Thêm công trình nghiên cứu về “Tuồng tích sân khấu và diễn xướng dân gian Nam Bộ“

VHO - Ra mắt "Tổng tập Văn học dân gian Nam Bộ" – Tập 4, hệ thống "tuồng tích sân khấu và diễn xướng dân gian Nam Bộ", góp phần bảo tồn di sản văn hóa hơn 300 năm.

NXB Tổng hợp TP.HCM vừa giới thiệu Tổng tập Văn học dân gian Nam Bộ – Tập 4, do hai tác giả Huỳnh Ngọc Trảng và Phạm Thiếu Hương biên soạn.

Tập sách mới tập trung vào mảng "Tuồng tích sân khấu và diễn xướng dân gian Nam Bộ", tiếp tục khẳng định quy mô, chiều sâu học thuật và giá trị bảo tồn của một công trình nghiên cứu văn hóa dân gian đồ sộ, được tích lũy qua hơn nửa thế kỷ lao động khoa học bền bỉ.

Tập 4 là kết quả hệ thống hóa các loại hình sáng tác dân gian thuộc nhóm diễn xướng tổng hợp, bao gồm tuồng tích của các loại hình sân khấu và nghệ thuật biểu diễn đã hình thành, tồn tại và phát triển trong suốt hơn 300 năm lịch sử vùng đất Nam Bộ, kể từ buổi đầu khai hoang mở cõi.

Qua nhiều biến động lịch sử – xã hội, những hình thức diễn xướng ấy không chỉ phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân Nam Bộ mà còn lưu giữ ký ức văn hóa, tín ngưỡng và mỹ cảm dân gian đặc thù của vùng đất phương Nam.

Nhân dịp tập 4 ra mắt, để đáp ứng sự quan tâm của đông đảo bạn đọc, NXB và nhóm tác giả cũng giới thiệu toàn bộ cấu trúc bộ sách Tổng tập Văn học dân gian Nam Bộ, gồm 7 tập, mỗi tập chia thành nhiều quyển. Đến nay, 4 tập đầu đã hoàn thành: Tập 1: Truyện kể dân gian Nam Bộ (4 quyển); Tập 2: Ca dao – Dân ca Nam Bộ (4 quyển); Tập 3: Vè Nam Bộ (3 quyển); Tập 4: Tuồng tích sân khấu và diễn xướng dân gian Nam Bộ (2 quyển).

Ba tập còn lại đang tiếp tục thực hiện gồm: Tập 5: Tục ngữ, Đồng dao và Câu đố; Tập 6: Thơ, Vè lục tỉnh Nam Kỳ; Tập 7: Truyện thơ.

Giá trị nổi bật của bộ Tổng tập không chỉ nằm ở việc sưu tập đầy đủ các thể loại văn học dân gian từng tồn tại trên vùng đất Nam Bộ, mà còn ở hệ thống tiểu luận, khảo cứu công phu về nguồn gốc, nội dung, đặc điểm nghệ thuật và bối cảnh lịch sử – xã hội của từng thể loại.

Đây là điểm làm nên tầm vóc khoa học của công trình, giúp bạn đọc và giới nghiên cứu tiếp cận văn học dân gian Nam Bộ như một chỉnh thể sống động, có tiến trình phát triển và bản sắc riêng.

Trong đó, Tập 1 phác họa bức tranh toàn diện về truyện kể dân gian Nam Bộ – từ sự tích thần kỳ, hoang đường, truyền thuyết địa danh, giai thoại lịch sử đến truyện cười, truyện Trạng. Đặc trưng nổi bật của kho tàng này là sự gắn bó chặt chẽ với lịch sử khai hoang, chống chọi thiên nhiên khắc nghiệt và các cuộc đấu tranh chống áp bức, xâm lược.

Tập 2 tập trung khảo cứu ca dao – dân ca Nam Bộ, tái hiện môi trường diễn xướng gắn liền với lao động, sinh hoạt, lễ hội và đời sống tinh thần của cư dân miền sông nước.

Tập 3 là một sưu tập đầy đủ về các tiểu loại vè Nam Bộ, từ vè kể vật, kể việc, vè giáo huấn, phê phán xã hội đến vè yêu nước chống thực dân, đế quốc – phản ánh sinh động hiện thực xã hội suốt hơn ba thế kỷ.

Tập 4 – tập mới nhất gồm 2 quyển, được xem là một sưu tập đặc biệt phong phú.

Nội dung bao quát các hình thức diễn xướng tổng hợp như hát Sắc bùa Phú Lễ (Bến Tre), hát Đưa linh, Bổn hát chèo thuyền Bát Nhã trong tang lễ đạo Cao Đài, hát Bóng rỗi và chặp tuồng Địa – Nàng; các Bổn tuồng lễ thức của đạo Công giáo; thơ tuồng và sinh hoạt nói tuồng với những Bổn thơ tuồng nổi tiếng như Chàng Lía, Ông Trượng, Tiên Bửu, Từ Minh – Từ Huệ; cùng hình thức sân khấu lễ thức Phật giáo “trong chay ngoài bội”.

Phần lớn các tuồng tích mang màu sắc hài hước dân gian nhưng hàm chứa “lẽ đời – ý đạo”, tạo nên một loại hình nghệ thuật biểu diễn độc đáo của Nam Bộ. 

Chia sẻ về hành trình sưu tầm, tác giả Huỳnh Ngọc Trảng cho biết ông bắt đầu công việc nghiên cứu văn học dân gian Nam Bộ từ năm 1976, với những phương thức điền dã giản dị: rong ruổi bằng xe đạp, đi bộ khắp các tỉnh, nghe hát – nói – kể để ghi chép và học thuộc bằng trí nhớ, trong điều kiện thiếu thốn phương tiện hỗ trợ.

Điều ông luôn chú trọng là bối cảnh lịch sử – xã hội ra đời tác phẩm và đặc điểm diễn xướng nguyên bản của từng loại hình.

“Nhớ lúc xưa, tôi rong ruổi trên chiếc xe đạp, lúc thì đi bộ, có lúc vác chiếc xe đạp gửi theo xe đò khi đến các tỉnh rồi đạp xe đi khắp nơi để tìm hiểu phong tục và văn hóa dân gian Nam Bộ.

Tôi đi tìm nội dung để ghi chép và ghi nhớ, học thuộc lòng một cách nguyên bản nhất có thể, nhưng tôi luôn lưu ý tìm hiểu đến các bối cảnh lịch sử - xã hội ra đời tác phẩm đó cùng những đặc điểm nghệ thuật diễn xướng của chúng”, tác giả Huỳnh Ngọc Trảng nhớ lại.

Từ thời khai hoang mở cõi đến nay, cư dân Nam Bộ đã sáng tạo nên một gia tài văn học dân gian đa thể loại, phản ánh khát vọng mưu sinh, ý chí đấu tranh và tinh thần gắn bó với đất đai, xứ sở.

Tổng tập Văn học dân gian Nam Bộ là nỗ lực hệ thống hóa những giá trị ấy, bước đầu chỉ ra các đặc trưng cơ bản của một di sản văn hóa lớn. Công trình do Quỹ Hoa Sen Foundation tài trợ, được ấn hành bởi NXB Tổng hợp TP.HCM, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, lưu giữ và truyền lại di sản văn hóa dân gian Nam Bộ cho các thế hệ hôm nay và mai sau.