Đình, chùa Áng Dương và nỗi lo xuống cấp

VHO - Nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam thành phố Hải Phòng, xã Vĩnh Thịnh là nơi lưu giữ nhiều di sản văn hoá giá trị, trong đó không thể không nhắc đến hệ thống đình, chùa Áng Dương.

Căn cứ vào các tài liệu lưu giữ tại đình, chùa và các di vật như thạch trúc đài, bia đá, sắc phong, thần phả, thần tích, câu đối…, quần thể đình, chùa Áng Dương xưa kia gồm đình, chùa và miếu, nơi đóng quân của Nguyên soái Lý Thường Kiệt. Đình được xây dựng từ năm 1863, trong khi chùa có niên đại từ thế kỷ XII.

Quần thể di tích đình, chùa Áng Dương (miếu hiện không còn) tọa lạc trên khu đất rộng vài nghìn mét vuông. Dù có lịch sử hàng trăm năm, nhiều hạng mục công trình tại di tích đã xuống cấp do chưa được tu sửa thường xuyên.

Đình Áng Dương bị xuống cấp

Đình Áng Dương là nơi thờ Tứ vị đại vương gồm: Du Công đại vương, Luyện Công đại vương, Lô Công đại vương và Trình Đại Liêu quốc công Thượng đẳng thần, những người có công giúp các triều vua Tiền Lê, hậu Lý đánh giặc ngoại xâm giữ yên bờ cõi.

Đình Áng Dương hiện còn lưu giữ một số câu đối ca ngợi công lao của các vị anh hùng được thờ trong hậu cung, thể hiện lòng tôn kính và sự tri ân của các thế hệ đối với những người có công với đất nước, đồng thời lưu truyền danh tiếng của các vị đến muôn đời sau.

Ngôi đình xưa kia được xây dựng theo kiểu 5 gian nhưng lợp bằng cỏ gianh, hậu cung bên trong là 3 gian nhỏ. Do khí hậu Bắc bộ mùa đông khô hanh, phần ngoài của đình đã bị hoả hoạn thiêu rụi.

Đến năm 1863, dưới triều vua Tự Đức, đình được xây dựng lại với quy mô 7 gian, 2 chái, hình bồ câu, bốn góc chéo hình dao. Phần hậu cung bên trong được trùng tu vào năm Ất Tỵ (1905), dưới triều vua Thành Thái, làm nơi thờ 4 vị nhân thần.

Đình Áng Dương không chỉ là nơi thờ các vị thành hoàng mà còn từng là cơ sở hoạt động cách mạng của lực lượng du kích trong thời kỳ kháng chiến.

Theo ông Vũ Văn Phê, Trưởng ban quản lý khu di tích, nhiều năm trước, đình Áng Dương từng được đại tu với sự đóng góp hàng nghìn ngày công, cùng công đức của người dân (6kg/người) và sự ủng hộ kinh phí của khách thập phương. Sau hai tháng thi công, ngôi đình được đại tu hoàn chỉnh với tổng kinh phí gần 100 triệu đồng.

Ông Phê cho biết, nguyện vọng lớn nhất của người dân là các cơ quan chức năng quan tâm, tạo điều kiện tu bổ khu di tích. Tại các kỳ tiếp xúc cử tri, người dân nhiều lần kiến nghị về vấn đề này, song đến nay, di tích vẫn chưa được tu bổ tương xứng với giá trị lịch sử, văn hóa vốn có.

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, đình Áng Dương cũng dần xuống cấp. Mái ngói bị xô lệch, những cột gỗ lim hàng trăm năm tuổi bị mối mọt, mục ruỗng, tường bong tróc. Vào mùa mưa bão, nước thấm dột vào bên trong, gây ảnh hưởng đến các đồ thờ tự và hiện vật được lưu giữ tại đình.

Những mảng chạm khắc phượng múa, rồng bay - tinh hoa kiến trúc do tiền nhân để lại - nay đã phai màu, mờ nét theo thời gian. Sự xuống cấp của ngôi đình đang làm mai một vẻ đẹp cổ kính; đồng thời khiến người dân địa phương không khỏi trăn trở trước nguy cơ những giá trị lịch sử, văn hóa lâu đời dần bị ảnh hưởng.

Ngôi chùa nhuốm màu thời gian

Chùa Áng Dương có nguồn gốc khởi dựng từ lâu đời. Theo nội dung ghi trên thạch đài trụ niên hiệu Chính Hòa (1703), chùa có lịch sử từ thế kỷ XII. Văn bia còn ghi lại địa giới và danh tính những thiện nam, tín nữ đã phát tâm công đức tiền bạc, ruộng đất để xây dựng chùa.

Chùa có tên chữ là Linh Ứng tự, được trùng tu vào năm Quý Mùi 1693, dưới triều vua Lê Hy Tông, niên hiệu Chính Hòa (Chính Hòa nhị thập tứ niên). Đến năm 1932, dưới triều vua Bảo Đại, chùa tiếp tục được trùng tu.

Chùa Áng Dương có kiến trúc quay hướng Tây Nam, được xây dựng theo kiểu chữ Đinh, gồm 5 gian tiền đường và 3 gian thượng điện. Công trình mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn đầu thế kỷ XX. Trong khuôn viên chùa còn có nhà Tổ gồm 5 gian và tháp Sư tổ.

Trải qua thời gian, chùa vẫn lưu giữ được hệ thống tượng pháp, di vật, cổ vật có giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh như bộ Tam Thế Phật, Di Đà Tam Tôn, Quán Âm tọa sơn, Quán Âm Nam Hải, Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, Khuyến Thiện, Trừng Ác, tượng Đức Ông, Đức Thánh Tăng, tượng Mẫu và Thái Thượng Lão Quân.

Đặc biệt, chùa Áng Dương còn bảo lưu nguyên vẹn bộ tượng Thập Điện Minh vương gồm 10 pho tượng mang phong cách điêu khắc truyền thống của làng Bảo Hà (xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo cũ), nay thuộc xã Vĩnh Bảo. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ chuông đồng có niên hiệu Minh Mạng thứ 17 (1836) và bia “Hậu Phật bi ký” có niên hiệu Minh Mạng thứ 19 (1838)…

Đến nay, hệ thống di vật, cổ vật này vẫn góp phần quan trọng trong việc duy trì các hoạt động tâm linh tại chùa Áng Dương. 

Đình, chùa làng Áng Dương từng bị chiến tranh tàn phá, khiến một số sắc phong bị thất lạc. Đầu thập niên 1990, di tích tiếp tục bị mất cắp một bộ thần bích, ba bộ thần phả và sắc phong của Đức đệ nhất, Đức đệ nhị, Đức đệ tam. Hiện nay, đình còn lưu giữ 5 bản thần phả và 9 sắc phong, có niên đại từ triều Lý đến triều vua Khải Định.

Việc bảo tồn, tu bổ đình, chùa Áng Dương không chỉ nhằm gìn giữ một di sản văn hóa có giá trị mà còn là nguyện vọng của người dân địa phương, góp phần lưu giữ những giá trị truyền thống của quê hương cho các thế hệ mai sau.

Trao đổi về vấn đề này, lãnh đạo xã Vĩnh Thịnh cho biết, trải qua hàng trăm năm, nhiều hạng mục tại quần thể di tích đình, chùa Áng Dương đã xuống cấp nghiêm trọng, khó khắc phục. Đặc biệt, vào mùa mưa, đình bị dột nhiều, khiến không gian bên trong thường xuyên ẩm mốc. Chính quyền địa phương mong muốn di tích sớm được sửa chữa, tu bổ, đáp ứng nguyện vọng của người dân.