Tết Việt giữa châu Âu: Khi mùa xuân đi theo bước chân người xa xứ

VHO - Không có pháo hoa rực rỡ, không có nhịp phố rộn ràng như ở quê nhà, nhưng Tết Nguyên đán của người Việt tại châu Âu vẫn hiện diện rất rõ trong căn bếp ấm lửa giữa mùa đông, trong mâm cỗ giao thừa đủ đầy hương vị Việt, trong những cuộc sum họp cộng đồng và cả trong khoảnh khắc lặng yên hướng về quê hương. Ở đó, Tết không chỉ là một ngày lễ, mà là cách người Việt gìn giữ căn cước văn hóa của mình giữa không gian hội nhập.

Giao thừa xa quê: Cộng đồng bù đắp khoảng trống gia đình

Với người Việt sinh sống tại châu Âu, giao thừa thường không gắn với sự náo nhiệt bên ngoài, mà diễn ra trong những không gian rất riêng: căn hộ nhỏ, nhà chung cư, hoặc nhà của một gia đình quen biết.

Khi không có đại gia đình sum họp, cộng đồng trở thành điểm tựa. Những người xa nhà tìm đến nhau, không cần hình thức, chỉ cần được cùng đón khoảnh khắc chuyển giao năm mới bằng tiếng Việt, bằng câu chúc quen thuộc.

Tại CHLB Đức, nơi cộng đồng người Việt đông đảo và đã định cư qua nhiều thế hệ hình ảnh các gia đình, nhóm bạn, du học sinh quây quần bên nhau đón giao thừa đã trở nên quen thuộc.

Trước màn hình truyền hình hoặc thiết bị kết nối internet, họ cùng theo dõi những chương trình từ quê hương, nhìn lại không khí đón xuân ở ba miền đất nước và ở các cộng đồng người Việt trên thế giới. Những hình ảnh ấy không chỉ để “xem”, mà để cảm nhận mình vẫn đang ở trong dòng chảy chung của dân tộc.

Khoảng cách địa lý hàng nghìn cây số được thu hẹp lại bằng công nghệ. Những cuộc gọi video, những khoảnh khắc chúc Tết trực tuyến giữa hai đầu múi giờ giúp người Việt nơi xứ người không còn cảm giác bị tách rời khỏi gia đình. Tết, vì thế, trở thành điểm hẹn tinh thần, nơi nỗi nhớ được san sẻ, không còn là sự trống trải đơn độc.

Không khí Tết nơi xứ người, suy cho cùng, được làm đầy từ những câu chuyện rất nhỏ. Chị Hương, sống tại Berlin hơn 20 năm, nói về giao thừa ở Đức bằng giọng điềm tĩnh, như nhắc lại một thói quen đã thành nếp: “Ở đây không có pháo hoa như ở nhà, nhưng Tết vẫn rất rõ. Chỉ cần cả gia đình ngồi lại với nhau, có mâm cơm, có tiếng Việt, có cuộc gọi về quê đúng thời khắc giao thừa, thế là thấy năm mới đã sang".

Với chị, điều quan trọng nhất không nằm ở việc “làm cho to”, mà ở cảm giác sum vầy, thứ đôi khi trở nên xa xỉ trong đời sống xa quê: “Con cái sinh ra và lớn lên ở Đức, nhưng Tết là dịp để chúng hiểu mình đến từ đâu, vì sao trong nhà có mâm cỗ giao thừa, có phong bao lì xì và những lời chúc đầu năm bằng tiếng Việt.”

Những câu nói tưởng bình thường, nhưng chạm vào phần sâu nhất của Tết: Tết như một cách nhắc nhau nhớ về cội nguồn, và giữ lấy tiếng Việt trong ngôi nhà nhỏ giữa mùa đông châu Âu.

Ở thế hệ trẻ, cảm xúc ấy đôi khi đến muộn hơn, đến đúng vào những ngày cuối năm. Hùng, du học sinh tại Đức, chia sẻ: “Những ngày thường còn mải học, mải làm, nhưng đến Tết thì nhớ nhà rõ rệt. Và cũng từ đó, cộng đồng trở thành “điểm tựa”. May là có những buổi gặp gỡ, bữa cơm chung, để thấy mình không lẻ loi”.

Từ căn bếp đến khu thương mại Việt: Đức và Tiệp giữ nhịp Tết

Nếu giao thừa là thời khắc của cảm xúc, thì những ngày giáp Tết lại bắt đầu từ căn bếp và chợ Tết. Một thực tế dễ nhận thấy tại châu Âu là: Tết Việt không thể trọn vẹn nếu thiếu hệ thống cửa hàng, siêu thị và trung tâm thương mại do người Việt làm chủ. Trong bức tranh chung ấy, Đức và Tiệp nổi lên như hai điểm tựa tiêu biểu.

Tại Đức, các cửa hàng thực phẩm Việt và châu Á trở nên nhộn nhịp trước Tết nhiều tuần. Những mặt hàng quen thuộc của mâm cỗ Việt như giò, chả, nem, măng khô, mộc nhĩ, nấm hương, miến dong, lá dong… được chuẩn bị đầy đủ. Việc mua sắm không chỉ để đủ món, mà còn là một nghi thức khởi động Tết. Nhiều người chia sẻ, chỉ cần nhìn thấy những sản phẩm ấy, nghe tiếng Việt trao đổi rộn ràng trong cửa hàng, là cảm giác Tết đã ùa về, bất chấp thời tiết lạnh giá bên ngoài.

Tại Cộng hoà Séc, các trung tâm thương mại của người Việt mang một vai trò đặc biệt hơn. Ở đây, không gian mua bán gần như hòa vào không gian sinh hoạt cộng đồng. Những ngày cuối năm, người Việt tìm đến không chỉ để mua thực phẩm, mà còn để gặp gỡ, hỏi han, chúc Tết sớm. Các dịch vụ làm giò chả, gói bánh chưng theo đơn đặt trước khiến Tết Việt hiện diện một cách sống động, như một “làng quê thu nhỏ” giữa lòng châu Âu.

Một người kinh doanh tại CH Séc, anh Nhất nhìn Tết từ nhịp của khu chợ: “Những ngày giáp Tết, bà con đến đông hơn hẳn. Không chỉ mua giò chả hay bánh chưng, mà còn để hỏi thăm nhau, chúc Tết sớm.”

Theo anh, có người ở nước khác cũng tranh thủ sang Séc mua đồ Tết, như một cách “đi chợ quê” giữa lòng châu Âu: “Có người coi đây là dịp để nghe tiếng Việt nhiều hơn, thấy Tết rõ hơn.”

Chính từ những không gian thương mại ấy, mâm cỗ giao thừa của người Việt ở châu Âu được hoàn chỉnh, không phải để phô trương, mà để giữ nhịp sống văn hóa quen thuộc, để Tết không bị giản lược thành một ngày nghỉ đơn thuần.

Giữ hồn Tết cho thế hệ trẻ và những người mới xa nhà

Một giá trị bền bỉ của Tết Việt tại châu Âu nằm ở việc truyền lại phong tục cho thế hệ trẻ. Trong nhiều gia đình, trẻ em được mặc áo dài, được nhận lì xì, được nghe người lớn kể về Tết quê hương, những điều tưởng nhỏ nhưng góp phần hình thành ký ức văn hóa dài lâu. Tết trở thành “lớp học không bảng đen”, nơi bản sắc Việt được trao truyền tự nhiên nhất.

Với du học sinh và người trẻ mới sang châu Âu, Tết lại mang ý nghĩa khác: đó là thời điểm nỗi nhớ nhà hiện rõ nhất. Chính vì vậy, các buổi gặp gỡ cộng đồng, những bữa cơm Tết chung, những chương trình đón xuân do các hội nhóm người Việt tổ chức đã trở thành nơi nương tựa tinh thần. Không ồn ào, không hình thức, những cuộc gặp ấy giúp người trẻ cảm nhận rằng họ không đơn độc giữa hành trình hội nhập.

Từ căn bếp gia đình, khu chợ Việt, trung tâm thương mại, đến những cuộc sum họp cộng đồng, Tết Nguyên đán của người Việt tại châu Âu được giữ gìn bằng chính đời sống thường nhật. Dù ở Đức, Tiệp hay bất cứ quốc gia nào, Tết vẫn đi theo bước chân người Việt, lặng lẽ, bền bỉ và đầy bản sắc.