Từ sứ mệnh lan tỏa tri thức đến khát vọng vươn ra thế giới

VHO - Nhân kỷ niệm 74 năm Ngày truyền thống ngành Xuất bản, In và Phát hành sách Việt Nam (10.10.1952 – 10.10.2026), nhìn lại hành trình phát triển của ngành, có thể thấy sách không chỉ đồng hành cùng lịch sử dân tộc mà còn mở ra những cơ hội mới để lan tỏa tri thức, quảng bá văn hóa Việt Nam và kết nối với thế giới. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế, ngành xuất bản đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để phát triển bền vững.

Đồng hành cùng lịch sử, mở rộng không gian tri thức trên không gian số

Từ những cuốn sách phục vụ kháng chiến, kiến quốc đến các tác phẩm về khoa học, kinh tế, văn hóa và giáo dục, ngành xuất bản Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp nâng cao dân trí, phát triển đất nước.

Trải qua 74 năm, sứ mệnh lan tỏa tri thức của ngành vẫn được tiếp nối, nhưng phương thức thực hiện đang có những thay đổi sâu sắc. Từ mô hình xuất bản truyền thống, ngành đang từng bước chuyển sang hệ sinh thái đa nền tảng. 

Sách không còn chỉ giới hạn trong những trang giấy mà được tiếp cận rộng rãi hơn qua sách điện tử, sách nói, nền tảng đọc trực tuyến và các sản phẩm nội dung số. Một tác phẩm có thể đến với độc giả bằng nhiều hình thức, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng.

Cùng với đó, văn hóa đọc ngày càng nhận được sự quan tâm của cộng đồng. Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21.4, các đường sách, hội sách, câu lạc bộ đọc sách và chương trình khuyến đọc trong trường học, cộng đồng đã góp phần đưa sách đến gần hơn với đời sống. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy tinh thần tự học và học tập suốt đời.

Một chuyển biến đáng chú ý khác là sự phát triển của các doanh nghiệp sách tư nhân. Với sự năng động trong khai thác bản thảo, mua bản quyền, tổ chức xuất bản, truyền thông và phát hành, khu vực này góp phần làm phong phú thị trường sách, thúc đẩy cạnh tranh và đổi mới trong toàn ngành.

Sự phối hợp giữa các nhà xuất bản và doanh nghiệp phát hành tạo thêm điều kiện để sách có chất lượng đến với đông đảo độc giả.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều khả năng ứng dụng trong biên tập, dịch thuật, thiết kế, phân tích nhu cầu độc giả, tiếp thị và quản trị. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng chất lượng nội dung, tính chính xác, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của người làm sách.

Hoạt động phát hành cũng đang thay đổi với sự tham gia ngày càng rõ nét của thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream giới thiệu sách và các cộng đồng độc giả trực tuyến.

Độc giả không chỉ mua sách mà còn tham gia trao đổi, đánh giá và lan tỏa giá trị của tác phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tiếp cận công chúng, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả hoạt động của các đơn vị xuất bản, phát hành.

Bên cạnh cơ hội, ngành cũng phải đối mặt với những thách thức về sách giả, sách lậu, vi phạm bản quyền, thông tin thiếu kiểm chứng và cạnh tranh thiếu lành mạnh.

Bảo vệ quyền tác giả, tôn trọng độc giả và nâng cao chuẩn mực nghề nghiệp vì thế là những điều kiện cần thiết để thị trường phát triển lành mạnh, bền vững.

Đặc biệt, hội nhập quốc tế không chỉ là đưa sách nước ngoài đến với độc giả Việt Nam mà còn là hành trình giới thiệu tác giả, tác phẩm và các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Khi xuất bản gắn với kinh tế tri thức và công nghiệp văn hóa, sách còn có thể trở thành nguồn nội dung để phát triển các sản phẩm sáng tạo trong điện ảnh, giáo dục, hoạt hình, trò chơi và nhiều lĩnh vực khác.

Từ các hội sách đến khát vọng vươn ra thế giới

Những ngày đầu tháng 10.2026, không khí sôi động của ba hội sách tại Jakarta (Indonesia), Hà Nội và Frankfurt (Đức) cho thấy sức kết nối mạnh mẽ của ngành xuất bản, đồng thời mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh Việt Nam thông qua sách.

Trong đó, Hội sách quốc tế Indonesia lần thứ 46, diễn ra từ ngày 30.9 đến 4.10 với chủ đề Read today, Lead tomorrow (Đọc hôm nay, dẫn dắt ngày mai), nhấn mạnh vai trò của việc đọc đối với tương lai.

Đây cũng là dịp gặp gỡ, giao dịch bản quyền và kết nối các nhà xuất bản trong khu vực Đông Nam Á với thế giới. Sự hiện diện của sách Việt Nam góp phần đưa hình ảnh đất nước đến gần hơn với bạn đọc quốc tế.

Hội sách Hà Nội lần thứ XI diễn ra từ ngày 1 đến 4.10 tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, với chủ đề Sách mở tri thức – Công nghệ dẫn tương lai, quy tụ 31 đơn vị xuất bản, phát hành và giới thiệu hàng nghìn tựa sách.

Không chỉ là hoạt động phát triển văn hóa đọc, hội sách còn góp phần tạo không gian kết nối giữa sách, công nghệ và công chúng, hướng tới Ngày Giải phóng Thủ đô và Ngày truyền thống ngành Xuất bản, In và Phát hành sách Việt Nam.

Trong khi đó, Hội sách quốc tế Frankfurt diễn ra từ ngày 7 đến 11.10 tại Đức tiếp tục là không gian quan trọng để giao dịch bản quyền, gặp gỡ các nhà xuất bản và kết nối sách với công nghệ, điện ảnh cùng các ngành công nghiệp sáng tạo.

Tại đây, các đơn vị Việt Nam tham gia trưng bày, giới thiệu sách và giao lưu tại nhiều diễn đàn, trong đó có Sân khấu Châu Á (Asia Stage). Các gian trưng bày của Bộ VHTTDL, Thủ đô Hà Nội và TP.HCM góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa và du lịch Việt Nam.

Đáng chú ý, những phiên bản đặc biệt của Truyện Kiều như sách sơn mài, sách khảm trai, sách làm từ giấy dừa, cùng các sản phẩm sáng tạo như tượng Kiều, khăn Kiều đã thu hút sự quan tâm của bạn bè quốc tế.

Những cách tiếp cận mới với tác phẩm của đại thi hào Nguyễn Du cho thấy tiềm năng đưa di sản văn học Việt Nam đến với công chúng thế giới bằng nhiều hình thức độc đáo.

Nhân Ngày truyền thống ngành Xuất bản, In và Phát hành sách Việt Nam, những chuyển động ấy gợi mở một thông điệp rõ ràng: sách kết nối con người, kết nối các nền văn hóa và mở ra tương lai.

Để nắm bắt cơ hội, ngành xuất bản cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung, phát triển hệ sinh thái đa nền tảng, thúc đẩy giao dịch bản quyền và đưa nhiều hơn nữa tác phẩm, tác giả, giá trị văn hóa Việt Nam đến với bạn đọc năm châu.

Làm sách là làm văn hóa; phát triển văn hóa đọc là vun đắp tương lai dân tộc. Từ nền tảng 74 năm xây dựng và trưởng thành, khát vọng hình thành những tập đoàn xuất bản có tầm vóc khu vực và thế giới cũng chính là mục tiêu để ngành tiếp tục đổi mới, phát triển và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên số.