Trái đất vượt qua “ngưỡng an toàn”

VHO - Áp lực ngày càng gia tăng đối với các hệ thống duy trì sự sống của Trái đất khi báo cáo “Kiểm tra sức khỏe hành tinh năm 2026” ghi nhận 7 trong 9 ranh giới hành tinh đã vượt ngưỡng an toàn. Nhiệt độ đại dương lập kỷ lục, cùng với hạn hán, lũ lụt, cháy rừng và nắng nóng cực đoan đã làm suy giảm các hệ sinh thái, đồng thời đe dọa sức khỏe, nguồn nước, lương thực và sinh kế của hàng tỉ người trên thế giới.

Theo Báo cáo “Kiểm tra sức khỏe hành tinh năm 2026”, tình trạng của 7 trong 9 các ranh giới hành tinh đã bị vượt ngưỡng tiếp tục xấu đi. Nhiệt độ đại dương đạt mức kỷ lục, cùng với hạn hán, lũ lụt, cháy rừng và nắng nóng cực đoan đang cho thấy hệ thống Trái đất đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Bản cập nhật thường niên này được thực hiện bởi hơn 60 nhà khoa học và do Phòng thí nghiệm Khoa học về ranh giới hành tinh thuộc Viện Nghiên cứu tác động khí hậu Potsdam (PIK) thực hiện.

Các ranh giới hành tinh mô tả những quá trình có mối liên hệ với nhau trong hệ thống Trái đất và cần được duy trì trong các giới hạn an toàn để bảo tồn sự ổn định và khả năng chống chịu của hành tinh.

Hiện nay, 7 trong số 9 ranh giới hành tinh đã bị vượt ngưỡng, trong đó axit hóa đại dương là ranh giới mới nhất bị vượt qua vào năm 2025. Cả 7 ranh giới này hiện đều đang ở mức độ vượt ngưỡng cao nhất từng được ghi nhận.

Bảy ranh giới hành tinh đã vượt ngưỡng gồm: Biến đổi khí hậu, thay đổi tính toàn vẹn của sinh quyển, thay đổi hệ thống đất đai, biến đổi nguồn nước ngọt, biến đổi các dòng chảy sinh địa hóa, sự du nhập của các thực thể mới và axit hóa đại dương.

Một năm với những hiện tượng cực đoan cho thấy các rủi ro đang gia tăng. Báo cáo được công bố sau 12 tháng chứng kiến những hiện tượng cực đoan diễn ra trên cả đất liền và đại dương.

Hiện tượng ấm lên toàn cầu đang làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan lớn, trong khi các hệ sinh thái bị suy thoái, tình trạng căng thẳng về nguồn nước, thay đổi mục đích sử dụng đất, mức độ phơi nhiễm và tính dễ bị tổn thương của xã hội làm cho những tác động này trở nên nghiêm trọng hơn.

Các trận lũ lụt do gió mùa năm 2025 tại Pakistan cũng ảnh hưởng đến hơn 6,9 triệu người. Lượng nhiệt tích tụ trong các đại dương trên toàn cầu đạt mức kỷ lục mới vào năm 2025. Trận bão Melissa nhanh chóng mạnh lên thành bão cấp 5 và đổ bộ vào Jamaica sau khi đi qua những vùng biển có nhiệt độ cao bất thường.

Từ tháng 1.2023 đến tháng 9.2025, tình trạng nóng đến mức gây tẩy trắng san hô, đã ảnh hưởng đến khoảng 84,4% diện tích các rạn san hô trên thế giới, biến thành sự kiện tẩy trắng san hô toàn cầu lớn nhất từng được ghi nhận.

Trong năm 2026, Tây Âu trải qua giai đoạn tháng 6-7 nóng nhất từng được ghi nhận, đi kèm với tình trạng hạn hán tại Pháp, Tây Ban Nha, Đức và Vương quốc Anh, cùng nhiều vụ cháy rừng nghiêm trọng trên khắp châu Âu và Canada. Nhiệt độ kỷ lục cũng được ghi nhận tại Nhật Bản, Hàn Quốc và một số khu vực ở Trung Đông.

Trong tháng 9 vừa qua, Mỹ ghi nhận trải qua đợt nóng nhất kể từ năm 1895, trong khi nhiều bang miền Trung cũng hứng chịu mưa lũ nghiêm trọng và bão Rachel mạnh lên cấp 3 đe dọa các khu vực ven biển Mexico.

Tại châu Âu, trong khoảng thời gian từ giữa tháng 7 đến giữa tháng 8, nền tảng giám sát EuroMomo ước tính châu Âu đã có hơn 32.000 ca tử vong vượt mức bình thường khi mùa hè vẫn chưa kết thúc.

Các đợt nắng nóng và tình trạng hạn hán đã tạo nên một mùa hè nóng kỷ lục tại châu Âu, góp phần làm gia tăng đột biến số ca tử vong liên quan nhiệt độ ở những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. 

Nhiều quốc gia châu Á cũng trải qua các đợt nắng nóng kéo dài và thời tiết cực đoan chưa từng có. Thống kê của Phòng thí nghiệm Tác động khí hậu thuộc Đại học Chicago (Mỹ) trong tháng 9 cho biết, hiện tượng

 mạnh bất thường trong năm nay có thể khiến Đông Nam Á ghi nhận thêm gần 39.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng.

 

Trong năm nay, thế giới có thể ghi nhận thêm tới 451.000 ca tử vong do nắng nóng trong giai đoạn từ tháng 6.2026 đến hết tháng 2.2027, so với số ca tử vong dự kiến trong một năm thông thường.

Các chuyên gia cảnh báo biến đổi khí hậu đang biến nắng nóng thành “sát thủ thầm lặng” mới, gây tử vong trực tiếp và đe dọa sức khỏe cộng đồng, an ninh lương thực và nền kinh tế của hàng trăm triệu người.

Giờ đây những cú sốc do thời tiết khắc nghiệt tiếp tục diễn ra với tần suất và cường độ đáng lo ngại, cho thấy tác động của biến đổi khí hậu đang ngày càng hiện hữu trong đời sống, từ sức khỏe, sinh kế đến an ninh lương thực và phát triển kinh tế.

Áp lực đang gia tăng đối với tất cả các ranh giới hành tinh vốn đã nằm ngoài không gian vận hành an toàn. Điều đó có nghĩa là nguy cơ xảy ra những biến đổi trên quy mô lớn, kéo dài và có khả năng không thể đảo ngược đang ngày càng tăng.

Trong bối cảnh đó, kỳ vọng về một hành tinh vận hành đưa về quỹ đạo an toàn, ông Johan Rockström, Giám đốc PIK và đồng tác giả của báo cáo “Kiểm tra sức khỏe hành tinh năm 2026” cho biết, thế giới không có sự xa xỉ về thời gian, nhưng có kiến thức, năng lực và các giải pháp để thay đổi hướng đi.

nhanh các hành động sẽ đưa tất cả các ranh giới hành tinh trở lại không gian vận hành an toàn là điều thiết yếu để bảo vệ cuộc sống và sinh kế, đồng thời thực hiện cam kết về một tương lai thịnh vượng chung.