Những “mảnh đất” còn bỏ ngỏ của văn học thiếu nhi

VHO - Trong bối cảnh các loại hình giải trí hiện đại ngày càng bùng nổ, văn học thiếu nhi đang đứng trước không ít thách thức trong việc giữ chân bạn đọc nhỏ tuổi, buộc các tác giả phải không ngừng đổi mới cách kể chuyện, hình thức thể hiện để vừa hấp dẫn, vừa gìn giữ được những giá trị nhân văn cốt lõi

Áp lực cạnh tranh với các loại hình giải trí

Hiện nay, văn học thiếu nhi đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ mạng xã hội và nhiều hình thức giải trí hấp dẫn trong kỷ nguyên công nghệ số. Sức hút vô hình nhưng mạnh mẽ này dễ khiến trẻ em dễ bị cuốn theo, thậm chí hình thành thói quen lệ thuộc vào thiết bị công nghệ. Hệ quả là văn hóa đọc ở lứa tuổi nhỏ dần suy giảm, khi việc cầm trên tay một cuốn sách không còn đủ sức hấp dẫn so với các phương tiện giải trí hiện đại.

Bên cạnh sự cạnh tranh từ công nghệ, thị trường xuất bản sách thiếu nhi cũng đang gặp những thách thức lớn. Văn học thiếu nhi ngày nay đang trong tình trạng phát triển bùng nổ, thậm chí chạm mức "khủng hoảng thừa".

Thị trường trong nước cập nhật vô cùng nhanh chóng, thế giới có tác phẩm nào nổi bật, Việt Nam gần như ngay lập tức có bản dịch của tác phẩm đó. Những bộ truyện thiếu nhi lừng danh toàn cầu luôn sẵn sàng ra mắt bản tiếng Việt, được “hậu thuẫn” bởi các chiến lược truyền thông rầm rộ từ các nhà xuất bản. Đây vừa là cơ hội tiếp cận tri thức, nhưng đồng thời cũng là một thách thức khổng lồ đối với các tác giả nội địa.

Theo nhà văn Nguyễn Xuân Thủy, điều mà văn học thiếu nhi nước nhà đang thiếu hụt chính là những tác phẩm đi sâu phản ánh chân thực về đất nước, con người, cũng như tâm tư, tình cảm và nét đẹp tâm hồn của người Việt. Chúng ta đang rất cần những trang sách truyền tải các giá trị truyền thống và đặc sắc văn hóa dành riêng cho độc giả nhỏ tuổi. 

Không thể nói văn học thiếu nhi Việt Nam thiếu vắng hoàn toàn bản sắc, nhưng rõ ràng các cây bút vẫn cần làm tốt hơn để gìn giữ và trao truyền giá trị ấy cho thế hệ mai sau.

Sứ mệnh của người viết cho thiếu nhi 

Viết cho thiếu nhi chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Thói quen đọc và cảm thụ văn học của độc giả nhỏ tuổi ngày nay cũng đã thay đổi. Các em dễ bị thu hút bởi những yếu tố mới mẻ, liên tục chuyển động của xã hội hiện đại. 

Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy cho biết thêm, văn học không đồng nghĩa với việc chạy theo thời thế hay dễ dãi hùa theo những trào lưu sớm nở tối tàn. Mỗi tác phẩm phải khắc họa chân thực tâm lý thế hệ trẻ để tạo nên sự đồng điệu, giúp độc giả tìm thấy sự thấu cảm và gắn bó với trang sách.

“Chính vì vậy, tôi luôn tự nhủ phải “cúi xuống” cho vừa tầm với thế giới trẻ thơ, quan sát cách các em nhìn nhận cuộc sống qua những điều dung dị nhất. Thay vì áp đặt, tôi chỉ mượn “hình hài” văn chương để kể chuyện, hoàn toàn trao cho độc giả nhỏ tuổi sự tự do cảm nhận. Từ những cốt truyện đó, các em có thể tự rút ra bài học và tự do hình dung về thế giới theo lăng kính của riêng mình”, nhà văn Nguyễn Xuân Thủy chia sẻ. 

Trong một thế giới đầy rẫy những “cám dỗ” trên mạng, mỗi người viết phải thực sự nỗ lực để trở thành một “thỏi nam châm” hút các em đến với những vùng không gian giải trí ý nghĩa, những môi trường phát triển hài hòa.

Để làm được điều đó, những trang sách không thể chỉ là những bài học đạo đức khô khan hay lời răn dạy khuôn sáo, mà cần được kể bằng những câu chuyện giàu cảm xúc, gần gũi với đời sống và mang hơi thở của thời đại. Khi thông điệp được truyền tải một cách tự nhiên, trẻ em sẽ dễ dàng tiếp nhận, đồng cảm và tự rút ra bài học cho riêng mình.

Văn học thiếu nhi ngày càng nhận được sự quan tâm từ các đơn vị xuất bản, giải thưởng uy tín trên cả nước, thể hiện qua việc tổ chức nhiều cuộc thi sáng tác nhằm tìm kiếm và nuôi dưỡng những tiếng nói mới.

Những sân chơi này không chỉ khuyến khích người viết đầu tư nghiêm túc cho tác phẩm, mà còn góp phần làm phong phú thêm đời sống văn học dành cho trẻ em. Từ đó, nhiều tác phẩm chất lượng đã đến gần hơn với công chúng, tạo nên sự kết nối bền chặt giữa người viết và độc giả nhỏ tuổi.

Chính điều này cũng khiến các em ngày càng mong chờ những câu chuyện mới mẻ, hấp dẫn và giàu cảm xúc để được khám phá và đồng hành.