Ra mắt ấn phẩm “Tranh kiếng Nam Bộ: Nghệ phẩm của mọi nhà”

VHO - NXB Tổng hợp TP.HCM ra mắt sách "Tranh kiếng Nam Bộ: Nghệ phẩm của mọi nhà" của Huỳnh Thanh Bình, giới thiệu di sản mỹ thuật dân gian Nam Bộ.

NXB Tổng hợp TP.HCM vừa giới thiệu đến bạn đọc ấn phẩm Tranh kiếng Nam Bộ: Nghệ phẩm của mọi nhà của tác giả Huỳnh Thanh Bình – một công trình nghiên cứu công phu về loại hình mỹ thuật dân gian đặc sắc đã gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa Nam Bộ.

Cuốn sách dày 280 trang, tập hợp hệ thống bài viết chuyên sâu, trình bày mạch lạc từ khởi nguyên tranh kiếng Nam Bộ, các dòng tranh tiêu biểu, kỹ pháp tạo hình cho đến nội dung và công năng xã hội của loại hình nghệ phẩm này.

Với cách tiếp cận vừa mang tính học thuật, vừa gần gũi với đời sống, tác phẩm giúp người đọc hiểu rõ vì sao tranh kiếng từng và vẫn là “nghệ phẩm của mọi nhà”.

Một điểm nổi bật của sách là phần khảo cứu các dòng tranh kiếng Nam Bộ đã và đang tồn tại trong đời sống văn hóa vùng đất phương Nam. Tác giả phân tích khá đầy đủ các trung tâm tranh kiếng như Lái Thiêu, Mỹ Tho, Gò Công, Chợ Trạm, Chợ Mới (An Giang), Tây Ninh, tranh kiếng Khmer…

Mỗi dòng tranh không chỉ mang dấu ấn địa lý mà còn phản ánh đặc điểm văn hóa, tín ngưỡng, thẩm mỹ riêng của cộng đồng cư dân nơi nó hình thành.

Song song với đó, sách giới thiệu nhiều nghệ nhân và cơ sở tiêu biểu, những người đã góp phần giữ lửa cho tranh kiếng Nam Bộ qua nhiều thế hệ.

Từ các nhà vẽ nổi tiếng ở Chợ Lớn, Lái Thiêu, Mỹ Tho, Gò Công cho đến các nghệ nhân tranh kiếng Khmer ở Trà Vinh, Sóc Trăng,… mỗi tên tuổi đều gắn liền với một phong cách, một kỹ pháp và một câu chuyện nghề riêng, góp phần làm nên diện mạo phong phú của tranh kiếng Nam Bộ hơn một thế kỷ qua.

Phần viết về kỹ pháp tạo hình là một đóng góp quan trọng của cuốn sách. Tác giả trình bày chi tiết từ nguyên liệu, màu sắc, chất liệu kiếng, hậu tranh, khung tranh cho đến các công đoạn tạo tác như vẽ mẫu, vẽ nét trên kiếng, phơi khô, tô màu.

Người đọc có thể hình dung rõ quy trình “vẽ ngược” đặc thù của tranh kiếng – nơi mọi chi tiết phải được thực hiện theo trình tự đảo ngược so với tranh vẽ trên giấy hay vải.

Về nội dung, tranh kiếng Nam Bộ được tác giả phân nhóm khá rõ ràng. Đó là tranh thờ tổ tiên; tranh thờ các đối tượng tín ngưỡng, tôn giáo như Phật giáo, Công giáo, Cao Đài; các hệ phái bản địa ở An Giang; tín ngưỡng dân gian Việt – Hoa – Khmer trong không gian cộng cư.

Bên cạnh đó là tranh chúc tụng dùng trong các dịp hiếu hỷ, khai trương; tranh trang trí nội, ngoại thất cho nhà ở, đình miếu; hay những bức tranh kiếng bình dân gắn với xe mì, xe hủ tíu, quán xá ven đường. Mỗi nhóm nội dung đều được minh họa bằng hình ảnh cụ thể, giúp bạn đọc dễ theo dõi và tra cứu.

Cuốn sách cũng cho thấy sự đa dạng về kỹ thuật và hình thức của tranh kiếng Nam Bộ. Bên cạnh tranh vẽ thủ công hoàn toàn bằng sơn màu đa sắc, có thêm ngân nhũ, kim nhũ, còn có tranh kết hợp kỹ thuật tráng thủy, tranh kiếng cẩn ốc xà cừ độc đáo. Một số dòng tranh sử dụng lối vẽ nét, tô phông nền xanh hoặc đỏ, lấy kim sa làm sắc màu chủ đạo cho hình tượng chính.

Ngoài ra còn có tranh dán mặt, dán đầu từ ảnh chụp hay tranh in, nơi người nghệ nhân chỉ vẽ phần thân, trang phục và bối cảnh. Đáng chú ý, một số cơ sở đã chuyển từ vẽ thủ công sang kéo lụa, thậm chí in 3D trên kiếng, cho thấy khả năng thích ứng của tranh kiếng trước những thay đổi của thời đại.

Theo tác giả, dù kỹ thuật và hình thức có biến đổi, tranh kiếng vẫn hiện diện sinh động trong đời sống thường nhật: từ chợ quê, hiệu tiệm cho đến những chuyến xe, chuyến đò rong ruổi khắp Lục tỉnh Nam kỳ, mang theo sắc màu tín ngưỡng và ước vọng an lành của người dân phương Nam.

Nhìn tổng thể, Tranh kiếng Nam Bộ: Nghệ phẩm của mọi nhà là một công trình nghiên cứu khá toàn diện, cung cấp những thông tin thiết yếu về lịch sử, nghệ thuật, kỹ thuật và giá trị văn hóa – xã hội của tranh kiếng. Điểm đặc sắc của tranh kiếng Nam Bộ, như tác giả nhấn mạnh, chính là sự linh hoạt, tùy theo không gian văn hóa, tín ngưỡng và cộng đồng cư dân mà đề tài, nội dung, hình thức có những biến đổi phù hợp.

Vì thế, tập hợp tranh kiếng Nam Bộ tạo thành một “đại tập thành” phong phú, đa dạng, phản ánh sinh động đời sống tinh thần của vùng đất phương Nam.