Bí ẩn những ngôi nhà đá ong trăm tuổi vẫn mát hè, ấm đông ở Quảng Ngãi

VHO - Những ngôi nhà đá ong trăm tuổi ở xóm Hải Nam, thôn Thanh Thuỷ, xã Vạn Tường vẫn bền bỉ đứng cùng thời gian, lưu giữ nét kiến trúc độc đáo và những ký ức đẹp của vùng quê ven biển Quảng Ngãi.

Nhà đá ong là một nét kiến trúc dân gian độc đáo. Những viên đá với bề mặt thô mộc, màu nâu sẫm được xếp chồng lên nhau tạo nên những bức tường vững chãi.

Không chỉ mang vẻ đẹp riêng, loại vật liệu này còn có khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết, giúp không gian trong nhà mát mẻ vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông.

Ở xóm Hải Nam, người dân vẫn kiên trì gìn giữ từng viên đá, từng nếp nhà cổ. Với họ, bảo tồn những ngôi nhà đá ong không đơn thuần là giữ lại một công trình cũ, mà còn là cách tiếp nối mạch nguồn văn hóa từ thế hệ cha ông.

Được xây dựng cách đây hơn 100 năm, ngôi nhà ba gian của ông Nguyễn Ngọc Thanh đến nay vẫn kiên cố, vững chãi. Mặc cho nhiều ngôi nhà xung quanh đã được thay thế bằng những công trình bê tông cốt thép, ông Thanh vẫn giữ lại phần nền móng, những bức tường đá ong của ngôi nhà xưa.

Với ông, đó là tài sản vô giá mà ông bà, cha mẹ đã trao lại cho con cháu.

Ông Nguyễn Ngọc Thanh cho biết, ngày trước, khi gạch và xi măng chưa phổ biến, đá ong là vật liệu quen thuộc để dựng nhà ở vùng quê. Nhưng để có đủ đá xây một ngôi nhà, người dân phải kiên trì chuẩn bị trong nhiều năm.

“Phải mướn người khai thác, tập kết đá từ 3 đến 5 năm mới đủ số lượng để xây nhà. Khi xây thì rước đội thợ chuyên nghiệp đến, họ xây rà miệng từng viên đá cho sít vào nhau, tuyệt đối không trát hồ”, ông Thanh nhớ lại.

Xóm Hải Nam ngày trước có phần lớn nhà ở được xây bằng đá ong. Theo thời gian, cùng với sự phát triển của cuộc sống, kiến trúc hiện đại dần thay thế những nếp nhà cũ, khiến nhiều công trình đá ong không còn nguyên vẹn.

Dẫu vậy, dấu tích của loại vật liệu đặc biệt này vẫn hiện diện trên những bức tường, cổng ngõ, nền nhà. Những mảng đá nhuốm màu thời gian như những chứng nhân lặng lẽ kể câu chuyện về một vùng quê ven biển và cách người dân nơi đây đã thích nghi với điều kiện tự nhiên để dựng xây cuộc sống.

Bà Đặng Thị Hương cho biết, gia đình vẫn cố gắng giữ lại phần tường đá ong bởi không chỉ bền chắc mà còn tạo cảm giác dễ chịu cho không gian sống.

“Nhà đá ong rất mát, mưa bão cũng bảo đảm. Phần nào phía trên hư thì thay, còn những bức tường xung quanh vẫn để nguyên như vậy”, bà Hương chia sẻ.

Không ít gia đình ở Hải Nam xem những bức tường đá ong là kỉ vật gắn với nhiều thế hệ. Bởi thế, dù có điều kiện xây dựng nhà mới, họ vẫn cố gắng giữ lại một phần kiến trúc cũ như giữ lấy sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Bà Nguyễn Thị Nhơn bộc bạch: “Cái khung nhà của cha mẹ để lại thì vẫn giữ, không bỏ đi, coi như một kỷ niệm. Từ đời này truyền sang đời khác, đến đời tôi thì tiếp tục giữ gìn để truyền lại cho con, cho cháu”.

Trải qua hơn một thế kỷ cùng mưa nắng và những mùa bão biển, nhiều công trình đá ong đã xuống cấp. Một số ngôi nhà buộc phải tháo dỡ, một số khác được gia cố để bảo đảm an toàn. Nhưng trong quá trình sửa chữa, nhiều gia đình vẫn cố gắng giữ lại những mảng tường, nền móng hay cổng ngõ bằng đá ong.

Người dân Vạn Tường chủ động gìn giữ và tôn tạo những nếp nhà đá ong là cách bảo tồn một giá trị kiến trúc dân gian độc đáo. Từ những bức tường cũ, những cổng ngõ nhuốm màu thời gian, câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây vẫn đang được tiếp nối.

Và biết đâu, chính những giá trị mộc mạc ấy sẽ trở thành một phần sức hấp dẫn riêng, mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa gắn với bảo tồn di sản, để những ngôi nhà đá ong không chỉ tồn tại trong ký ức, mà tiếp tục kể câu chuyện của vùng quê ven biển Vạn Tường cho các thế hệ mai sau.