Biến di sản thành nguồn lực phát triển công nghiệp văn hoá

VHO - Chiều 18.4, tại Sóc Sơn (Hà Nội), Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hoá Việt Nam tổ chức Hội thảo “Kết nối, phát huy di sản văn hoá gắn với phát triển công nghiệp văn hoá trong kỷ nguyên mới”, thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý, nghệ sĩ và cộng đồng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hoá sáng tạo.

Ông Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hoá Việt Nam chủ trì Hội thảo.

Hội thảo có sự tham dự của ông Thang Văn Phúc, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ; ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao; ông Lê Quang Vĩnh, nguyên Phó Chánh Văn phòng Trung ương Đảng; ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam và nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam.

Hội thảo thu hút đông đảo các chuyên gia, hội viên Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Phát biểu khai mạc, ông Vương Duy Biên nhấn mạnh, Hội thảo được tổ chức đúng dịp Ngày Di sản Văn hoá Thế giới (18.4), mang ý nghĩa đặc biệt trong việc tôn vinh những giá trị di sản văn hoá quý báu của dân tộc.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hoá Việt Nam, di sản không chỉ là ký ức của lịch sử mà còn là kết tinh của bản sắc, tâm hồn và trí tuệ Việt Nam qua hàng nghìn năm.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, vai trò của di sản đang thay đổi.

“Di sản văn hoá không chỉ cần được bảo tồn mà còn phải được ‘đánh thức’, phát huy theo hướng sáng tạo, hiện đại, gắn với phát triển công nghiệp văn hoá. Đây là yêu cầu tất yếu nếu chúng ta muốn biến tài nguyên văn hoá thành động lực phát triển bền vững”, ông Vương Duy Biên khẳng định.

Theo ông Vương Duy Biên, Hội thảo là diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn trong quá trình bảo tồn và khai thác di sản.

Mục tiêu xa hơn là tìm kiếm những mô hình sáng tạo, hiệu quả, góp phần đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội.

Một trong những nội dung được quan tâm tại Hội thảo là cách nhìn mới về di sản trong mối quan hệ với công nghiệp văn hoá.

Chủ tịch Le Group of Companies Lê Quốc Vinh cho rằng, trong thời gian dài, di sản chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn. Các hoạt động lưu giữ, phục dựng, tổ chức lễ hội hay duy trì ký ức cộng đồng là cần thiết, nhưng chưa đủ.

“Vấn đề hiện nay không còn là chúng ta có bao nhiêu tài nguyên, mà là có bao nhiêu câu chuyện đủ hấp dẫn để người khác sẵn sàng chi trả. Ở góc độ đó, di sản cần được nhìn nhận như một dạng ‘nguồn vốn nội dung’ – một loại vốn văn hoá có khả năng tạo ra giá trị kinh tế nếu được khai thác đúng cách”, ông Lê Quốc Vinh nhấn mạnh.

Theo phân tích của Chủ tịch Le Group of Companies, quá trình chuyển hoá di sản thành giá trị trong công nghiệp văn hoá có thể nhận diện qua ba bước quan trọng. Trước hết là tái tạo thẩm mỹ – đưa di sản vào ngôn ngữ của thời đại.

Những hoạ tiết truyền thống có thể trở thành cảm hứng cho thời trang đương đại, âm nhạc dân gian có thể được phối khí mới, còn vật liệu bản địa có thể hiện diện trong kiến trúc hiện đại. Đây không phải là sự lặp lại mà là sự tiếp nối sáng tạo.

Bước thứ hai là thiết kế trải nghiệm. Trong nền kinh tế hiện đại, con người không chỉ mua sản phẩm mà còn tìm kiếm trải nghiệm.

Di sản vì thế cần được “sống cùng”, trở thành một phần của đời sống. Từ ẩm thực, du lịch đến lễ hội, tất cả đều có thể được nâng cấp thành những trải nghiệm có chiều sâu, mang lại giá trị gia tăng cao.

Bước thứ ba là công nghiệp hoá nội dung. Ở cấp độ này, di sản đi vào các ngành công nghiệp sáng tạo như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi, truyền thông hay xuất bản. Những câu chuyện dân gian, yếu tố văn hoá hay lối sống truyền thống có thể trở thành sản phẩm giải trí, từ đó lan toả ra thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, theo ông Lê Quốc Vinh, điều kiện tiên quyết là di sản phải được đưa vào chuỗi giá trị, nơi có sự tham gia của thiết kế, thương hiệu, phân phối và thị trường. Nếu thiếu một mắt xích, giá trị của di sản sẽ không thể phát huy trọn vẹn.

Ở góc độ du lịch, ông Hà Văn Siêu khẳng định văn hoá chính là nguồn lực quan trọng để tạo sức hút.

“Du lịch văn hoá thực chất là bán câu chuyện, bán cảm xúc và tạo cảm hứng cho du khách. Di sản chỉ thực sự sống khi được kết nối và phát huy trong đời sống đương đại”, ông nói.

Theo ông Hà Văn Siêu, cần kết nối nhiều chiều giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hiện đại. Phát huy di sản không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu mà phải biến giá trị văn hoá thành giá trị kinh tế cụ thể. Du lịch chính là một trong những kênh hiệu quả nhất để thực hiện điều này.

Ông Hà Văn Siêu cũng đề xuất một số giải pháp như: tăng cường kiểm kê, đánh giá và công nhận các giá trị di sản; xây dựng sản phẩm du lịch theo hướng tiếp cận đa giác quan; phát triển các chương trình có chủ đề rõ ràng để dẫn dắt trải nghiệm. Đặc biệt, cần thay đổi nhận thức về tiêu dùng văn hoá – coi đây là lĩnh vực có giá trị, cần được đầu tư và sẵn sàng chi trả.

“Những chương trình nghệ thuật, sản phẩm văn hoá chất lượng cao hoàn toàn có thể bán vé với giá trị tương xứng. Giá trị cao sẽ đi cùng chất lượng và chính điều đó tạo nên sức hút bền vững”, ông Hà Văn Siêu nhấn mạnh.

Từ góc nhìn của giới văn nghệ sĩ, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân cho rằng con người là yếu tố trung tâm trong phát triển công nghiệp văn hoá. Với hơn 75 năm hình thành và phát triển, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam đã quy tụ hơn 40.000 văn nghệ sĩ qua nhiều thế hệ, tạo ra một kho tàng tác phẩm đồ sộ – đây chính là nguồn lực quan trọng cho công nghiệp văn hoá.

“Di sản văn hoá không chỉ nằm trong quá khứ mà còn tồn tại trong chính sáng tạo của các nghệ sĩ hôm nay. Để phát triển công nghiệp văn hoá, cần phát huy vai trò của đội ngũ sáng tạo, đặc biệt là những tài năng trẻ”, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam nói.

Ông Đỗ Hồng Quân cũng nhấn mạnh, công nghiệp văn hoá là sự nghiệp của toàn dân, đòi hỏi sự tham gia và liên kết của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, liên kết phải đi kèm với nâng cao tính chuyên nghiệp, nếu không sẽ khó tạo ra những sản phẩm đủ sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, thách thức lớn đặt ra là làm sao để các sản phẩm văn hoá vừa có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao, vừa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Đây là bài toán không dễ, nhưng là điều kiện bắt buộc nếu muốn đưa công nghiệp văn hoá trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Hội thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc từ các chuyên gia, nhà nghiên cứu về việc xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hoá, trong đó nhấn mạnh vai trò của chính sách, nguồn lực và sự kết nối giữa các chủ thể.

Kết thúc Hội thảo, ông Vương Duy Biên bày tỏ kỳ vọng, những ý kiến, sáng kiến được đưa ra sẽ góp phần thúc đẩy sự liên kết trong hệ sinh thái công nghiệp văn hoá, từ đó lan toả mạnh mẽ giá trị di sản văn hoá Việt Nam trong đời sống đương đại cũng như trên trường quốc tế.

“Hơn bao giờ hết, di sản cần được nhìn nhận như một nguồn lực sống động. Khi được kết nối đúng cách, di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà sẽ trở thành động lực cho tương lai”, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hoá Việt Nam nhấn mạnh.