Mở hướng ứng dụng tác nhân AI trong quản trị và dịch vụ đô thị

VHO - Ngày 10.10, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026, Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI) phối hợp với Stamford Global Leadership Center (SGLC) tổ chức Diễn đàn Đô thị Thông minh Tương lai 2026.

Diễn đàn Đô thị Thông minh Tương lai 2026 được tổ chức dưới sự chỉ đạo, bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và UBND TP. Hà Nội.

AI mở ra phương thức vận hành mới cho đô thị

Phát biểu tại Diễn đàn, GS.TS Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng, thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển mới của công nghệ số, nơi trí tuệ nhân tạo đang phát triển với tốc độ rất nhanh.

Dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng; các công nghệ số đang thâm nhập ngày càng sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản trị và đời sống xã hội.

Trong dòng chảy ấy, đô thị là một trong những không gian thể hiện rõ nét nhất sự tác động của công nghệ.

Theo GS.TS Trương Xuân Lam, đô thị là nơi tập trung dân cư, nguồn lực, hoạt động kinh tế, văn hóa, dịch vụ; đồng thời cũng là nơi tập trung nhiều bài toán phức tạp về giao thông, môi trường, năng lượng, y tế, giáo dục, an ninh, quản trị và cung cấp dịch vụ công.

Bởi vậy, câu chuyện xây dựng đô thị thông minh không còn mới. Trong nhiều năm qua, nhiều quốc gia và thành phố trên thế giới đã ứng dụng công nghệ số, dữ liệu và các nền tảng thông minh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng cuộc sống của người dân. Nhưng sự phát triển rất nhanh của trí tuệ nhân tạo đang khiến câu chuyện ấy được đặt ra theo một cách mới.

"Nếu trước đây chúng ta nói nhiều về đô thị số, đô thị thông minh, thì hôm nay những khái niệm như AI City, AI-Native City, Agent City hay Smart Agent City bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về tương lai đô thị", GS.TS Trương Xuân Lam cho hay.

Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đánh giá cao việc Diễn đàn có sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trong nước, quốc tế.

Bởi tương lai của đô thị thông minh không thể được nhìn nhận chỉ từ góc độ công nghệ. Đây đồng thời là câu chuyện của khoa học, quản trị, kinh tế và xã hội; là nơi nhiều lĩnh vực tri thức cần gặp nhau để cùng nhận diện cơ hội, giới hạn và những vấn đề mới mà sự phát triển của công nghệ đặt ra.

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết, chủ đề Diễn đàn đặt ra hai vấn đề trọng tâm là chiến lược phát triển trí tuệ nhân tạo và thúc đẩy đô thị thông minh. Trong đó, Agent City (Thành phố Tác nhân AI) là một trong những định hướng phát triển trong tương lai, với triển vọng ngày càng gần với thực tiễn.

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh nhận định quá trình phát triển đô thị có thể nhìn qua 3 giai đoạn: Đô thị số, đô thị thông minh và đô thị vận hành bằng các tác nhân AI. Nếu 2 giai đoạn đầu tập trung số hóa, khai thác dữ liệu phục vụ giám sát, điều hành và ra quyết định, giai đoạn tiếp theo hướng tới khả năng phối hợp giữa các hệ thống để chuyển thông tin thành hành động.

Thực tế, nhiều hệ thống đã có thể phát hiện, cảnh báo nhưng chưa phối hợp hiệu quả trong xử lý các vấn đề liên ngành. Chẳng hạn, ứng phó ngập lụt cần sự phối hợp giữa các ngành giao thông, giáo dục, y tế và lực lượng phòng, chống thiên tai. Vì vậy, cần kết nối dữ liệu và xây dựng quy tắc phối hợp rõ ràng để sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Để tiến tới Agent City, dữ liệu cần được chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, có định dạng để máy đọc và xử lý, đồng thời bảo đảm quyền riêng tư và an toàn thông tin.

Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cho rằng, khi AI thực hiện nhiệm vụ thay mặt cá nhân, tổ chức, cần xác định rõ danh tính, phạm vi quyền hạn và trách nhiệm; con người vẫn phải có khả năng giám sát, phê duyệt hoặc can thiệp khi cần thiết.

Agent City – Xây dựng môi trường vận hành cho các tác nhân AI

Tại Diễn đàn, Sáng kiến Agent City do Tyr – công ty phát triển hạ tầng bảo mật cho nền kinh tế tác nhân AI, SGLC, VIDTI triển khai, đã chính thức được công bố.

Sáng kiến nhằm xây dựng một trong những môi trường quy mô lớn đầu tiên trên thế giới, nơi các tác nhân AI vận hành xuyên suốt các dịch vụ công và dịch vụ thương mại thực tế theo bộ quy tắc chung. Đây cũng là sáng kiến giúp Việt Nam đi cùng với thế giới trong lĩnh vực AI nói chung và Agent City nói riêng.

Trong tham luận “Agent City – Đô thị thông minh thế hệ AI-Native: Xu thế, đề xuất ý tưởng thí điểm”, TS. Bangdao Chen, đồng sáng lập Tyr; đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Blockchain, Đại học Oxford (Anh), đồng thời là thành viên Hội đồng Cố vấn Stamford Global Leadership Center đã giới thiệu tầm nhìn Agent City trong bối cảnh AI đang chuyển dịch từ những ứng dụng riêng lẻ sang hệ sinh thái các tác nhân có khả năng phối hợp thực hiện nhiệm vụ trong đời sống, doanh nghiệp và quản trị đô thị.

Cũng như một thành phố kết nối con người, tổ chức và dịch vụ thông qua những quy tắc chung, sự phát triển của các tác nhân AI đặt ra nhu cầu về một môi trường vận hành thống nhất.

Khi AI ngày càng có thể thay mặt cá nhân xử lý công việc, hỗ trợ doanh nghiệp và tương tác với hệ thống của các tổ chức khác, những quy tắc về quyền hạn, trách nhiệm và an toàn trở nên thiết yếu.

Từ nhu cầu đó, Agent City mở ra một hướng tiếp cận mới cho đô thị thông minh: vượt ra ngoài việc sử dụng AI để phân tích dữ liệu hay hỗ trợ ra quyết định, tiến tới cho phép các tác nhân AI thực hiện công việc và phối hợp xuyên hệ thống một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Theo TS. Bangdao Chen, vấn đề không chỉ nằm ở những gì AI có thể làm, mà còn ở cách con người trao quyền và kiểm soát tác nhân AI khi chúng tham gia vào các hoạt động thực tế.

Sáng kiến Agent City xác định ba ưu tiên cốt lõi: bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ; an ninh trong vận hành tác nhân AI; và thu hẹp khoảng cách số. Xuyên suốt các ưu tiên này là nguyên tắc: AI không quản trị con người – con người quản lý và kiểm soát AI. 

Theo đó, mỗi cá nhân và tổ chức giữ quyền kiểm soát đối với dữ liệu, quy tắc nội bộ và các tác nhân AI đại diện cho mình. Tác nhân có thể bị dừng lại trước khi thực hiện hành động vượt quá phạm vi được cho phép.

Khi cần truy cập hệ thống của một tổ chức khác, tác nhân phải đi qua cổng kiểm soát để xác minh danh tính, xác định chủ thể mà nó đại diện và chỉ được cấp những quyền cần thiết cho nhiệm vụ. Các quy tắc được thực thi trước khi hành động diễn ra.

Ba ưu tiên cốt lõi của Sáng kiến Agent City gồm: Bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ; Bảo đảm an ninh và kiểm soát hành động của tác nhân AI; Thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm cơ hội tiếp cận AI cho mọi người.

Cần chuẩn bị gì để từng bước thí điểm Agent City?

Sau phần giới thiệu sáng kiến và đề xuất hướng thí điểm của TS. Bangdao Chen, phiên thảo luận “Agent City – Năng lực, Thể chế và Sandbox” tiếp tục đi sâu vào những điều kiện cần thiết để chuyển tầm nhìn thành các thử nghiệm khả thi tại Việt Nam.

Phiên thảo luận do bà Trần Tuệ Tri – Nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Stamford Global Leadership Center điều phối, với sự tham gia của TS. Bangdao Chen; ông Timothy Ngo, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Iozera.ai Inc.; ông Ashish Arvind Thukral, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành NeuGenM.ai; và bà Kaylene Wong, Giám đốc điều hành John Ethans International.

Từ các nguyên tắc vừa được giới thiệu, cuộc thảo luận đặt ra câu hỏi trọng tâm: Việt Nam cần chuẩn bị gì về công nghệ, quản trị và hợp tác để có thể từng bước thí điểm Agent City?

Các diễn giả xem xét hành trình từ đô thị số, đô thị thông minh đến đô thị AI-Native, nơi tác nhân AI có thể phối hợp xử lý những nhiệm vụ cụ thể trong dịch vụ công, hoạt động doanh nghiệp và đời sống người dân.

Thảo luận tập trung vào hạ tầng công nghệ và bảo mật, quản lý dữ liệu, xác thực danh tính, phân quyền và kiểm soát hành động của tác nhân AI. Bên cạnh đó là vai trò của thể chế và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nhằm tạo không gian kiểm chứng ứng dụng mới mà vẫn bảo đảm an toàn và trách nhiệm giải trình.

Các lĩnh vực có tiềm năng thí điểm được đề cập gồm tài chính, du lịch, bán lẻ, dịch vụ ăn uống, y tế và dịch vụ công đô thị. Để hiện thực hóa những ứng dụng này, các chuyên gia cũng nhấn mạnh nhu cầu về nguồn lực đầu tư, nhân lực và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng.

Những trao đổi tại phiên thảo luận góp phần làm rõ các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, những điều kiện cần đáp ứng và các hướng hợp tác có thể xem xét cho giai đoạn thí điểm.