Hiệu sách truyền thống Trung Quốc tìm sức sống mới trong kỷ nguyên số

VHO - Giữa làn sóng số hóa và sự cạnh tranh của thương mại điện tử, nhiều hiệu sách truyền thống ở Trung Quốc vẫn tìm được sức sống mới nhờ mô hình cộng đồng, không gian văn hóa và xu hướng kết hợp du lịch trải nghiệm.

Khi hiệu sách truyền thống đối mặt áp lực sinh tồn

Mới đây, nhà sách Douban ở Bắc Kinh, gắn bó với độc giả suốt 20 năm, thông báo sẽ đóng cửa vào ngày 18.5. Thông tin này một lần nữa làm dấy lên tranh luận về tương lai của các hiệu sách truyền thống trong thời đại số.

Theo cựu Chủ tịch Nhà xuất bản Khoa học Xã hội Trung Quốc Zhao Jianying, khó khăn của các hiệu sách đến từ nhiều nguyên nhân cùng lúc: Nạn sách lậu, sự cạnh tranh của thương mại điện tử, chi phí thuê mặt bằng và nhân công tăng cao, trong khi lợi nhuận từ bán sách ngày càng thấp. Bên cạnh đó, sự phổ biến của đọc sách điện tử cũng khiến nhu cầu với sách giấy suy giảm.

Nhiều chủ hiệu sách cho biết tiền thuê mặt bằng là áp lực lớn nhất, buộc họ phải chuyển sang mô hình “sách + X”, kết hợp kinh doanh đồ uống, sản phẩm văn hóa sáng tạo hoặc tổ chức sự kiện để duy trì hoạt động.

Chính sách hỗ trợ và cú hích từ văn hóa - du lịch

Dữ liệu từ Khảo sát Đọc sách Quốc gia lần thứ 23 cho thấy đến năm 2025, 45,9% người trưởng thành tại Trung Quốc vẫn ưu tiên đọc sách giấy, cao nhất trong các hình thức đọc.

Theo ông Zhao Jianying, các hiệu sách truyền thống có giá trị mà nền tảng trực tuyến không thể thay thế: Tạo ra không gian đọc đắm chìm, nơi con người tạm tách khỏi nhịp sống số hóa để chậm lại và tập trung hơn.

Những năm gần đây, chính sách hỗ trợ của Chính phủ Trung Quốc cũng góp phần tạo nền tảng cho sự tồn tại của các hiệu sách truyền thống.

Năm 2016, nhiều cơ quan trung ương Trung Quốc đã ban hành văn bản hỗ trợ phát triển hiệu sách truyền thống. Đến tháng 2.2026, “Quy chế thúc đẩy đọc sách toàn quốc” chính thức có hiệu lực, đánh dấu văn bản pháp quy đầu tiên của Trung Quốc tập trung riêng cho việc thúc đẩy văn hóa đọc.

Đáng chú ý, nội dung “hỗ trợ phát triển các hiệu sách truyền thống” cũng lần đầu được đưa vào báo cáo công tác của Chính phủ Trung Quốc năm nay.

Theo ông Zhao Jianying, điều này cho thấy hiệu sách không còn bị xem đơn thuần là nơi bán sách, mà trở thành một phần trong chiến lược văn hóa và đời sống xã hội.

Tại phía Nam Bắc Kinh, hiệu sách Xuan Nan, được cải tạo từ một ngôi nhà sân trong truyền thống gần chùa Fayuan, đang trở thành điểm dừng chân quen thuộc của du khách. Không gian kết hợp văn hóa Bắc Kinh và di sản phi vật thể khiến nơi đây xuất hiện trong nhiều cẩm nang du lịch.

Dữ liệu từ Hiệp hội Phân phối Sách và Tạp chí Trung Quốc cho thấy đến năm 2025, các hiệu sách có yếu tố văn hóa - du lịch đạt tốc độ tăng trưởng doanh thu khoảng 23%, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của ngành.

Người tiêu dùng giờ không chỉ “mua sách” mà còn muốn “trải nghiệm không gian sống”.

Nhiều hiệu sách tận dụng công trình lịch sử, văn hóa địa phương và cảnh quan đô thị để xây dựng không gian đa chức năng, kết hợp đọc sách, cà phê, triển lãm, giao lưu tác giả và sản phẩm sáng tạo.

Tại khu lịch sử Xidajie ở Trường Xuân, hiệu sách Chaohua Xishi được đặt trong một tòa nhà gạch đỏ cũ, kết hợp đồ uống đặc trưng vùng Đông Bắc với các hoạt động văn học nghệ thuật.

Trong khi đó, Nhà sách Vương Phủ Tỉnh ở trung tâm Bắc Kinh đẩy mạnh các đầu sách song ngữ và sách về văn hóa truyền thống Trung Quốc nhằm phục vụ lượng khách quốc tế ngày càng tăng sau chính sách miễn visa.

Hiệu sách của tương lai là hiệu sách cộng đồng

Theo nhiều chuyên gia, tương lai của hiệu sách truyền thống nằm ở khả năng xây dựng cộng đồng và tạo ra giá trị cảm xúc.

Xu Dawei, chủ hiệu sách Youmao, cho rằng trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, con người càng cần đọc sách để rèn luyện khả năng thẩm mỹ và tư duy độc lập. Ông tin giá trị lớn nhất của hiệu sách nằm ở việc sử dụng sách như phương tiện để kết nối con người và tạo ra những trải nghiệm xã hội có chiều sâu.

Những hiệu sách thành công nhất trong tương lai sẽ là các hiệu sách gắn bó chặt với cộng đồng dân cư xung quanh, nơi người già, trẻ nhỏ và độc giả có thể cùng tồn tại trong một không gian văn hóa chung.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng hiệu sách cần phát triển theo hướng chuyên biệt hơn, tập trung vào các lĩnh vực như lịch sử, khảo cổ học, triết học, văn học nghệ thuật hoặc sách thiếu nhi để phục vụ chính xác từng nhóm độc giả.

Theo ông Zhao Jianying, dù là “thị trường ngách”, nhưng với dân số đông của Trung Quốc, các nhóm độc giả chuyên sâu này vẫn đủ lớn để tạo ra thị trường ổn định.

Trong thời đại mà mọi thứ đều có thể tiếp cận chỉ bằng một cú chạm màn hình, nhiều người vẫn lựa chọn bước vào hiệu sách, ngồi xuống giữa mùi giấy và tiếng lật trang sách.

Chính nhu cầu tưởng chừng giản dị ấy đang giúp các hiệu sách truyền thống tại Trung Quốc tiếp tục tồn tại và tìm thấy sức sống mới trong kỷ nguyên số.