Chất lượng nhân lực, “nhiệm vụ cấp bách” của ngành xuất bản

VHO - Đặt ngành xuất bản vào vị trí của một trụ cột trong cấu trúc phát triển văn hóa - tri thức quốc gia, Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17.3.2026 của Ban Bí thư khẳng định rõ: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được coi là “nhiệm vụ cấp bách”, quyết định khả năng phát triển và hội nhập quốc tế của toàn ngành.

 “Cơn khát nhân lực” trong cuộc đua xuất bản số

Thế giới xuất bản đang thay đổi nhanh chóng với tốc độ chưa từng có. Những chuyển dịch từ mô hình phát hành truyền thống sang trực tuyến, từ sách in sang ebook, audiobook hay các định dạng đa phương tiện đã làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiêu thụ tri thức. Không chỉ đọc, độc giả ngày nay luôn có nhu cầu “trải nghiệm nội dung”, tương tác, cá nhân hóa và kết nối cảm xúc với sản phẩm xuất bản. Sự phát triển của dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị ngành.

Trong bối cảnh ấy, xuất bản đang dần trở thành một ngành công nghiệp, nơi hội tụ của công nghệ, sáng tạo và kinh doanh. Nhiều chuyên gia cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay của ngành nằm ở yếu tố con người, đặc biệt là khả năng thích ứng với tư duy số, phương thức làm việc mới và môi trường sáng tạo linh hoạt. Điều này đòi hỏi một lực lượng nhân sự hoàn toàn mới: Giỏi chuyên môn, đồng thời am hiểu công nghệ, dữ liệu và thị trường.

Đánh giá về thực trạng, TS Hà Văn Hậu, Phó Trưởng Khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, chất lượng nguồn nhân lực xuất bản Việt Nam còn hạn chế nhất định về công nghệ số. Một số biên tập viên chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật; thiếu kiến thức và kỹ năng trong xuất bản điện tử, kinh doanh xuất bản phẩm, quản trị mạng và truyền thông số, sử dụng AI trong biên tập, thiết kế, dịch thuật, minh họa…

Sự thiếu hụt nhân lực số chuyên sâu, đặc biệt là lực lượng trẻ, đang khiến ngành sách rơi vào tình trạng “khát nhân lực”. Trong khi đó, sức hút của ngành chưa đủ lớn để giữ chân người tài, dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám” sang các lĩnh vực có thu nhập và môi trường làm việc hấp dẫn hơn.

Theo TS Thái Thu Hoài, Phó Trưởng Khoa Xuất bản, Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh: Thách thức lớn nhất là nguồn nhân lực xuất bản phải thích ứng với công nghệ và tư duy số; điều đó đòi hỏi đội ngũ phải được đào tạo lại, nâng cao kịp thời để bắt kịp các yêu cầu kỹ thuật và kỹ năng mới. Đó còn là sự thay đổi về tư duy - từ cách làm việc tuyến tính sang môi trường linh hoạt, sáng tạo và đa nền tảng. Đây chính là rào cản lớn khiến nhiều đơn vị xuất bản vẫn loay hoay trong quá trình chuyển đổi số.

Bởi vậy, việc phát triển nhân lực hoạt động xuất bản, nhất là nhân lực số cần được coi trọng hàng đầu, gắn với ứng dụng công nghệ mạnh mẽ, góp phần phát triển ngành, bắt kịp với xu thế xuất bản thế giới và tạo ra xuất bản phẩm chất lượng, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội.

Đào tạo liên ngành, gắn kết với thực tiễn

Nhận diện rõ điều đó, Chỉ thị số 04-CT/TW nhấn mạnh: “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hoạt động xuất bản là nhiệm vụ cấp bách”. Từ đổi mới căn bản chương trình đào tạo, phương thức quản trị nguồn nhân lực, đến thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo - tất cả đều hướng tới xây dựng một đội ngũ có bản lĩnh chính trị, trình độ và khả năng thích ứng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định: Ngành xuất bản sẽ có sự chuyển dịch đáng kể trong nhu cầu đào tạo nhân sự, không chỉ khoanh vùng trong các sản phẩm xuất bản và kinh doanh truyền thống, mà phải phát triển nguồn nhân lực có khả năng làm việc trong môi trường công nghệ hiện đại.

Ông cũng chỉ ra, đội ngũ biên tập viên trong tương lai phải “đa dạng hóa kỹ năng, từ biên tập nội dung đến sản xuất sản phẩm số, đồng thời biết phân tích dữ liệu độc giả để tối ưu chiến lược xuất bản”. Điều này đồng nghĩa với việc đào tạo ngành xuất bản cần chuyển mạnh sang hướng liên ngành, tích hợp kỹ năng số, dữ liệu và kinh doanh.

TS Hà Văn Hậu góp ý, cần triển khai cơ chế, chính sách ưu đãi như: Hỗ trợ đào tạo, chính sách đãi ngộ, thu hút chuyên gia, nhà khoa học tham gia xây dựng chiến lược ngành xuất bản, thực hiện ứng dụng công nghệ. Đồng thời có cơ chế thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao từ các lĩnh vực công nghệ thông tin, truyền thông số, thiết kế đa phương tiện vào ngành…

Một trong những giải pháp then chốt là tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Sinh viên ngành xuất bản cần được tham gia trực tiếp vào các quy trình thực tế, từ sản xuất sách nói, xuất bản điện tử đến vận hành các nền tảng phân phối số… Việc mời chuyên gia từ các nhà xuất bản, doanh nghiệp tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực tập sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.

Đồng thời, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tăng cường năng lực ngoại ngữ, hiểu biết về bản quyền quốc tế và kỹ năng làm việc toàn cầu là điều kiện không thể thiếu. Người làm xuất bản cùng với phục vụ thị trường trong nước, phải đủ năng lực đưa nội dung Việt Nam ra thế giới.

Trong dài hạn, phát triển nguồn nhân lực cần được đặt trong tổng thể xây dựng hệ sinh thái xuất bản số. Đây không thể là câu chuyện của từng nhà xuất bản, mà là bài toán của toàn ngành. Hệ sinh thái ấy bao gồm hạ tầng hiện đại, nền tảng dữ liệu thống nhất, các mô hình kinh doanh linh hoạt và một lực lượng nhân sự đủ năng lực vận hành. Trong đó, con người vừa là trung tâm, vừa là động lực của toàn bộ hệ thống.

Bởi vậy, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư không chỉ đưa ra định hướng, mà còn đóng vai trò như một “mệnh lệnh phát triển”, xác lập rõ vị trí trung tâm của con người trong tiến trình đổi mới. Việc coi nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là “nhiệm vụ cấp bách” không chỉ mang ý nghĩa trước mắt, mà còn mở ra một trục phát triển dài hạn cho toàn ngành. Khi đội ngũ làm xuất bản đủ năng lực làm chủ công nghệ, làm chủ thị trường và làm chủ tri thức, xuất bản Việt Nam có thể bứt phá, vượt qua giới hạn truyền thống để vươn ra không gian toàn cầu. n

 Cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hoạt động xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số Ảnh: ITN