Sơn Đông dùng luật giữ gìn những địa danh nghìn năm tuổi

VHO - Không chỉ là những cái tên trên bản đồ, các địa danh truyền thống còn chứa đựng lịch sử hình thành, tập quán sinh hoạt và ký ức của nhiều thế hệ cư dân. Tại Sơn Đông, Trung Quốc, những địa danh có tuổi đời hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm đang được bảo vệ bằng các quy định pháp lý nhằm ngăn chặn nguy cơ mai một trong quá trình đô thị hóa.

Có hiệu lực từ ngày 1.7, tỉnh Sơn Đông ban hành các quy định mới nhằm tăng cường bảo vệ địa danh truyền thống, coi đây là một bộ phận quan trọng của di sản văn hóa địa phương.

Theo quy định, không tổ chức hay cá nhân nào được tự ý đặt mới hoặc thay đổi tên địa danh khi chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Chính quyền các cấp có trách nhiệm nhận diện, thống kê, lưu giữ và bảo tồn các địa danh lịch sử trong phạm vi quản lý. Ngay cả trong quá trình điều chỉnh địa giới hành chính, cải tạo đô thị hay phát triển nông thôn, những tên gọi mang giá trị lịch sử cũng không được thay đổi tùy tiện.

Động thái này phản ánh cách tiếp cận ngày càng phổ biến trong công tác bảo tồn văn hóa, khi địa danh được nhìn nhận không chỉ là công cụ định vị hành chính mà còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Trao đổi với Global Times, ông Bu Xiting, nhà nghiên cứu cộng tác tại Trường Quản lý Công nghiệp Văn hóa thuộc Đại học Truyền thông Trung Quốc, cho rằng các địa danh truyền thống giống như những “hóa thạch văn hóa sống” được khắc ghi trên mặt đất. Mỗi tên gọi đều chứa đựng dấu ấn lịch sử, môi trường tự nhiên, tập quán sinh hoạt và hành trình phát triển của một vùng đất.

Theo ông Bu, việc đưa công tác bảo vệ địa danh vào khuôn khổ pháp luật không chỉ góp phần gìn giữ cội nguồn ký ức tập thể mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của văn hóa truyền thống trong xã hội hiện đại.

Sơn Đông được xem là một trong những cái nôi quan trọng của văn hóa Trung Hoa, sở hữu bề dày lịch sử và hệ thống di sản phong phú. Theo Tân Hoa Xã, cuộc khảo sát do chính quyền tỉnh thực hiện năm 2006 cho thấy 74 đơn vị hành chính cấp huyện tại đây có lịch sử tồn tại trên 1.000 năm.

Đáng chú ý, 15 huyện cổ vẫn giữ nguyên tên gọi ban đầu suốt hơn một thiên niên kỷ, bất chấp những biến động của lịch sử, sự thay đổi triều đại và quá trình điều chỉnh địa giới qua nhiều thời kỳ. Những cái tên ấy được xem như những "chứng nhân" đặc biệt, kết nối hiện tại với lớp trầm tích văn hóa của quá khứ.

Ông Zhou Jiang, Ủy viên Thường vụ Hội Khoa học Khu vực Trung Quốc, cho rằng giá trị của địa danh truyền thống nằm ở khả năng lưu giữ ký ức văn hóa của cộng đồng. Trong mỗi tên đất, tên làng thường ẩn chứa dấu vết địa lý, lịch sử nghề nghiệp, các sự kiện quan trọng, phong tục tập quán và đời sống thường nhật của cư dân địa phương.

"Khi một địa danh biến mất, điều mất đi không chỉ là một cái tên trên bản đồ mà còn là một phần ký ức tập thể của thành phố", ông Zhou nhận định.

Thực tế, quá trình đô thị hóa nhanh chóng đã khiến không ít địa danh lâu đời bị mai một. Số liệu từ Cục Dân chính thành phố Tế Nam cho thấy vào khoảng năm 1979, địa phương này có gần 600 địa danh lịch sử.

Theo thời gian, hơn 200 địa danh đã biến mất. Dù một số tên gọi được khôi phục, nhiều tên tuổi gắn bó với lịch sử địa phương vẫn không còn hiện diện trong đời sống thường nhật.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân là xu hướng thay thế các tên gọi truyền thống bằng những cái tên mang tính thương mại, thời thượng hoặc chạy theo trào lưu. Dù có thể tạo hiệu ứng nhận diện trong ngắn hạn, những thay đổi đó đôi khi làm suy giảm chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa vốn được tích tụ qua hàng trăm năm.

Trong bối cảnh nhiều đô thị trên thế giới đối mặt với nguy cơ đồng nhất hóa về không gian và bản sắc, việc bảo vệ các địa danh truyền thống được xem là một cách gìn giữ sự đa dạng văn hóa vùng miền. Bởi di sản không chỉ hiện diện trong các công trình cổ, bảo tàng hay hiện vật, mà còn tồn tại trong những cái tên quen thuộc được người dân sử dụng mỗi ngày để gọi quê hương, làng xóm và nơi mình sinh sống.

Từ góc độ đó, nỗ lực của Sơn Đông không đơn thuần là quản lý hành chính mà còn là một hành động bảo tồn văn hóa. Những địa danh tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, đang được nhìn nhận như một phần di sản sống cần được gìn giữ cho các thế hệ tương lai.