Vì sao eo biển Hormuz quan trọng với thị trường dầu mỏ?

VHO - Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu mỗi ngày. Bất kỳ gián đoạn nào tại điểm nghẽn này đều có thể khiến giá dầu tăng vọt, làm rung chuyển thị trường năng lượng và gây sức ép lên các nền kinh tế trên thế giới.

Sáng 28.2, ngay sau khi Israel phát động tấn công vào Tehran, Mỹ bắt đầu các “hoạt động quân sự quy mô lớn” tại Iran. Chỉ vài giờ sau các cuộc không kích, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran được cho là đã cảnh báo các tàu chở dầu tại eo biển Hormuz rằng không tàu nào được phép đi qua tuyến đường thương mại dầu mỏ quan trọng nhất thế giới này.

Iran chưa chính thức xác nhận việc phong tỏa eo biển, song nếu điều đó xảy ra, đây sẽ là bước leo thang chưa từng có trong khu vực. Các tàu chở dầu dường như đã bắt đầu tránh khu vực này sau vụ tấn công một tàu ngoài khơi Oman.

Theo Reuters, ít nhất 150 tàu chở dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng và các sản phẩm dầu mỏ đã thả neo ở vùng biển mở phía bên kia Vịnh Ba Tư vào ngày 1.3. Nếu tình trạng này kéo dài, có thể khiến tới 15 triệu thùng dầu thô mỗi ngày không thể đến được thị trường.

Trong kịch bản xấu nhất, các chuyên gia cho rằng giá dầu có thể tăng từ khoảng 67 USD/thùng vào tối 27.2 lên 100 USD/thùng. Điều này sẽ gây sức ép lớn lên nhiều nền kinh tế phát triển.

Iran có bao nhiêu dầu mỏ?

Iran sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn thứ tư thế giới, khoảng 170 tỉ thùng, tương đương 9% tổng trữ lượng dầu thô toàn cầu, chỉ đứng sau Venezuela, Ả Rập Xê Út và Canada.

Đây là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC và là một trong những nước xuất khẩu dầu thô hàng đầu thế giới. Iran cũng sở hữu trữ lượng khí đốt đã được chứng minh lớn thứ hai toàn cầu, chiếm khoảng một phần sáu tổng trữ lượng khí đốt thế giới.

Hàng thập kỷ bất ổn chính trị, chiến tranh và lệnh trừng phạt khiến sản lượng dầu của Iran giảm từ mức đỉnh khoảng 6 triệu thùng/ngày năm 1974 xuống còn khoảng 3,5 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, những tháng gần đây, sản lượng dầu đạt mức cao nhất trong nhiều năm bất chấp lệnh trừng phạt của Mỹ và các cuộc oanh kích của Israel, nhờ mối quan hệ thương mại mật thiết với Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu khoảng 90% lượng dầu thô của Iran.

Dù xuất khẩu của Iran chỉ chiếm khoảng 3 – 4% thị trường toàn cầu, giới chuyên gia cho rằng tầm quan trọng của nước này vượt xa con số sản lượng.

Jorge León, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, nhận định: “Tầm quan trọng của Iran bắt nguồn từ vị trí chiến lược, ảnh hưởng đối với an ninh khu vực và khả năng làm gián đoạn hạ tầng năng lượng cùng các tuyến vận tải trọng yếu.”

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng?

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến giao thông hàng hải quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu và 20% lượng khí đốt vận chuyển bằng đường biển đi qua khu vực này.

Eo biển nằm giữa Oman và Iran, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và xa hơn là Biển Ả Rập. Tại điểm hẹp nhất, eo biển rộng khoảng 33 km, trong khi các luồng hàng hải chỉ rộng 3 km mỗi chiều.

Vị trí này khiến Hormuz trở thành điểm nghẽn chiến lược đối với hoạt động vận chuyển dầu từ các nước OPEC tới khách hàng châu Á. Các tuyến thay thế gần như rất hạn chế.

Trong nhiều năm, Tehran từng cảnh báo có thể đóng cửa eo biển để đáp trả hành động quân sự, nhưng chưa từng phong tỏa kéo dài tuyến thương mại này.

Ông León cho rằng Iran hiện đã phản ứng “mạnh mẽ và quy mô hơn nhiều so với các cuộc đối đầu trước đây”, đánh dấu sự mở rộng cấu trúc của xung đột vượt ra ngoài các hành động mang tính biểu tượng.

Ngay cả khi không phong tỏa hoàn toàn, các gián đoạn đã bắt đầu.

Tamsin Hunt, nhà phân tích tại công ty tư vấn an ninh S-RM, cho rằng phong tỏa hoàn toàn sẽ gây thiệt hại lớn cho chính Iran vì đồng nghĩa ngừng xuất khẩu dầu. Tuy nhiên, bà cảnh báo ngay cả những gián đoạn nhỏ như gây nhiễu tín hiệu, bắt giữ tàu, bắn cảnh cáo hoặc rải thủy lôi cũng đủ làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và đẩy giá dầu toàn cầu đi lên.

Tác động tới thị trường dầu toàn cầu

Trước các cuộc tấn công, giới phân tích dự báo kịch bản quân sự hạn chế có thể khiến giá dầu tăng khoảng 10 USD/thùng.

Việc gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz có thể đẩy giá vượt 100 USD/thùng. Ngay cả trong kịch bản chiến dịch ngắn hạn, bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở sản xuất và cung ứng dầu của Iran cũng có thể làm gián đoạn dòng chảy sang Trung Quốc, buộc Bắc Kinh phải tìm nguồn thay thế trên thị trường toàn cầu, qua đó đẩy giá dầu lên cao.