Vì sao “thiếu vắng” di tích lịch sử cách mạng kháng chiến?

VHO - Giám đốc Sở VHTTDL Phạm Tuấn Long vừa ký văn bản báo cáo gửi UBND thành phố Hà Nội về nội dung phản ánh của báo chí liên quan đến địa điểm chùa Quang Ân, trong đó có những đề xuất, kiến nghị rất quan trọng. Tuy nhiên, trong báo cáo lại thiếu hẳn một nội dung cũng không kém phần quan trọng, khiến những ai quan tâm không khỏi thắc mắc, đặt vấn đề.

Bởi nếu thiếu hẳn nội dung này sẽ làm cho ai đó đặt câu hỏi, di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân sẽ được ứng xử như thế nào?

Giữ nguyên hiện trạng, bảo vệ di vật, hiện vật và ngăn ngừa nguy cơ… là cần thiết

Ngày 7.10, Giám đốc Sở VHTTDL TP Hà Nội ký văn bản số 98/BC-SVHTTDL Báo cáo về nội dung phản ánh của báo chí liên quan đến địa điểm chùa Quang Ân gửi UBND thành phố Hà Nội và các Ban, ngành, chính quyền địa phương liên quan. Báo cáo dài năm trang chứa đựng nhiều nội dung, trong đó cho biết: Ngày 2.10.2026, Báo Văn Hóa điện tử đăng bài viết: Phường Tây Hồ “khai tử” chùa Quang Ân, “xóa sổ” di tích cách mạng kháng chiến?, phản ánh về việc xâm hại di tích xảy ra trên địa bàn phường Tây Hồ.

Về chùa Quang Ân, Báo cáo cho hay còn gọi là chùa Làng Tân tọa lạc tại số 64 ngách 78/19 đường Võ Chí Công, phường Tây Hồ (chi tiết này của Báo cáo cần phải được xem xét lại vì đây là địa chỉ cấp Giấy phép xây dựng, còn khuôn viên chùa rộng lớn hơn - NV).

Theo tư liệu văn bia hiện còn, chùa được khởi dựng từ thế kỷ XVII (năm 1644). Trải qua quá trình lịch sử, công trình đã bị hủy hoại, xuống cấp nghiêm trọng; hiện trạng kiến trúc còn lại rất hạn chế. Năm 2008, UBND quận Cầu Giấy chủ trì phối hợp với Sở VHTTDL, Cục Di sản Văn hóa, Viện nghiên cứu Hán Nôm, các Sở, Ban, ngành của thành phố, các nhà khoa học... tổ chức hội thảo để làm sáng tỏ những nội dung, giá trị của di tích. Kết quả hội thảo cho thấy có cơ sở đây là ngôi chùa công (chùa làng) không phải chùa tư...

Cũng theo Báo cáo, với hồ sơ hiện có, khu vực chùa còn cổng Tam quan tứ trụ tương đối nguyên vẹn; tòa Thượng điện ba gian đã xuống cấp nghiêm trọng, Tiền đường chỉ còn nền móng. Một số di vật, hiện vật như bia, chuông và tượng thờ vẫn còn được lưu giữ tại địa điểm hoặc do gia đình quản lý, bảo quản. Chùa Quang Ân hiện chưa được xếp hạng di tích và chưa có tên trong Danh mục kiểm kê di tích được UBND thành phố phê duyệt năm 2016 và Quyết định số 1559/QĐ- UBND năm 2025.

Tuy nhiên, trong hồ sơ lưu trữ của cơ quan chuyên môn, chùa Làng Tân được đưa vào danh mục các công trình, địa điểm tiếp tục nghiên cứu, phục vụ công tác quản lý hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng của quận Cầu Giấy trước đây. Trong quá trình Tổng kiểm kê di tích giai đoạn 2013-2015, cơ quan chuyên môn của Sở đã phối hợp với UBND quận Cầu Giấy và UBND phường Nghĩa Đô khảo sát, ghi nhận hiện trạng, thống kê di vật, hiện vật. Tuy nhiên, việc kiểm kê, nhận diện đầy đủ giá trị và lập hồ sơ đưa chùa Quang Ân vào danh mục kiểm kê chưa thực hiện được do chưa có sự phối hợp, tạo điều kiện của các hộ dân đang sinh sống, quản lý tại khu vực chùa.

“Như vậy, việc chùa Quang Ân chưa có trong danh mục kiểm kê di tích của thành phố không đồng nghĩa với việc cơ quan chuyên môn phủ nhận các giá trị lịch sử, văn hóa của địa điểm; việc kiểm kê, nhận diện giá trị và xác lập cơ sở pháp lý bảo vệdi tích cần tiếp tục được thực hiện theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa”, Báo cáo nhấn mạnh.

Tiếp đó Báo cáo đề cập đến nguồn gốc, quá trình sử dụng đất và tranh chấp đất đai. Tại phần “Nhận xét, đánh giá”, Báo cáo cho biết: Chùa Quang Ân là địa điểm có các thông tin, tư liệu lịch sử, văn hóa cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ; nhận định đây là ngôi chùa công (chùa làng) tại hội thảo khoa học năm 2008 đã được liên ngành có ý kiến làm rõ là có cơ sở, đồng thời đề nghị triển khai việc tu bổ, tôn tạo, lập hồ sơ đưa vào danh mục kiểm kê làm cơ sở đề nghị xếp hạng di tích lịch sử văn hóa theo pháp luật di sản văn hóa.

Việc chùa Quang Ân chưa có tên trong danh mục kiểm kê di tích của thành phố là thực tế pháp lý hiện nay. Tuy nhiên, địa điểm đã được cơ quan chuyên môn nghiên cứu, đưa vào danh mục tiếp tục nghiên cứu và phục vụ công tác quản lý hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng; do đó cần tiếp tục kiểm tra, xác minh, nhận diện giá trị và hoàn thiện hồ sơ để sớm đưa vào danh mục kiểm kê theo quy định.

Các vấn đề về đất đai, quyền sử dụng đất và tranh chấp giữa các hộ dân tại khu vực chùa..., Báo cáo cho rằng cần được rà soát tổng thể, làm rõ trước khi triển khai phương án bảo tồn, tu bổ, phục hồi để bảo đảm không phát sinh khiếu kiện, sự đồng thuận của các bên có liên quan và cộng đồng dân cư. Trong thời gian các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, việc giữ nguyên hiện trạng, bảo vệdi vật, hiện vật và ngăn ngừa nguy cơ làm thay đổi các dấu tích còn lại của địa điểm là cần thiết.

Sau khi giải quyết vụ việc cần có phương án bảo vệ, bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích

Tại phần “Đề xuất, kiến nghị”, Sở VHTTDL Hà Nội đề nghị UBND thành phố có văn bản chỉ đạo với nội dung: Giao UBND phường Tây Hồ tiếp tục tạm dừng xây dựng tại địa điểm chùa Quang Ân; rà soát toàn bộ hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp Giấy phép xây dựng số 194/GPXD ngày 14.9.2026, xem xét xử lý, thu hồi giấy phép theo thẩm quyền và quy định pháp luật; đồng thời giữ nguyên hiện trạng, bảo vệdi vật, hiện vật, các dấu tích còn lại, không xây dựng, sửa chữa, tháo dỡ hoặc di chuyển di vật, hiện vật khi chưa được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Tổ chức lực lượng thường xuyên kiểm tra, giám sát, thống kê, lập biên bản và yêu cầu gia đình ông Đỗ Vũ Chi bảo quản các pho tượng thờ đang lưu giữ tại tư gia.

Trả lời báo chí, giải quyết kiến nghị của công dân theo thẩm quyền; đồng thời, khẩn trương rà soát, lập và hoàn thiện hồ sơ kiểm kê, nhận diện giá trị, xác định phạm vi bảo vệ, phối hợp Sở VHTTDL đề nghị đưa chùa Quang Ân vào Danh mục kiểm kê di tích của thành phố theo quy định.

Chủ trì, phối hợp với Sở NN&MT, Sở VHTTDL, Sở Tài chính, Sở Tư pháp và các Sở, ngành liên quan kiểm tra, rà soát, hồ sơ về nguồn gốc, quản lý, sử dụng đất, quyền sử dụng đất, công trình có yếu tố tôn giáo, tín ngưỡng và quá trình giải quyết tranh chấp tại khu vực chùa Quang Ân; làm rõ các tồn tại, vướng mắc và trách nhiệm liên quan, tổng hợp, đề xuất phương án xử lý, giải quyết triệt để vụ việc đã kéo dài theo thẩm quyền, đúng quy định pháp luật để UBND phường Tây Hồ có báo cáo và xin ý kiến chỉ đạo của UBND Thành phố.

Sau khi có quyết định giải quyết tranh chấp về quyền sử dụng đất, chia thừa kế của cấp thẩm quyền có hiệu lực pháp luật, xác định đầy đủ giá trị lịch sử, văn hóa của địa điểm và hoàn thiện hồ sơ kiểm kê, giao UBND phường Tây Hồ phối hợp với Sở VHTTDL nghiên cứu phương án bảo vệ, bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị chùa Quang Ân phù hợp quy định pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn di sản, quyền và lợi ích hợp pháp của các hộ dân và nguyện vọng chính đáng của cộng đồng.

Tại văn bản số 462/BC-UBND ngày 5.10.2026 gửi UBND thành phố Hà Nội, Sở VHTTDL Hà Nội, UBND phường Tây Hồ cũng nêu phương hướng trong thời gian tới: UBND phường Tây Hồ đề nghị Sở VHTTDL hướng dẫn UBND phường thực hiện việc rà soát, kiểm kê, lập hồ sơ đề xuất UBND thành phố ban hành quyết định bổ sung danh mục kiểm kê di tích của thành phố. Trên cơ sở đó xác định khu vực cần bảo vệ, lập phương án bảo quản, tu bổ, phục dựng di tích giai đoạn 2026-2027 theo quy định của luật.

Qua nghiên cứu Báo cáo của Sở VHTTDL Hà Nội và văn bản của UBND phường Tây Hồ, chúng tôi nhận thấy cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đã thể hiện rõ quan điểm cần bảo vệ, bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa chùa Quang Ân. Nhưng có một điều lạ là, cả Sở VHTTDL Hà Nội và phường Tây Hồ đều không đề cập đến nội dung di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân. Văn bản của UBND phường Tây Hồ chỉ nêu, “trong cuốn sách Lịch sử phường Nghĩa Đô (1930- 1999), chùa Quang Ân cũng không được đề cập đến dưới góc độ của một di tích lịch sử cách mạng kháng chiến”. Với tư liệu hiện có, chúng tôi ngờ rằng, cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đã vô tình “quên” một nội dung rất quan trọng về di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân. Bên cạnh là một danh lam cổ tự được khởi dựng từ trước năm 1644 chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, văn hóa với nhiều di vật, hiện vật quý giá, chùa Quang Ân còn là di tích lịch sử cách mạng kháng chiến, được thành phố Hà Nội công nhận từ năm 2005, theo đó yêu cầu các quận, huyện phải có trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị.

Đây là một trong những chứng cứ pháp lý quan trọng để cơ quan chức năng, chính quyền địa phương của thành phố Hà Nội nhận diện rõ hơn giá trị di tích lịch sử chùa Quang Ân, đồng thời đề xuất chủ trương với cấp thẩm quyền khẩn trương hoàn thiện hồ sơ di tích, đưa di tích vào đối tượng phải bảo vệtheo luật định, trên cơ sở đó lập dự án tu bổ, tôn tạo và phục dựng di tích. Vậy mà, không biết vì lý do gì mà cơ quan chức năng, chính quyền địa phương “bỏ qua” nội dung di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân?