“Định vị” không gian phát triển văn hóa mới của TP.HCM

VHO - Năm 2026 là năm TP.HCM vận hành trên một không gian đô thị mới, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong bối cảnh đó, ngành VHTT không chỉ đối diện với khối lượng công việc tăng lên, mà còn phải trả lời câu hỏi: Quản lý và phát triển VHTT như thế nào trong một siêu đô thị mở rộng, đa trung tâm, đa bản sắc.

 Tại hội nghị tổng kết năm 2025 mới đây, ngành VHTT TP.HCM đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. HĐND TP.HCM ban hành 4 nghị quyết quan trọng liên quan đến chính sách báo chí, quản lý thể thao, chế độ đặc thù cho huấn luyện viên, vận động viên và hỗ trợ các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Đây là những nghị quyết mang tính tháo gỡ, tạo hành lang pháp lý rõ hơn cho hoạt động của ngành.

Huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội đầu tư cho văn hóa

Nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao quy mô quốc gia được tổ chức, trong đó nổi bật là chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Công tác bảo tồn di sản có chuyển biến với 226 công trình, địa điểm được kiểm kê, 14 di tích được xếp hạng mới, nâng tổng số di tích toàn thành phố lên 321. Phong trào thể dục thể thao tiếp tục được duy trì, với hơn 36% dân số tập luyện thường xuyên; thể thao thành tích cao đóng góp hơn 25% tổng thành tích của đoàn thể thao Việt Nam tại SEA Games 33.

Đặc biệt, việc TP.HCM được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh mở ra một hướng phát triển mới cho công nghiệp văn hóa, đồng thời đặt ra yêu cầu cụ thể hơn về chính sách, nguồn lực và cách tổ chức thực hiện. Bước sang năm 2026, theo đánh giá của lãnh đạo thành phố, đây là năm có ý nghĩa đặc biệt, năm đầu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2031; năm diễn ra Đại hội XIV của Đảng, bầu cử Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp; năm đầu tiên ngành VHTT vận hành trên quy mô đô thị mới.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Trần Thị Diệu Thúy nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa các mục tiêu văn hóa trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố; phát triển không gian văn hóa Hồ Chí Minh và các không gian sáng tạo; tăng cường hợp tác quốc tế; gắn công nghiệp văn hóa với du lịch; nâng cao chất lượng hoạt động nghệ thuật, điện ảnh, bảo tàng; phát triển thể thao bền vững và chuẩn bị đăng cai Đại hội Thể thao toàn quốc 2026.

Một trong những vấn đề được nhắc lại nhiều lần là tiến độ các dự án VHTT trọng điểm của thành phố. Nhà hát Giao hưởng - Nhạc - Vũ kịch, Trung tâm Thể dục thể thao Phan Đình Phùng, Khu Liên hợp Thể thao Rạch Chiếc… đều là những dự án được kỳ vọng lớn, nhưng quá trình triển khai còn chậm, ảnh hưởng đến khả năng tổ chức các hoạt động quy mô và chất lượng cao.

Việc hoàn thiện phương án sử dụng Rạp Xiếc thành phố, gắn với phát triển công nghiệp biểu diễn cho thấy, yêu cầu phải nhìn nhận thiết chế văn hóa không chỉ là công trình xây dựng, mà là không gian hoạt động thực chất, có khả năng tạo sản phẩm văn hóa và thu hút công chúng.

“UBND TP đề nghị Sở VHTT cùng toàn ngành tập trung đẩy mạnh xã hội hóa, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội đầu tư cho văn hóa; tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án văn hóa, thể thao trọng điểm như Nhà hát Giao hưởng - Nhạc - Vũ kịch, Trung tâm Thể dục thể thao Phan Đình Phùng, Khu Liên hợp Thể thao Rạch Chiếc…, hoàn thiện phương án sử dụng Rạp Xiếc thành phố, gắn với phát triển công nghiệp biểu diễn”, Phó Chủ tịch UBND TP Trần Thị Diệu Thúy yêu cầu.

Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách có hạn, chủ trương đẩy mạnh xã hội hóa là cần thiết. Tuy nhiên, xã hội hóa phải đi kèm với vai trò điều tiết của Nhà nước, bảo đảm mục tiêu phục vụ cộng đồng và giữ định hướng giá trị văn hóa.

Văn hóa phải được đặt đúng vị trí trong quá trình phát triển

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị tổng kết mới đây, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy, nhưng đồng thời lưu ý không thể thực hiện theo cách nhập cơ học các đơn vị nghệ thuật hay thiết chế văn hóa.

“Tinh gọn tổ chức không phải là “nhập cơ học” các đơn vị nghệ thuật hay thiết chế văn hóa, bởi nếu làm vội vàng có thể ảnh hưởng đến chiều sâu văn hóa và sự phát triển của các loại hình nghệ thuật, nhất là nghệ thuật truyền thống. Đây là bài toán khó, cần được cân nhắc thận trọng, trên cơ sở thực tiễn và đặc thù của đô thị lớn”, Bộ trưởng lưu ý.

Theo Bộ trưởng, văn hóa có đặc thù riêng, mỗi loại hình nghệ thuật đều cần không gian phát triển phù hợp. Việc sắp xếp tổ chức nếu làm vội, thiếu cân nhắc thực tiễn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động và chiều sâu văn hóa, nhất là đối với các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Đây là vấn đề đặt ra rất rõ đối với TP.HCM trong bối cảnh mở rộng địa giới hành chính và tinh giản bộ máy. Yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm đầu mối, mà là nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng hoạt động.

Một nội dung được Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh là vai trò của đội ngũ cán bộ văn hóa, nhất là ở cơ sở. Theo Bộ trưởng, cơ sở vật chất dù hiện đại đến đâu, nếu không có con người hiểu văn hóa, trân trọng văn hóa và biết cách tổ chức hoạt động thì cũng khó phát huy hiệu quả. Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới tư duy quản lý từ “làm văn hóa” sang “quản lý nhà nước về văn hóa”, có chính sách giữ chân nhân tài và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, là yêu cầu xuyên suốt trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, vấn đề có tính chiến lược được đặt ra là nhận diện và định vị không gian phát triển VHTT của TP.HCM sau sáp nhập. Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng, những mạch nguồn văn hóa khi hội tụ cần được xem như một chỉnh thể thống nhất, có sự kết nối, bổ trợ, chứ không phát triển rời rạc. Điều này đòi hỏi ngành VHTT TP.HCM phải sớm tham mưu chương trình hành động thực hiện Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, bảo đảm văn hóa được đặt đúng vị trí trong quá trình phát triển đô thị, thu hút đầu tư và xây dựng các trung tâm kinh tế, tài chính.

Những định hướng nêu ra tại hội nghị cho thấy hướng đi đã rõ. Vấn đề còn lại là cách tổ chức thực hiện: Làm chắc, làm bền, tránh nóng vội, hình thức. Khi văn hóa được đặt đúng vai trò nền tảng, thể thao được phát triển song hành, TP.HCM mới có thể hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, xứng tầm một đô thị đặc biệt trong giai đoạn mới.