Một lỗi đóng sách có thể hé lộ bí ẩn bản thảo 600 năm tuổi

VHO - Một nghiên cứu mới cho rằng bí ẩn của Bản thảo Voynich có thể không chỉ nằm ở thứ ngôn ngữ chưa thể giải mã, mà còn ở cách các trang giấy được đóng bìa. Nếu giả thuyết này đúng, con người có thể đã đọc bản thảo theo sai thứ tự trong nhiều thế kỷ.

Những trang sách có thể đã bị xếp sai

Bản thảo Voynich được mệnh danh là một trong những bản thảo bí ẩn nhất thế giới. Tập giấy thời trung cổ này chứa những hình vẽ thực vật, sơ đồ thiên văn, hình ảnh phụ nữ khỏa thân cùng một hệ thống chữ viết thường được gọi là “Voynichese”, nhưng đến nay vẫn chưa được giải mã.

Trong nhiều năm, các học giả đưa ra hàng loạt giả thuyết về nguồn gốc và mục đích của bản thảo. Nó từng được cho là cuốn sách viết bằng một ngôn ngữ đã thất truyền, tài liệu khoa học, cẩm nang hướng dẫn, bản nhạc hoặc thậm chí một trò lừa bịp tinh vi.

Nghiên cứu mới của Colin Layfield và Lisa Fagin Davis đưa ra một hướng tiếp cận khác. Theo bài báo đăng trên Digital Medievalist, hai nhà nghiên cứu cho rằng những tờ giấy gấp của bản thảo ban đầu có thể được xếp chồng lên nhau như những “tờ đơn”, nhưng sau đó bị đóng bìa theo kiểu “lồng nhau” và làm thay đổi thứ tự các trang.

Điều này có thể giải thích tại sao nhiều phần của bản thảo hiện nay dường như thiếu sự liên kết. Nếu các trang từng nằm cạnh nhau nay bị tách ra, những hình vẽ và đoạn văn tưởng như không liên quan có thể thực chất thuộc cùng một mạch nội dung.

Layfield và Davis sử dụng công cụ phân tích số để so sánh các khối văn bản. Kết quả cho thấy một số trang hiện không nằm cạnh nhau lại có mức độ mạch lạc cao khi được đặt cạnh nhau, qua đó củng cố giả thuyết bản thảo có thể đã bị đóng gáy sai.

Các dấu hiệu trực quan cũng được tìm thấy. Một số hình ảnh về dòng suối hoặc đường ống chạy vào phần gáy sách nhưng không hoàn toàn khớp với hình ảnh ở trang đối diện. Khi các tờ giấy được xem như những trang rời được xếp chồng, những điểm bất thường này trở nên dễ liên kết hơn.

Phát hiện trên chưa giải mã được Voynichese. Tuy nhiên, nó có thể thay đổi cách các nhà nghiên cứu tiếp cận bản thảo. Trước khi tìm cách đọc văn bản, họ cần xác định liệu những trang đang được sắp xếp theo đúng trình tự ban đầu hay không.

Bí ẩn vẫn chưa có lời giải

Phát hiện về cấu trúc bản thảo cũng đặt ra câu hỏi về người tạo ra nó.

Lisa Fagin Davis cho rằng những bằng chứng hiện có không nhất thiết phù hợp với hình dung về một “thiên tài đơn độc” tạo ra toàn bộ cuốn sách. Bản thảo có thể là một vật thể mang tính cộng đồng, được sử dụng để truyền đạt kiến thức từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Giả thuyết này được hỗ trợ phần nào bởi phân tích chữ viết cổ, cho thấy bản thảo có thể được viết bởi tối đa 5 người chép khác nhau.

Nội dung các hình vẽ cũng mở ra một hướng giải thích. Một số hình giống hệ thống sinh sản của phụ nữ, trong khi những hình khác gợi ý về kiến thức thảo dược và chiêm tinh học. Bà Davis cho rằng khi kết hợp các nhóm hình ảnh này, bản thảo có thể giống một cuốn sách lưu giữ kiến thức dân gian của phụ nữ.

Tuy nhiên, chính bà cũng nhấn mạnh rằng chưa thể chứng minh giả thuyết này.

Bản thảo Voynich được biết đến trong hồ sơ của những người sưu tầm sách từ thế kỷ XVII. Năm 1912, nhà sưu tầm Wilfrid Voynich mua lại bản thảo. Khi đó, có giả thuyết cho rằng đây là công trình của nhà bác học Roger Bacon sống vào thế kỷ XIII; một số người thậm chí gắn nó với Leonardo da Vinci.

Những giả thuyết này không đứng vững trước các phân tích khoa học. Phân tích carbon phóng xạ cho thấy giấy da của bản thảo có niên đại từ năm 1404 đến năm 1438, loại trừ khả năng nó được tạo ra bởi những nhân vật nói trên.

Ngay cả câu hỏi Voynichese là một ngôn ngữ thực sự hay chỉ là chuỗi ký tự vô nghĩa cũng chưa được giải quyết. Một số học giả cho rằng đây có thể là sản phẩm của một trò lừa bịp, trong khi các phân tích ngôn ngữ gần đây cho thấy khả năng nó được viết bằng một ngôn ngữ tự nhiên chưa được xác định.

Vì vậy, nghiên cứu mới không phải lời giải cuối cùng cho Bản thảo Voynich. Nó chỉ ra một khả năng đáng chú ý: Bí ẩn của cuốn sách có thể nằm cả ở nội dung lẫn cách nó được lưu giữ.

Thậm chí, theo bà Davis, việc đóng bìa sai có thể đã vô tình giúp bảo tồn bản thảo. Nếu những tờ giấy này thực sự từng được sử dụng như những cuốn sách nhỏ để truyền đạt kiến thức, thì cách sắp xếp sai sau đó vừa khiến người đời sau khó hiểu nội dung, vừa có thể góp phần giúp bản thảo tồn tại đến ngày nay.