Đặt tên đường phải có “căn cước” lịch sử – văn hóa

VHO - TP.HCM đang lấy ý kiến đối với dự thảo Quy chế đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng trên địa bàn Thành phố. Đây là bước hoàn thiện quan trọng nhằm chuẩn hóa công tác đặt tên, đảm bảo tính khoa học, lịch sử và phù hợp với thực tiễn phát triển đô thị.

Dự thảo được xây dựng trên cơ sở các quy định hiện hành. Cơ quan chủ trì soạn thảo đăng công khai dự thảo để lấy ý kiến rộng rãi của tổ chức, cá nhân. Thời hạn tiếp nhận góp ý đến hết ngày 22.4.2026.

Ý kiến đóng góp gửi về Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM (164 Đồng Khởi, phường Sài Gòn) hoặc qua email của Phòng Di sản văn hóa (dsvh.svhtt@tphcm.gov.vn).

Đặt tên phải ổn định, hạn chế xáo trộn

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là quy định nguyên tắc đặt, đổi tên đường và công trình công cộng. Theo đó, các tuyến đường, công trình đã được xây dựng theo quy hoạch và sử dụng ổn định sẽ được xem xét đặt tên hoặc đổi tên.

Dự thảo nhấn mạnh không đổi tên các tuyến đường và công trình công cộng đã có tên quen thuộc gắn bó với lịch sử, truyền thống văn hóa của dân tộc và của Thành phố, đã ăn sâu vào tiềm thức, tình cảm của nhân dân qua nhiều thế hệ.

Trường hợp tên gọi không còn phù hợp về ý nghĩa lịch sử – văn hóa, không phù hợp thuần phong mỹ tục hoặc gây tác động xã hội tiêu cực thì mới xem xét đổi tên, song phải xem xét thận trọng, hạn chế tối đa việc gây xáo trộn, thay đổi tên đường, công trình công cộng đã đặt trước đây.

Dự thảo quy định không đặt tên cho hẻm; không bắt buộc đặt tên đối với đường xã, đường thôn, đường nội bộ hoặc đường chuyên dùng. Đồng thời, không bắt buộc đổi tên trong trường hợp điều chỉnh địa giới hành chính địa phương.

Tên đường được lựa chọn từ các nhóm: danh nhân, người có công với đất nước; sự kiện lịch sử; địa danh; di tích hoặc các danh từ mang ý nghĩa tiêu biểu về chính trị, văn hóa, xã hội. Các tên này phải nằm trong “Ngân hàng tên” đã được UBND TP.HCM phê duyệt. Việc đặt tên đường phải gắn với quy hoạch phát triển đô thị, mang tính khoa học, lịch sử, văn hóa, ổn định lâu dài, thuận lợi cho người dân.

Ưu tiên giá trị lịch sử – văn hóa, tránh trùng lặp

Dự thảo cũng đưa ra các nguyên tắc cụ thể khi đặt tên. Theo đó, căn cứ vào vị trí, cấp độ, quy mô của đường và công trình công cộng để đặt tên tương xứng với ý nghĩa của địa danh, tầm quan trọng của sự kiện lịch sử và công lao của danh nhân. Tên các nhân vật lịch sử cùng thời hoặc cùng lĩnh vực hoạt động được ưu tiên đặt gần nhau, tạo thành các cụm tên đường có liên quan.

Các địa danh gắn với sự kiện lịch sử; các đơn vị hành chính xưa; tên nhân vật lịch sử liên quan đến sự kiện hoặc địa danh lịch sử được ưu tiên đặt cho các tuyến đường đi qua địa bàn đó hoặc các tuyến đường lân cận.

Đối với nhân vật lịch sử, chỉ sử dụng tên sau khi đã qua đời và chọn một tên phổ biến nhất để đặt. Không đặt tên một nhân vật cho nhiều tuyến đường hoặc công trình khác nhau trên địa bàn.

Trường hợp trùng tên giữa các nhân vật, có thể sử dụng bí danh, tên hiệu, tước hiệu, bút danh… để đặt. Đối với nhân vật lịch sử có nhiều tên gọi (như tên húy, tên hiệu, tước hiệu, bút hiệu,…) thì chỉ dùng một tên phổ biến nhất, được đông đảo nhân dân biết đến để đặt tên đường và công trình công cộng.

Các tuyến đường dài, thông suốt chỉ đặt một tên; trường hợp bị chia cắt bởi giao lộ lớn, có thể xem xét đặt tên khác cho đoạn tiếp theo. Với đường nhánh, có thể kết hợp tên tuyến chính với số thứ tự từ nhỏ đến lớn, sắp xếp theo hướng Bắc đến Nam, Đông sang Tây.

Xây dựng “Ngân hàng tên” làm cơ sở lâu dài

Theo dự thảo, các địa danh, di tích lịch sử - văn hóa, sự kiện lịch sử, danh từ tiêu biểu được xem xét, lựa chọn để bổ sung vào "Ngân hàng tên" phải thật tiêu biểu, có gắn bó với sự phát triển của TP.HCM, bao gồm: địa danh cổ, địa danh hành chính xưa thuộc TP.HCM; địa danh nổi tiếng, có ý nghĩa và có giá trị tiêu biểu về lịch sử - văn hóa hoặc ghi dấu các sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc; tên địa phương kết nghĩa hoặc có mối quan hệ đặc biệt với TP.HCM.

Các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh có giá trị tiêu biểu của Quốc gia và của TP.HCM; các di tích được xếp hạng cấp quốc gia, các phong trào cách mạng, phong trào yêu nước, sự kiện lịch sử có giá trị tiêu biểu… được xem xét, lựa chọn để bổ sung "Ngân hàng tên".

Đối với danh nhân, nhân vật lịch sử, tiêu chí lựa chọn là những người có đóng góp nổi bật, gắn với Thành phố và đất nước, như danh nhân trong và ngoài nước, anh hùng dân tộc, liệt sĩ, chiến sĩ cách mạng, người có công khai phá, phát triển kinh tế, Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang, Anh hùng lao động.

Các trường hợp còn ý kiến đánh giá khác nhau hoặc chưa rõ về lịch sử sẽ chưa xem xét đưa vào "Ngân hàng tên".

Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM là cơ quan Thường trực Hội đồng chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện việc biên tập, lập danh mục bổ sung "Ngân hàng tên", lấy ý kiến các tổ chức, cá nhân có liên quan, báo cáo Hội đồng có ý kiến trước khi trình UBND Thành phố ban hành Quyết định bổ sung vào "Ngân hàng tên".

Dự thảo quy định rõ thẩm quyền và quy trình đặt, đổi tên. Theo đó, HĐND TP.HCM quyết định đối với các tuyến đường đô thị, công trình quy mô lớn, có ý nghĩa quan trọng; UBND TP.HCM quyết định đối với các trường hợp còn lại.