Câu ca còn hẹn người về

VHO - Khách có thể đến vì cảnh đẹp, nhưng điều khiến họ muốn trở lại đôi khi nằm trong cách vùng đất ấy cất tiếng. Từ đêm diễn mới ở Cái Khế, Cần Thơ, có thể nghĩ xa hơn về du lịch văn hóa: làm sao để tình yêu nghệ thuật của người dân trở thành những cuộc gặp được chờ đợi, và người giữ tiếng đàn, câu ca có điều kiện tiếp tục cống hiến?

Nghệ nhân ưu tú Đào Xinh đã 72 tuổi. Nhà ở phường Ô Môn, cách nơi biểu diễn hơn 25km, nhưng biết có chương trình, ông thu xếp đến tham gia. Chi tiết ấy được ghi nhận tại đêm ra mắt Đờn ca tài tử – Cải lương phục vụ du lịch ở Trung tâm thương mại Cái Khế, Cần Thơ, tối 25.10.2026.

Quãng đường ấy chưa nói được điều gì về doanh thu du lịch. Nhưng nó cho thấy thứ vốn quý mà những phép tính về điểm đến rất cần nhận ra: có người vẫn sẵn lòng mang tài nghệ của mình đến với công chúng, chỉ cần có nơi để gặp nhau.

Du lịch văn hóa bắt đầu từ sự gặp gỡ ấy. Trước khi thành sản phẩm có thể giới thiệu, đặt chỗ hay đưa vào hành trình, tiếng đàn phải có người muốn đàn; câu ca phải có người tha thiết cất lên.

Giữ hồn trong tiếng hát

Đờn ca tài tử có sức hấp dẫn riêng ở khoảng không dành cho người thể hiện. Trên nền bài bản truyền thống, người ca, người đàn có thể tạo dấu ấn bằng cách diễn tấu, nhấn nhá của mình. Nghệ thuật ấy đã được UNESCO ghi danh năm 2013, nhưng vốn sống của nó nằm trong những sinh hoạt gần gũi của người Nam Bộ, từ cuộc sum họp đến những dịp lễ nghi.

Bởi vậy, đưa di sản vào du lịch đòi hỏi sự tinh tế. Sân khấu có thể được chuẩn bị đẹp hơn, âm thanh rõ hơn, lời giới thiệu dễ hiểu hơn; song điều đáng giữ nhất vẫn là phần riêng của người biểu diễn. Nếu mọi câu ca đều bị thúc cho nhanh, mọi cuộc giao lưu đều phải vừa khít khuôn mẫu, vẻ chỉn chu bên ngoài có thể làm mất đi chính nét duyên khiến người ta tìm đến.

Khách chưa hiểu bài bản vẫn có thể bắt đầu bằng sự chú ý đến giọng hát, tiếng đàn, cách người nghệ nhân nâng niu từng câu. Sự hiểu biết không nhất thiết đến trước cảm xúc. Đôi khi, nghe thấy hay rồi người ta mới muốn hỏi: câu ca này kể chuyện gì, vì sao tiếng đàn lại ngân như thế?

Đó là cơ hội để người dân kể về quê hương bằng vốn văn hóa của chính mình. Họ không đứng ngoài sản phẩm du lịch để chờ được hưởng lợi. Tài nghệ, ký ức và cách giao tiếp của họ làm nên phần giá trị khó thay thế nhất.

Cuộc hẹn cần được giữ

Chương trình tại Cái Khế do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường cùng Câu lạc bộ Đờn ca tài tử – Sân khấu tổ chức. Người phụ trách, chị Trần Thị Phước, cho biết sẽ duy trì vào tối Chủ nhật tuần cuối cùng hằng tháng. Đây là kế hoạch được công bố sau đêm ra mắt.

Trong câu chuyện phát triển du lịch, sự đều đặn có giá trị rất thực. Có lịch rõ ràng, người biểu diễn chủ động thu xếp công việc; cư dân có thể rủ người thân; đơn vị lữ hành mới có cơ sở giới thiệu với khách. Cuộc hẹn được giữ qua nhiều lần sẽ dần tạo thành thói quen, rồi thành nét riêng của điểm đến.

Đêm khai màn cần sức tổ chức. Những đêm tiếp theo cần sức bền.

Sức bền ấy không thể chỉ đặt lên lòng nhiệt tình của nghệ nhân. Khi nghệ thuật được đưa vào hoạt động phục vụ du lịch, công sức tập luyện, đi lại, chuẩn bị và biểu diễn cần được nhìn nhận như lao động sáng tạo. Niềm vui được ca, được đàn rất đáng quý; sự trân trọng càng đầy đủ khi đi cùng điều kiện làm nghề phù hợp.

Ở đây, câu hỏi kinh tế không làm câu chuyện văn hóa bớt đẹp. Ngược lại, nó giúp tình yêu nghề có chỗ dựa. Nếu chương trình góp phần tạo thêm dịch vụ, kéo dài trải nghiệm của khách, thì cách tổ chức nguồn lực cần tính đến người trực tiếp làm nên sức hấp dẫn ấy.

Chưa thể từ đêm diễn đầu tiên kết luận khách sẽ ở lâu hơn hay các hộ kinh doanh sẽ có thêm thu nhập. Nhưng hoàn toàn có thể đặt ra cách đánh giá gần với đời sống: bao nhiêu người muốn nghe tiếp, nghệ nhân có thuận lợi hơn khi tham gia, cư dân có thêm nơi sinh hoạt văn hóa, khách có tìm đến đúng lịch hẹn?

Những câu hỏi ấy đưa sự quan tâm từ ánh đèn đêm khai mạc đến chất lượng của những lần gặp sau.

Giá trị ở lại cùng con người

Phát triển kinh tế du lịch thường gợi đến những khoản đầu tư lớn. Nhưng bên cạnh hạ tầng, còn có công việc ít gây chú ý hơn: tổ chức cho những giá trị sẵn có gặp được người biết thưởng thức chúng.

Chỗ ngồi đủ thuận tiện. Âm thanh vừa để nghe rõ. Lời dẫn giúp khách hiểu mà không làm đứt mạch biểu diễn. Thông tin lịch diễn dễ tìm. Người nghệ nhân được giới thiệu đúng tên, đúng tài nghệ. Những việc nhỏ ấy, làm đến nơi đến chốn, có thể giúp buổi nghe ca trở thành trải nghiệm đáng nhớ.

Và trải nghiệm đáng nhớ không nhất thiết phải ồn ào.

Có những giá trị cần người nghe chậm lại. Trong nhịp du lịch dễ bị thúc bởi việc phải đến thêm điểm này, chụp thêm bức kia, khoảng thời gian ngồi nghe trọn câu ca cũng là cách tiếp xúc sâu hơn với vùng đất. Khách được hưởng vẻ đẹp văn hóa; người dân được thấy điều mình gìn giữ có người đón nhận. Sự tự tin về bản sắc được bồi đắp từ những cuộc gặp cụ thể như thế.

Điều đáng hy vọng ở Cái Khế vì vậy nằm trong khả năng nối dài cuộc hẹn. Từ sự thu xếp của người nghệ nhân đến sự chăm chút của đơn vị tổ chức; từ buổi diễn đầu tiên đến lịch sinh hoạt có thể tin cậy; từ lòng mến khách đến cách làm du lịch tôn trọng công sức người dân.

Khi cuộc hẹn được giữ, quãng đường người nghệ nhân đi sẽ có người chờ ở cuối. Và câu ca, sau lúc ngân lên, còn có nơi để trở lại.