Khi dân ca được kể lại bằng công nghệ AI

VHO - Giữa dòng chảy âm nhạc Việt Nam đương đại ngày càng sôi động, nơi các xu hướng mới liên tục xuất hiện và nhanh chóng thay thế nhau, sự ra đời của MV “Thương câu dân ca” mang đến một cảm giác rất khác: chậm rãi, sâu lắng và đầy suy tư.

Không ồn ào tạo trào lưu, không chạy theo thị hiếu nhất thời, Thương câu dân ca được thể hiện bởi ca sĩ AnhHI Thanh Cường gồm 5 tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác trong vòng hơn 1 năm qua như năm mảnh ghép của một bức tranh âm nhạc mang đậm tinh thần dân gian Đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là chất liệu Quan họ Bắc Ninh, nhưng không dừng lại ở sự tái hiện hay hoài niệm.

Cùng với cách thể hiện dung dị, gần gũi của ca sĩ AnhHi Thanh Cường, sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại đã tạo nên bản sắc riêng cho Thương câu dân ca.

Thương câu dân ca không chỉ là tên một ca khúc hay một MV, mà còn là một cách đặt vấn đề: làm thế nào để dân ca vốn được xem như ký ức văn hóa không bị đóng khung trong quá khứ, mà vẫn có thể tiếp tục sống, tiếp tục được lắng nghe và đồng hành cùng cảm xúc của con người hôm nay.

Dân ca – không phải để “trở về”, mà để đi tiếp

MVThương câu dân ca, mang trọn vẹn quan điểm sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: dân ca không phải là chất liệu trang trí hay yếu tố hoài niệm, mà là một ngôn ngữ sống.

Với anh, việc đưa dân ca vào đời sống âm nhạc hôm nay không đồng nghĩa với việc phục dựng hay sao chép các làn điệu cổ, mà là viết mới trên tinh thần dân ca, để những giá trị truyền thống có thể tiếp tục vận động trong bối cảnh hiện tại.

Chính tư duy đó đã định hình cách tiếp cận của MV Thương câu dân ca. Thay vì lựa chọn lối kể chuyện hiện thực hoặc minh họa ca khúc theo cách thông thường, ekip sáng tạo quyết định sử dụng công nghệ AI để kể một câu chuyện mang màu sắc liêu trai, giàu tính biểu tượng, lấy cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ và không gian văn hóa Quan họ Bắc Ninh.

Sự lựa chọn này không mang tính phô trương công nghệ, mà là một thử nghiệm nhằm đặt dân ca vào mối quan hệ đối thoại với kỷ nguyên số, nơi công nghệ không đứng đối lập với truyền thống, mà trở thành công cụ hỗ trợ để mở rộng cách kể chuyện, cách tiếp cận công chúng.

Điểm đặc biệt của MV Thương câu dân ca nằm ở việc toàn bộ hình ảnh được sáng tạo bằng công nghệ AI, dựa trên tinh thần và mỹ cảm của tranh dân gian Đông Hồ.

Theo cộng đồng AI Artis, đây là sản phẩm AI đầu tiên tại Việt Nam được sáng tạo trên nền tảng tranh dân gian Đông Hồ, đánh dấu một thử nghiệm mới trong việc kết hợp công nghệ hiện đại với di sản văn hóa truyền thống.

Câu chuyện trong MV xoay quanh hình ảnh một chàng trai gặp người mình yêu trong mộng khi “xuyên” vào những bức tranh Đông Hồ.

Không gian Hội Lim, hình ảnh các liền anh liền chị hát giao duyên, cảnh thuyền trăng, ánh trăng vàng… tất cả hiện lên vừa quen thuộc vừa mới lạ.

Quen bởi đó là những hình ảnh gắn liền với văn hóa Quan họ Bắc Ninh; mới bởi được tái hiện qua lớp hình ảnh AI animation mềm mại, giàu hiệu ứng, mang lại trải nghiệm thị giác khác biệt so với cách thể hiện truyền thống.

Đạo diễn hình ảnh kiêm AI Artist Xuân Mạnh AI cho biết, ekip không hướng đến việc phục dựng y nguyên tranh Đông Hồ, mà lấy tinh thần mộc mạc, tính biểu tượng, bố cục và không khí truyền thống làm gốc.

Trên nền tảng đó, AI được sử dụng để bổ sung nhịp chuyển động, bảng màu và hiệu ứng hình ảnh hiện đại, tạo ra một lớp thẩm mỹ mới nhưng vẫn giữ được “hồn” dân gian.

Chính sự tiết chế trong cách sử dụng công nghệ này đã giúp MV tránh được cảm giác phô diễn kỹ thuật, đồng thời giữ được sự cân bằng giữa truyền thống và hiện đại, điều mà không phải sản phẩm kết hợp công nghệ và văn hóa nào cũng làm được.

Xuyên suốt MV Thương câu dân ca là không gian văn hóa Quan họ Bắc Ninh – nơi những câu hát giao duyên đã tồn tại và bền bỉ đi cùng đời sống người Việt qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, Quan họ trong MV không xuất hiện như một “bảo tàng sống” của quá khứ, mà hiện diện như một thực thể đang tiếp tục vận động.

Hình ảnh Hội Lim trong MV, được thể hiện theo phong cách tranh dân gian Đông Hồ, mang đến cảm giác như một cuộc “xuyên không” về miền Kinh Bắc xưa, nhưng không hề tạo khoảng cách với người xem hôm nay.

Trái lại, chính cách kể chuyện giàu chất mộng, kết hợp với giai điệu tha thiết của ca khúc Thương câu dân ca, đã khiến không gian dân ca trở nên gần gũi, dễ cảm nhận, đặc biệt với khán giả trẻ.

Điều này cũng phản ánh rõ quan điểm của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: dân ca không cần được đặt lên bệ để tôn thờ hay bao bọc bởi những mỹ từ trang trọng, mà cần được hát lên, được nghe và được sống cùng nhịp thở của đời sống đương đại.

MV Thương câu dân ca vì thế không mang tính trình diễn nghi lễ, mà giống như một lời mời nhẹ nhàng, dẫn dắt người xem bước vào thế giới dân ca bằng cảm xúc, thay vì bằng kiến thức hay sự áp đặt.

Khi công nghệ trở thành cầu nối, không phải rào cản

Trong bối cảnh nhiều tranh luận xoay quanh việc công nghệ, đặc biệt là AI, có thể làm “phai nhạt” giá trị truyền thống, MV Thương câu dân ca đưa ra một cách tiếp cận khác. Ở đây, AI không thay thế văn hóa truyền thống, mà đóng vai trò như một công cụ để mở rộng khả năng sáng tạo và kể chuyện.

Thông qua AI animation, những hình ảnh vốn quen thuộc trong tranh Đông Hồ và văn hóa Quan họ được khoác lên một diện mạo mới, phù hợp hơn với thẩm mỹ thị giác của khán giả hôm nay.

Nhưng cốt lõi của câu chuyện, tinh thần dân ca, vẻ đẹp giao duyên, sự mềm mại và trữ tình của văn hóa Kinh Bắc vẫn được giữ nguyên.

Chính sự hòa quyện này đã giúp MV Thương câu dân ca trở thành một minh chứng cho khả năng đồng hành giữa công nghệ và di sản, khi người làm nghề đủ hiểu, đủ yêu và đủ tôn trọng giá trị truyền thống.

Đó cũng là một trong những thông điệp quan trọng mà dự án muốn gửi gắm: gìn giữ di sản không đồng nghĩa với việc đóng băng di sản, mà là tìm cách để di sản tiếp tục vang lên trong bối cảnh mới.

Không đặt tham vọng tạo ra một trào lưu hay mô hình mang tính áp đặt, MV Thương câu dân ca là kết quả của một giấc mơ lặng lẽ nhưng bền bỉ: giấc mơ để dân ca tiếp tục sống trong đời sống âm nhạc Việt Nam đương đại.

Đó là giấc mơ của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long – người dành nhiều năm nghiên cứu, thực hành và sáng tác trên nền tảng âm nhạc truyền thống; là sự dấn thân của ca sĩ AnhHI Thanh Cường khi lựa chọn chuyển hướng nghệ thuật, gắn bó với dân ca bằng một hình ảnh mới; và cũng là nỗ lực của cả ekip sáng tạo khi dám thử nghiệm những cách làm mới, kết hợp công nghệ AI với tinh hoa văn hóa dân gian.

AnhHI Thanh Cường chia sẻ: “Khi gặp được các sáng tác trong album Thương câu dân ca, tôi cảm thấy như tìm được chính mình trong nghệ thuật. Vì vậy, ngay lập tức tôi muốn theo đuổi con đường này.

Tôi nghĩ, điều này cũng đòi hỏi sự dũng cảm của bản thân tôi khi ở ngoài kia các nghệ sĩ trẻ đang hát những thứ thuộc về xu hướng, tiệm cận thế giới, nhưng mình lại chọn con đường ngược lại, gắn bó với âm nhạc âm hưởng truyền thống.

Dòng nhạc này có thể sẽ bị người trẻ coi là… cũ. Nhưng, tôi tin cuộc sống càng hiện đại, càng phát triển, con người sẽ luôn có nhu cầu tìm về những giá trị mang tính bản sắc, truyền thống giống như tìm về nền móng của văn hóa, nghệ thuật.

Chính vì vậy, tôi tự tin là âm nhạc của mình sẽ luôn có khán giả, chắc chắn là cả người trẻ. Bởi, như nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đã nói, Thương câu dân ca không có cảm giác “nghe lại” hay “tìm về” dân ca, mà đơn giản là thưởng thức những ca khúc mang tinh thần Việt – được viết từ chất liệu truyền thống nhưng nói bằng ngôn ngữ của thời đại.

Tôi cũng mong mình sẽ là người đóng góp vào tinh thần phát huy, phát triển âm nhạc dân gian trong đời sống âm nhạc Việt Nam đương đại”.

MV Thương câu dân ca vì thế không chỉ là một sản phẩm âm nhạc – hình ảnh, mà còn là một gợi mở: rằng dân ca hoàn toàn có thể song hành cùng đời sống hiện đại, nếu được tiếp cận bằng sự hiểu biết, tiết chế và tôn trọng.

Khi đó, dân ca không còn là ký ức xa xôi, mà trở thành một phần sống động của đời sống tinh thần hôm nay đúng như cách mà dân ca đã từng tồn tại trong đời sống người Việt suốt bao thế hệ.