Hôn nhân chênh lệch tuổi tác: Quyền được yêu và những khoảng cách phải vượt qua

VHO - Sau những đổ vỡ hoặc mất mát, không ít người bước sang tuổi trung niên, thậm chí tuổi cao vẫn lựa chọn tái hôn với người kém mình 20 - 30 tuổi. Những cuộc hôn nhân ấy thường trở thành tâm điểm dư luận. Đằng sau câu hỏi “tình yêu có tuổi hay không?” là những vấn đề cần nhìn nhận nghiêm túc: Khoảng cách thế hệ, sức khỏe, tài chính, con riêng và trách nhiệm trong đời sống chung.

Đừng biến khoảng cách tuổi tác thành định kiến

Trong quan niệm truyền thống, người chồng hơn tuổi vợ không phải điều xa lạ. Tuy nhiên, khi khoảng cách lên tới vài chục tuổi, cái nhìn của cộng đồng thường khắt khe hơn. Người đàn ông dễ bị cho là muốn níu kéo tuổi trẻ; người phụ nữ lại bị nghi ngờ đến với chồng vì tiền bạc, địa vị.

Pháp luật quy định độ tuổi tối thiểu, sự tự nguyện và các trường hợp bị cấm kết hôn, nhưng không giới hạn khoảng cách tuổi giữa vợ và chồng. Người cao tuổi cũng có nhu cầu yêu thương, chia sẻ và đồng hành. Không thể coi tuổi cao là dấu chấm hết của đời sống tình cảm.

Ở góc độ văn hóa, điều đáng quan tâm là họ đến với nhau và ứng xử với nhau ra sao. Một cuộc hôn nhân tự nguyện, bình đẳng, chung thủy, không lợi dụng, không áp đặt cần được tôn trọng. Ngược lại, dù vợ chồng bằng tuổi, quan hệ ấy vẫn đi ngược các giá trị gia đình nếu tồn tại lừa dối, bạo lực hoặc xem nhẹ phẩm giá của nhau.

Trong đời sống nghệ thuật, sự đồng điệu đôi khi bắt đầu từ lòng ngưỡng mộ tài năng rồi trở thành tình yêu và nghĩa vợ chồng. Nhạc sĩ Phú Quang và bà Trịnh Anh Thư là trường hợp được công chúng biết đến, khi bà kém ông hơn 20 tuổi. Ca khúc Mùa thu giấu em được ông dành tặng bà. Khi nhạc sĩ lâm bệnh nặng, bà là người đồng hành, chăm sóc.

Trường hợp NSND Công Lý và người vợ kém anh 15 tuổi là một câu chuyện đáng suy ngẫm. Khoảng cách tuổi tác từng khiến mối quan hệ của họ nhận được nhiều sự chú ý. Nhưng khi nam nghệ sĩ lâm bệnh, người vợ trẻ đã trở thành người trực tiếp chăm sóc, đồng hành và là chỗ dựa quan trọng của chồng trong quá trình hồi phục.

Những câu chuyện trên cho sự ngưỡng mộ có thể tạo nên sức hút ban đầu, nhưng sự thấu hiểu, tôn trọng và đồng hành mới giúp hai người trở thành tri kỷ, nhất là khi gia đình đối diện với bệnh tật và biến cố.

Nhìn thẳng những rào cản từ khoảng cách tuổi tác

Nói “tình yêu không có tuổi” không có nghĩa là phủ nhận các rào cản thực tế. Khi chênh nhau 20 - 30 tuổi, hai người thường ở những giai đoạn khác nhau. Một người đang phát triển sự nghiệp, thích dịch chuyển; người kia có thể đã nghỉ hưu và mong muốn nhịp sống yên tĩnh.

Khoảng cách thế hệ còn thể hiện trong thị hiếu văn hóa, cách sử dụng công nghệ, quan niệm về tiền bạc, sinh con, nuôi dạy con và quan hệ bạn bè. Những khác biệt có thể thành mâu thuẫn nếu một bên buộc bên kia phải sống theo thói quen của thế hệ mình.

Sức khỏe là vấn đề cần trao đổi thẳng thắn trước hôn nhân. Với người tuổi cao, quá trình lão hóa thường kéo theo suy giảm thể lực, bệnh mạn tính và thay đổi nhu cầu sinh hoạt. Vì vậy, khám sức khỏe, chia sẻ trung thực về bệnh nền, khả năng sinh con, đời sống tình dục và nhu cầu chăm sóc là cách bảo vệ nhau.

Người lớn tuổi không cần cố gắng “trẻ như thanh niên”, mà cần duy trì thể trạng phù hợp và trung thực về giới hạn của bản thân. Người bạn đời trẻ hơn cũng cần hiểu rằng mình có thể phải thích nghi với quá trình lão hóa của chồng hoặc vợ, thậm chí trở thành người chăm sóc chính.

Bên cạnh sức khỏe là bài toán con riêng và tài sản. Người tái hôn ở tuổi cao thường đã có con trưởng thành, tài sản từ cuộc hôn nhân trước và những nghĩa vụ gia đình. Nếu thiếu minh bạch, người mới có thể xung đột với con riêng; các con lại dễ cảm thấy quyền lợi bị đe dọa.

Văn hóa gia đình nằm ở cách người trong cuộc đối thoại và sắp xếp trách nhiệm. Người tái hôn cần giúp con hiểu rằng cha hoặc mẹ vẫn có quyền sống cuộc đời riêng. Người bạn đời mới cũng phải được tôn trọng, không bị mặc định là người “đến để hưởng tài sản” hoặc có nghĩa vụ chăm bệnh mà không có tiếng nói.

Quyền được yêu đi cùng trách nhiệm

Nhà xã hội học, PGS.TS Trịnh Hòa Bình nhận định: “Không nên chỉ dựa vào khoảng cách 20 - 30 tuổi để phán xét giá trị hay sự phù hợp của một cuộc hôn nhân. Chuẩn mực quan trọng nhất vẫn là sự tự nguyện, bình đẳng, chân thành và trách nhiệm. Người cao tuổi có quyền yêu, quyền tái hôn và tìm kiếm một đời sống tinh thần có ý nghĩa. Xã hội cần tôn trọng quyền ấy, thay vì mặc nhiên cho rằng người đàn ông lớn tuổi là ích kỷ hoặc người phụ nữ trẻ tuổi là vụ lợi”.

Theo PGS.TS Trịnh Hòa Bình, khoảng cách tuổi càng lớn, hai người càng phải chuẩn bị kỹ cho những khác biệt về sức khỏe, nhịp sống, khả năng sinh con, tài chính và quan hệ với con riêng. Nếu chỉ nhìn thấy cảm xúc hiện tại mà né tránh những câu hỏi khó, hôn nhân rất dễ rơi vào hụt hẫng.

“Văn hóa của một cuộc hôn nhân nằm ở cách hai người tôn trọng phẩm giá của nhau, không biến tuổi tác, tiền bạc, danh tiếng hoặc sự trẻ trung thành công cụ trao đổi. Văn hóa còn nằm ở sự minh bạch với con cái, công bằng về tài sản và trách nhiệm khi một người già yếu trước người kia. Thay vì chỉ hỏi họ cách nhau bao nhiêu tuổi, chúng ta nên hỏi họ đã chuẩn bị thế nào để sống tử tế và chịu trách nhiệm với nhau”, PGS.TS Trịnh Hòa Bình nhấn mạnh.

Dư luận cũng cần điều chỉnh cách ứng xử. Quan tâm đến những biến đổi của đời sống hôn nhân là cần thiết, nhưng không thể biến thành quyền xâm phạm đời tư, chế giễu ngoại hình hoặc quy kết động cơ. Việc chỉ trích người phụ nữ trẻ thường gay gắt hơn người đàn ông lớn tuổi cũng phản ánh định kiến giới. Người phụ nữ thường phải chứng minh rằng mình “không vì tiền”, trong khi động cơ của người đàn ông ít bị phân tích khắt khe tương tự.

Tôn trọng quyền riêng tư cần đi cùng sự tỉnh táo trước những cuộc tình chênh lệch tuổi tác. Gia đình và bạn bè có thể lên tiếng khi nhận thấy dấu hiệu lừa dối, lợi dụng tài chính, kiểm soát hoặc bạo lực. Những góp ý ấy cần dựa trên hành vi và bằng chứng cụ thể, thay vì xuất phát từ định kiến “vợ trẻ - chồng già” luôn gắn với sự trao đổi giữa tiền bạc và tuổi xuân.

Tình yêu có thể vượt qua tuổi tác, nhưng hôn nhân luôn đòi hỏi trách nhiệm. Hai người có quyền lựa chọn nhau, đồng thời cần đủ tỉnh táo để nhìn nhận khác biệt, đủ chân thành để sẻ chia những điều khó nói và đủ bao dung để tuổi tác chỉ là một phần của câu chuyện, thay vì trở thành quyền lực trong mối quan hệ. Khi đó, một cuộc hôn nhân cách nhau vài chục tuổi vẫn có thể là sự gặp gỡ của hai tâm hồn, cùng xây dựng một mái ấm bình đẳng, yêu thương và đáng được tôn trọng.