Mở ra kỷ nguyên phát triển mới của xuất bản Việt Nam

VHO - Với quan điểm, mục tiêu và giải pháp cụ thể, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư mở ra chặng đường phát triển mới cho xuất bản Việt Nam: Trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân của hệ sinh thái kiến tạo các giá trị, góp phần bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia và lan tỏa sức mạnh mềm Việt Nam ra thế giới.

 Bước chuyển tư duy kiến tạo ngành xuất bản hiện đại

Thay mặt Ban Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17.3.2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Chỉ thị số 04 tiếp tục nhấn mạnh xuất bản là lĩnh vực hoạt động văn hóa - tư tưởng, là nơi tích lũy, sáng tạo và truyền bá các giá trị văn hóa, tinh thần, xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia. Ngành được yêu cầu đáp ứng nhu cầu đọc, học và hưởng thụ tinh thần của nhân dân, trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển. Phát triển văn hóa đọc, lấy người đọc là trung tâm và mục tiêu của hoạt động xuất bản. Chỉ thị cũng đặt xuất bản trong mối quan hệ chặt chẽ với giáo dục, đào tạo và công nghiệp văn hóa. Đồng thời, đây cũng là cầu nối quan trọng trong giao lưu văn hóa quốc tế, góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam và tiếp thu tinh hoa tri thức nhân loại…

Về mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu xây dựng hệ thống xuất bản tinh gọn, mạnh, hiện đại hóa. Chuyển đổi số được triển khai sâu rộng, ưu tiên xuất bản các ấn phẩm số, đồng thời đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng công nghệ và nội dung số. Cùng với đó, văn hóa đọc sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ; đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế về xuất bản. Đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, trở thành một ngành kinh tế số, có năng lực vươn ra toàn cầu…

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Chỉ thị đề ra 9 nhóm nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, chính sách; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; bảo vệ bản quyền trong môi trường số đến tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm…

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho rằng: Sau hơn 20 năm kể từ khi Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 42-CT/ TW ngày 25.8.2004 về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản, ngành xuất bản Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển động sâu sắc cả về nhận thức, tổ chức hoạt động, quy mô thị trường và phương thức phục vụ xã hội.

Nếu Chỉ thị số 42 ra đời trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế bước đầu và cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang dần hoàn thiện, thì Chỉ thị số 04-CT/TW năm 2026 được ban hành trong một không gian phát triển hoàn toàn mới: Chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công nghệ đang định hình lại toàn bộ chuỗi sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiếp nhận tri thức, còn văn hóa, dữ liệu, nội dung số ngày càng trở thành nguồn lực phát triển quan trọng của quốc gia.

Cục trưởng Nguyễn Nguyên nhận định: “Từ Chỉ thị số 42 đến Chỉ thị số 04, sự thay đổi không chỉ nằm ở câu chữ mà là ở độ mở của tầm nhìn và chiều sâu của tư duy phát triển. Chỉ thị 42 đã tạo nền tảng quan trọng cho một giai đoạn củng cố và phát triển. Chỉ thị 04 mở ra một giai đoạn mới cao hơn, hiện đại hơn, với yêu cầu tái định vị vai trò ngành xuất bản trong sự phát triển đất nước. Từ đó có thể khẳng định, bước chuyển từ Chỉ thị 42-CT/TW đến Chỉ thị 04-CT/ TW chính là bước chuyển từ tư duy nâng cao chất lượng hoạt động sang tư duy kiến tạo một ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn, hội nhập, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái tri thức và giá trị quốc gia của Việt Nam trong kỷ nguyên số”.

Mở đường cho xuất bản chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số

Chỉ thị số 04-CT/TW ra đời trong sự đón nhận của những người làm xuất bản với tâm thế phấn khởi, kỳ vọng và cả niềm tin vào một giai đoạn phát triển mới, khi những nút thắt về cơ chế, chính sách từng bước được tháo gỡ, tạo động lực để ngành chuyển mình mạnh mẽ, thích ứng với kỷ nguyên số và khẳng định rõ hơn vai trò kiến tạo tri thức, bồi đắp nền tảng văn hóa của xã hội.

Nhiều ý kiến cho rằng, Chỉ thị có ý nghĩa quan trọng trong việc định vị lại vai trò của xuất bản, không chỉ là một lĩnh vực bổ trợ, mà còn là một mặt trận văn hóa, một ngành kinh tế nội dung có tiềm năng lớn, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trên nền tảng tri thức, bản sắc và sức mạnh nội sinh.

Nói về Chỉ thị số 04, TS Trần Chí Đạt, Giám đốc - Tổng biên tập NXB Khoa học - Công nghệ - Truyền thông phân tích: Trước hết, đây là bước chuyển tư duy phát triển của ngành xuất bản trong kỷ nguyên số, đó là tập trung vào việc chuyển từ tư duy “tư tưởng - văn hóa” sang “kinh tế - công nghiệp”, ngành xuất bản không chỉ làm nhiệm vụ truyền bá tư tưởng mà còn là một ngành kinh tế quan trọng, một bộ phận chủ đạo của công nghiệp văn hóa, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị.

Hai là, từ “sản phẩm vật lý” sang “nội dung số và đa nền tảng”, tập trung vào xuất bản sách điện tử (ebook), sách nói (audiobook) và các hình thức xuất bản đa phương tiện, nội dung được phân phối qua nhiều kênh, nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng di động… thay vì chỉ qua nhà sách.

Ba là, dịch chuyển từ Nhà nước “quản lý ngành” sang Nhà nước “kiến tạo hệ sinh thái phát triển của ngành”.

Bốn là, Đảng đã chỉ đạo đầu tư, xây dựng và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm; trở thành ngành kinh tế số, doanh nghiệp số xuất bản Việt Nam đủ sức cạnh tranh với các tập đoàn xuất bản, truyền thông trên thế giới.

Trong khi đó, với gần 2 thập niên gắn bó và dồn tâm huyết cho lĩnh vực xuất bản, đồng thời kiên trì lan tỏa văn hóa đọc, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Công ty Sách Thái Hà cho biết, Chỉ thị 04 mang lại cho ông những cảm xúc đặc biệt, khiến ông dành nhiều thời gian nghiên cứu, suy ngẫm từng nội dung.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp sách tư nhân, TS Nguyễn Mạnh Hùng nhận định Chỉ thị 04 được ban hành ngay sau Nghị quyết 80, là một tín hiệu chính sách rõ ràng, kịp thời và mang tính “mở đường” cho ngành xuất bản trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ. Theo ông, điểm đáng chú ý nhất là việc Chỉ thị khẳng định vai trò của xuất bản không chỉ là một hoạt động kinh tế đơn thuần, mà còn là lĩnh vực văn hóa - tư tưởng cốt lõi. Văn bản thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng trong việc nâng cao chất lượng nội dung, gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời chủ động thích ứng với môi trường số. Đây là yêu cầu quan trọng đối với khu vực tư nhân, nơi luôn phải cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Công ty Sách Thái Hà kỳ vọng, từ Chỉ thị này sẽ hình thành một hệ sinh thái lành mạnh hơn: Tác giả được tôn trọng, bản quyền được bảo vệ, doanh nghiệp được khuyến khích sáng tạo và bạn đọc được phục vụ tốt hơn. Nếu làm được điều đó, ngành xuất bản Việt Nam hoàn toàn có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới - bền vững, hiện đại và giàu bản sắc.