Từ dịch vụ công trực tuyến đến Chính phủ chủ động phục vụ người dân

VHO - Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia (10.10), Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Quốc gia 2026 đã diễn ra chiều 9.10 tại Hà Nội. Diễn đàn do Cục Chuyển đổi số quốc gia, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI) phối hợp với Stamford Global Leadership Center tổ chức, dưới sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội.

Diễn đàn quy tụ đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia và các tổ chức trong nước, quốc tế nhằm trao đổi định hướng, giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, đặc biệt là hoàn thiện thể chế, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị, phát triển chính phủ số và dịch vụ công thế hệ mới.

Một trong những điểm nhấn của Diễn đàn là phiên tọa đàm “Chính phủ số và Dịch vụ công thế hệ mới”, đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để Nhà nước chuyển từ chờ người dân thực hiện thủ tục sang chủ động cung cấp dịch vụ theo từng sự kiện cuộc sống, dựa trên dữ liệu và AI, đồng thời bảo đảm niềm tin và trách nhiệm giải trình?

Phiên tọa đàm do bà Trần Tuệ Tri – Nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Stamford Global Leadership Center điều phối, với sự tham gia của PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh – Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Vũ Tiến Dũng – đại diện Cục C12, Bộ Công an; TS. Đỗ Trung Anh - Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông; TS. Bangdao Chen – Đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Blockchain University College Oxford.

Các chuyên gia tập trung thảo luận về những điều kiện nền tảng để phát triển chính phủ số và dịch vụ công thế hệ mới, từ liên thông dữ liệu, ứng dụng AI trong quản trị, bảo đảm an toàn thông tin và trách nhiệm giải trình, đến tiềm năng triển khai Agent City – mô hình đô thị ứng dụng các tác nhân AI tại Việt Nam.

Từ số hóa thủ tục đến dịch vụ công chủ động phục vụ người dân

Phiên tọa đàm đặt ra hướng tiếp cận chuyển từ số hóa các thủ tục hành chính hiện có sang thiết kế dịch vụ công chủ động, thông minh và lấy người dân làm trung tâm. Thảo luận tập trung vào ba điều kiện cốt lõi: dữ liệu, thể chế và năng lực vận hành.

Thay vì chỉ đánh giá qua số lượng dịch vụ công trực tuyến, các chuyên gia xem xét những kết quả thực chất: người dân không phải khai báo lại thông tin Nhà nước đã có, các cơ quan phối hợp xử lý hồ sơ xuyên suốt và dịch vụ phù hợp với từng sự kiện cuộc sống.

Agent City – Bước phát triển tiếp theo của đô thị thông minh

Điểm nhấn của phiên tọa đàm là nội dung Agent City, được trao đổi cùng TS. Bangdao Chen. Khác với cách tiếp cận đô thị thông minh tập trung vào cảm biến, dữ liệu và hệ thống giám sát, mô hình Agent City đặt ra khả năng bổ sung một lớp tác nhân AI phối hợp thực hiện nhiệm vụ trên các nền tảng dữ liệu và giao diện kết nối hệ thống.

Tại tọa đàm, TS. Bangdao Chen đã chia sẻ các ví dụ thí điểm quốc tế, kết quả có thể đo lường và bài học thực tiễn, kể cả những thất bại. Với Việt Nam, các câu hỏi đặt ra là nên thí điểm ở phạm vi nào, ai chịu trách nhiệm khi tác nhân AI hành động, và làm thế nào bảo đảm an toàn, chủ quyền dữ liệu cũng như quyền kiểm soát của con người.

Những điều kiện cần xem xét gồm API theo chuẩn mở, cơ chế định danh và ủy quyền cho tác nhân AI, nhật ký kiểm toán, giám sát của con người theo mức độ rủi ro và môi trường thử nghiệm có kiểm soát. Một hướng tiếp cận được đưa ra để thảo luận là bắt đầu từ các tác vụ nội bộ rủi ro thấp trước khi mở rộng sang những dịch vụ tác động trực tiếp tới người dân.

Bên cạnh tiềm năng công nghệ, phiên thảo luận đề cập đến dữ liệu khai báo một lần, liên thông giữa các cơ quan, chất lượng dữ liệu, quyền của người dân và trách nhiệm giải trình. Việc ứng dụng AI cần gắn với quy trình rõ ràng, cơ chế sửa sai và năng lực vận hành của cán bộ, đặc biệt ở cấp cơ sở.

Các vấn đề được đặt ra hướng đến nguyên tắc tự động hóa theo mức độ rủi ro: Công nghệ có thể hỗ trợ phân tích và đề xuất, nhưng những quyết định ảnh hưởng đến quyền lợi người dân phải có người chịu trách nhiệm.

Chính phủ thông minh 2030: Đo bằng niềm tin và trải nghiệm

Ở phần kết, mỗi diễn giả được mời nêu một chỉ số đo lường cho việc Việt Nam hướng tới mục tiêu xây dựng Chính phủ thông minh vào năm 2030 và một giới hạn không được vượt qua khi sử dụng dữ liệu, AI trong dịch vụ công.

Các chỉ số được gợi mở gồm tỉ lệ sai sót và chuyển giao cho con người của tác nhân AI, tỉ lệ thủ tục không yêu cầu khai lại thông tin, năng lực số của cán bộ cấp xã và số dịch vụ công chủ động vận hành thực tế. Thước đo cuối cùng không chỉ là số dịch vụ trực tuyến, mà còn là trải nghiệm và niềm tin của người dân.

Nội dung chia sẻ tập trung vào việc chuyển đổi số chính phủ và áp dụng AI trong dịch vụ công tại Việt Nam.

Các diễn giả nhấn mạnh rằng, nền tảng cốt lõi của quá trình này là dữ liệu, cần tuân thủ nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung". Các thách thức chính được xác định bao gồm việc thu thập và tích hợp dữ liệu còn phân mảnh, thiếu đồng bộ giữa các bộ ngành, và nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng đảm bảo chủ quyền dữ liệu và chủ quyền AI.

Các giải pháp đề xuất bao gồm việc thiết kế lại toàn bộ quy trình trước khi tự động hóa, sử dụng các "tác nhân AI" (AI agents) để kết nối hệ thống, và thiết lập môi trường thử nghiệm "sandbox" để kiểm tra các giải pháp mới một cách an toàn. Một nguyên tắc bất di bất dịch được nhấn mạnh là con người phải luôn giữ quyền kiểm soát cuối cùng (human in the loop), và mục tiêu sau cùng của công nghệ là tạo ra giá trị, cải thiện cuộc sống cho người dân.