vừa đề cập, việc huy động các nguồn lực ngoài ngân sách là rất quan trọng. Vậy Nghị quyết đã đưa ra những cơ chế đột phá nào để khơi thông nguồn lực từ xã hội, thưa ông?

- Nghị quyết của Quốc hội quán triệt quan điểm, chủ trương của Đảng về thu hút các nguồn lực đầu tư cho văn hóa. Chúng ta xác định đầu tư cho văn hóa nhưng không đặt gánh nặng lên ngân sách nhà nước, mà quan trọng là khơi thông các nguồn lực của xã hội.

Do đó, Nghị quyết đưa ra các cơ chế nhằm thu hút nguồn lực đầu tư như: định hướng các mô hình kinh doanh văn hóa mới, hình thành các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa; tạo cơ chế ưu đãi cho các nhà đầu tư tư nhân, các tập đoàn công nghệ lớn để đầu tư vào nền tảng số. Đây là cơ hội rất lớn để phát triển ngành Văn hóa trong công cuộc chuyển đổi số hiện nay.

Tổ chức, cá nhân đầu tư, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa, doanh nghiệp hoạt động trong cụm, khu công nghiệp sáng tạo được hưởng các chính sách hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh.

Tổ chức, cá nhân đầu tư vào hạ tầng số và phát triển các giải pháp công nghệ cao cho văn hóa và phát triển trọng tâm một số ngành, lĩnh vực công nghiệp văn hóa, bao gồm: du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, trò chơi điện tử trên mạng được hỗ trợ thuế, phí, lệ phí.

Bên cạnh đó là các cơ chế ưu đãi như việc miễn giảm mức thuế suất thuế giá trị gia tăng cho một số lĩnh vực từ mức 10% hiện nay xuống 5% đối với hoạt động sản xuất phim, phát hành phim, phổ biến phim; triển lãm; thể dục, thể thao; biểu diễn nghệ thuật.

. Bên cạnh các cơ chế về vốn và hạ tầng, yếu tố con người mà cụ thể là những người trực tiếp làm văn hóa, nghệ thuật được quan tâm và hỗ trợ ra sao trong Nghị quyết lần này?

- Nghị quyết đặc biệt quan tâm đến những người làm văn hóa như văn nghệ sĩ, viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn.

Đối tượng áp dụng không chỉ các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành Văn hóa mà cả trong lực lượng vũ trang sẽ được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề từ mức 40% đến 60%.

Cụ thể là viên chức, người lao động hoạt động đặc thù về nghề nghiệp trong loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống, nghệ thuật biểu diễn cổ điển và xiếc; viên chức, người lao động hoạt động đặc thù về nghề nghiệp làm việc tại khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn.

Để thu hút tài năng, Nghị quyết cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực văn hóa, thể thao áp dụng cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển đối với các vận động viên, nghệ sĩ tài năng, du học sinh tốt nghiệp ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao, hoặc những cá nhân đã giành huy chương, giải thưởng khu vực, quốc tế.

Người được tuyển dụng được hưởng các chính sách thu hút, trọng dụng người tài theo quy định của pháp luật.

. Mục tiêu của nghị quyết đặt ra là ưu tiên đầu tư tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho văn hóa. Theo ông, mục tiêu này sẽ tạo ra động lực phát triển như thế nào?

- Thực ra, nguồn lực từ ngân sách nhà nước đầu tư cho văn hóa trong những năm qua đã được tăng lên rất nhiều, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, lần này là sự cụ thể hóa quan điểm, chủ trương của Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về việc đầu tư tối thiểu 2% tổng chi ngân sách và yêu cầu tăng dần hàng năm.

Đây sẽ là một nguồn lực rất lớn. Nguồn lực này sẽ tập trung vào một số lĩnh vực mà lâu nay chúng ta đã có quy định, cơ chế nhưng chưa đủ nguồn vốn để đầu tư phát triển. Điển hình là đầu tư về con người với những người hoạt động chuyên môn cao, có tài năng, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật truyền thống.

Với nghệ thuật truyền thống, nếu không có sự bảo đảm ưu tiên nguồn lực từ Nhà nước thì rất khó tồn tại, bởi đặc thù của những ngành nghề này là khó thu hút được các nguồn lực hỗ trợ từ xã hội.

. Xin trân trọng cảm ơn ông!