Thế giới ứng phó với “cú sốc” năng lượng toàn cầu

VHO - Thế giới đang đối mặt cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, buộc các quốc gia phải nhìn nhận lại cách thích nghi với bối cảnh hiện tại, đồng thời tái định hình chiến lược dài hạn ứng phó với “vòng xoáy” biến động toàn cầu, hướng tới hệ thống năng lượng ổn định và bền vững.

Từ cuối tháng 2 đến nay, xung đột bùng phát mạnh ở Trung Đông đã làm gián đoạn tuyến vận chuyển nguồn cung dầu và khí toàn cầu. Eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, khiến giá năng lượng tăng mạnh và nhiều nước rơi vào nguy cơ thiếu hụt năng lượng thiết yếu.

Nghiêm trọng hơn, các cuộc tấn công qua lại liên tiếp giữa Iran và Israel tiếp tục nhắm vào hạ tầng năng lượng trọng yếu trong khu vực càng làm thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, đẩy khủng hoảng leo thang. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mới đây cảnh báo thế giới có thể đối mặt cú sốc tồi tệ nhất về năng lượng trong nhiều thập kỷ.

Theo các chuyên gia, nếu tình trạng này kéo dài thêm, nguồn cung lương thực toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu như ngũ cốc, sữa và thịt. Ở quy mô toàn cầu, các biện pháp phía cung như xả dầu từ kho dự trữ chiến lược trước mắt vẫn chưa đủ để bù đắp mức thiếu hụt lên tới hàng chục triệu thùng mỗi ngày.

Trong bối cảnh đó, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol khẳng định vẫn còn một lượng đáng kể dầu mỏ trong kho dự trữ, đồng thời tuyên bố “sẵn sàng xúc tiến” hành động xả thêm dầu từ kho dự trữ. Thực tế nhiều quốc gia đã đồng loạt tiến hành xả kho dự trữ dầu chiến lược trong nỗ lực ổn định thị trường trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Việc các quốc gia liên tục xả kho dự trữ dầu cho thấy nỗ lực cấp bách nhằm ổn định thị trường khi nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp ngắn hạn, khó có thể bù đắp những cú sốc kéo dài từ xung đột địa chính trị và gián đoạn chuỗi cung ứng, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng trong dài hạn.

Theo các chuyên gia, cách thích ứng linh hoạt và tốt nhất hiện tại vẫn là phải từ phía cầu - tức là thay đổi cách tiêu thụ - đang trở nên quan trọng hơn. Việc khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, hạn chế đi lại, hay chuyển sang các thiết bị tiết kiệm điện không chỉ là biện pháp tình thế, mà có thể trở thành xu hướng lâu dài nếu khủng hoảng kéo dài.

Tại khu vực Trung Đông - châu Phi, từ cuối tháng 3, các cửa hàng, trung tâm thương mại, nhà hàng và quán cà phê ở Ai Cập phải đóng cửa sớm hơn thường lệ, vào lúc 22h các ngày thứ Năm, thứ Sáu và 21h trong các ngày còn lại. Đèn phố giảm xuống mức tối thiểu, trong khi toàn bộ biển quảng cáo ven đường bị tắt trong thời gian dự kiến 1 tháng.

Ở châu Âu, Đức đã cấm các trạm xăng tăng giá quá một lần mỗi ngày, Pháp cảnh báo sẽ phạt những doanh nghiệp tăng giá không có kiểm soát. Hungary áp giá trần nhiên liệu. Bồ Đào Nha thông qua luật cho phép áp trần giá điện tạm thời cho hộ gia đình và hầu hết doanh nghiệp. Anh khuyến nghị người dân hạn chế các chuyến đi không cần thiết.

Các nước ở khu vực Đông Nam Á như Lào, Campuchia, Thái Lan, Philippines… cũng thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng và giảm nhu cầu đi lại. Trường học tạm thời đóng cửa chuyển sang học trực tuyến, giảm số ngày làm việc trong tuần và người lao động được khuyến khích làm việc từ xa, ngoại trừ những công việc thiết yếu.

Tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19.3.2026 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Chỉ thị nêu rõ, trong bối cảnh tình hình chính trị, kinh tế và an ninh trên thế giới có nhiều biến động phức tạp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu. Do đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định, là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm giảm thiểu rủi ro về nguồn cung năng lượng, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Như vậy, những động thái ứng phó linh hoạt trong ngắn hạn và lâu dài của các quốc gia toàn cầu trong suốt thời gian qua, cho thấy khủng hoảng năng lượng không chỉ là vấn đề của thị trường hay chính sách, mà đã tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng và thói quen sinh hoạt của từng cá nhân, đồng thời nhấn mạnh đến cách xã hội sử dụng năng lượng, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng bền vững hơn.

Trong chiến lược lâu dài, việc thích nghi với những thay đổi nhu cầu thị trường của người dân, sự quyết liệt hành động của chính phủ các nước và tầm nhìn chiến lược của các chuyên gia, được kỳ vọng sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp giúp nền kinh tế toàn cầu từng bước vượt qua cú sốc năng lượng hiện nay.