Bài 1- Kinh tế sáng tạo với câu chuyện văn hóa

VHO - Vận dụng và phát triển kinh tế sáng tạo không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là chiến lược quan trọng để phát triển văn hóa. Việc phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của các lễ hội truyền thống thông qua kinh tế sáng tạo, đồng thời khai thác các lễ hội như một động lực thúc đẩy kinh tế sáng tạo và góp phần phát triển kinh tế vĩ mô, đang trở thành chiến lược trọng tâm của nhiều địa phương, quốc gia.

Việc hợp nhất Quảng Nam và Đà Nẵng mở ra cơ hội lớn để mở rộng không gian du lịch của thành phố mới. Nếu được tiếp cận và khai thác bài bản, kinh tế sáng tạo sẽ góp phần làm giàu bản sắc văn hóa, các lễ hội truyền thống, qua đó tạo ra giá trị gia tăng cao và những sản phẩm phù hợp với phân khúc khách cao cấp.

Tác động kinh tế của lễ hội văn hóa

Tại hội thảo “Chính sách, nguồn lực xây dựng và phát triển Hội An - Thành phố sáng tạo toàn cầu” được tổ chức tại Hội An trước thời điểm sáp nhập, ông Dương Đức Ngọc - Giám đốc điều hành Tonkin Media, chuyên gia tư vấn trong những dự án chuyển đổi số của nhiều địa phương, đã có những chia sẻ thú vị xoay quanh tác động kinh tế của lễ hội văn hóa. Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của kinh tế sáng tạo, đồng thời khẳng định đây là xu thế tất yếu của nền kinh tế Việt Nam.

Theo Viện Nghiên cứu và Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM, sau sắp xếp, CIEM trở thành một đơn vị thuộc Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương), kinh tế sáng tạo có thể được hiểu là nền kinh tế hình thành dựa trên các chu trình lên ý tưởng, phát triển, sản xuất, phân phối và tiêu thụ (bao gồm cả xuất khẩu) các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ sáng tạo, gắn với thiết lập, tôn trọng và bảo vệ sở hữu trí tuệ. Định nghĩa này nhấn mạnh vào 2 yếu tố: Thương mại hóa sản phẩm hàng hóa và dịch vụ sáng tạo; Thiết lập, tôn trọng và bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Vận dụng và phát triển kinh tế sáng tạo không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn thể hiện tầm nhìn của một quốc gia trong việc chuyển đổi từ nền kinh tế công nghiệp truyền thống sang nền kinh tế sáng tạo có tính bền vững, có quyền sở hữu trí tuệ gốc và phát triển thương hiệu hàng đầu. Phát triển kinh tế sáng tạo cũng là chiến lược quan trọng để phát triển văn hóa và thúc đẩy quyền lực mềm thông qua xuất khẩu văn hóa.

Một số lễ hội gắn liền trực tiếp với các ngành sáng tạo và gắn chặt với các hoạt động kinh tế. Một số lễ hội lại đóng góp những nền tảng quan trọng cho việc xây dựng hệ sinh thái và cơ sở hạ tầng sáng tạo nghệ thuật khác…

Cho dù các loại hình lễ hội văn hóa có tác động theo hướng nào và tới nhóm nào, thì tựu chung lại đều có mục đích phát triển các hoạt động kinh tế sáng tạo nhằm thu hút công chúng, tạo kết nối giữa giá trị văn hóa truyền thống với khách hàng đương đại, gia tăng sức hấp dẫn cho các điểm đến, mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cho các doanh nghiệp và địa phương.

Kinh tế sáng tạo không chỉ đánh thức di sản đang ngủ say, làm giàu thêm bản sắc, mà còn góp phần tạo động lực mới cho sự tăng trưởng bền vững của đất nước.

“Vượt qua ngưỡng giới hạn của các hình thức tiếp cận truyền thống, kinh tế sáng tạo hoàn toàn có thể phát huy được thế mạnh văn hóa đặc trưng của từng vùng miền, địa phương. Với đặc trưng sáng tạo và công nghệ, kinh tế sáng tạo hoàn toàn có thể tạo nên hướng đột phá mới mẻ, siêu lợi nhuận trong phát triển kinh tế tri thức, kinh tế văn hóa để phát triển kinh tế theo chiều sâu”, ông Dương Đức Ngọc chia sẻ.

“Làm giàu” bản sắc văn hóa, lễ hội truyền thống

Là quốc gia sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú, với hơn 5.000 làng nghề và làng có nghề truyền thống, gần 8.000 lễ hội dân gian, lịch sử và tôn giáo trên khắp lãnh thổ…, Việt Nam có nhiều thuận lợi để phát triển kinh tế sáng tạo.

Theo ông Dương Đức Ngọc, ở góc độ này, có thể nhìn nhận vai trò của kinh tế sáng tạo trong việc tác động, phát huy nét đặc sắc của các lễ hội truyền thống, cũng như tác động của lễ hội văn hóa đến nền kinh tế sáng tạo của từng địa phương, góp phần phát triển kinh tế vĩ mô nói chung.

Lễ hội được tổ chức nhằm mục đích tôn vinh giá trị bản địa; phát triển kinh tế sáng tạo, năng lực văn hóa; thúc đẩy hòa nhập; tăng cường nhận thức về môi trường; tạo ra việc làm, thúc đẩy đổi mới nền kinh tế và tạo cơ hội kinh tế cho các cộng đồng thiểu số; phát triển du lịch và thu hút vốn đầu tư...

Bên cạnh đó, ông cho rằng công tác tổ chức lễ hội hiện nay vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Nhiều lễ hội vẫn chủ yếu được triển khai từ các hoạt động và chương trình do cộng đồng nghệ thuật khởi xướng, hơn là từ các sáng kiến của Chính phủ.

 

Trong bối cảnh này, những lễ hội kết hợp các giá trị sáng tạo đã và đang được xem như “cầu nối” giữa các tổ chức công, Chính phủ và cộng đồng nghệ thuật địa phương; tạo nên tiếng nói chung, không gian chung để cùng sáng tạo, cùng phát triển. Đồng thời, các lễ hội cũng cung cấp một nền tảng chung nhằm tôn vinh sự phong phú, đa dạng của văn hóa địa phương và văn hóa quốc gia. Từ đó, góp phần gia tăng cơ hội việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển kinh tế của vùng.

Kinh nghiệm từ Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO

Theo bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, việc gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO (UCCN) là động lực thúc đẩy phát triển dựa trên nền tảng vốn văn hóa, đồng thời tạo ra môi trường mới kết nối giữa văn hóa và giáo dục - đào tạo, góp phần thúc đẩy đổi mới, đối thoại và sự năng động về văn hóa.

Bên cạnh đó, việc tham gia mạng lưới còn góp phần tăng cường liên kết, hình thành các vườn ươm cho ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo; hỗ trợ học bổng từ khu vực công và tư, các chương trình thực tập hướng nghiệp, thúc đẩy sức sáng tạo của thanh thiếu niên, trẻ em, đồng thời khuyến khích hình thành thế hệ doanh nhân mới trong lĩnh vực sáng tạo.

Một số mô hình tiêu biểu của các thành phố sáng tạo thuộc Mạng lưới UCCN đã được giới thiệu, trong đó có thành phố Ballarat (Australia). Thành phố này đã thành lập Trung tâm Australian Centre for Rare Arts & Forgotten Trades nhằm bảo tồn và truyền dạy các kỹ năng nghề thủ công cho các thế hệ tương lai thông qua các lớp học, workshop, sự kiện có thu phí cũng như các sự kiện cộng đồng miễn phí.

Thành phố Icheon (Hàn Quốc) là một điển hình khác. Với thành công trong việc đăng cai Lễ hội Gốm sứ quốc tế cùng nhiều sự kiện về gốm sứ, năm 2018, Icheon được bổ nhiệm làm thành phố chủ trì Ban Thủ công mỹ nghệ dân gian của Mạng lưới.

Cùng với đó, thành phố tăng cường hợp tác với các phòng trưng bày nghệ thuật trên khắp thế giới để quảng bá các tác phẩm gốm sứ của Icheon. Đồng thời, đầu tư phát triển cơ sở vật chất nhằm giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương ra thế giới, tiêu biểu là Khu phức hợp Ye's Park – một làng nghệ thuật, văn hóa quy tụ hơn 221 xưởng thủ công, tạo nên một bảo tàng nghệ thuật trong nhà và ngoài trời với đa dạng hoạt động trải nghiệm, tương tác dành cho du khách.

Cùng với đó, thành phố tăng cường hợp tác với các phòng trưng bày nghệ thuật trên khắp thế giới để quảng bá các tác phẩm gốm sứ của Icheon. Đồng thời, đầu tư phát triển cơ sở vật chất nhằm giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương ra thế giới, tiêu biểu là Khu phức hợp Ye's Park – một làng nghệ thuật, văn hóa quy tụ hơn 221 xưởng thủ công, tạo nên một bảo tàng nghệ thuật trong nhà và ngoài trời với đa dạng hoạt động trải nghiệm, tương tác dành cho du khách.

Theo ông Dương Đức Ngọc, Giám đốc điều hành Tonkin Media, có nhiều yếu tố và phương thức cho thấy cách mà lễ hội đã tác động như thế nào đến nền kinh tế sáng tạo. Trong đó, có thể liệt kê 2 nhân tố tác động mang tính quyết định: sự nhận thức và quan tâm của công chúng; các loại lễ hội và quy mô lễ hội.

Với ba lĩnh vực chính là nghệ thuật, thiết kế và văn hóa, bất kỳ lễ hội nào cũng có thể huy động sự tham gia của các chủ thể trong cả ba lĩnh vực này. Các lễ hội không chỉ nâng cao nhận thức và thu hút sự quan tâm của công chúng, khán giả mà còn gia tăng lượng khách đến tham quan, trải nghiệm. Qua đó, thúc đẩy các hoạt động kinh tế thứ cấp như du lịch, lưu trú, góp phần tăng lượng khách, mở rộng hoạt động sản xuất, gia tăng số lượng giao dịch, tạo thêm cơ hội việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

(Còn tiếp)