Bảo vệ bản quyền âm nhạc trong kỷ nguyên AI và môi trường số

VHO - Sáng ngày 23.1, tại TP.HCM, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đã tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025. Tại đây, VCPMC đưa ra thông điệp mạnh mẽ về việc sử dụng các biện pháp pháp lý và công nghệ để bảo vệ quyền lợi hội viên trước những diễn biến phức tạp của thị trường.

Thông tin về kết quả hoạt động trong năm qua, NSƯT, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc VCPMC cho biết, năm 2025 ghi nhận bước tăng trưởng đáng chú ý với tổng số tiền bản quyền thu được đạt hơn 424 tỉ đồng, tăng 8% so với năm 2024.

Trong cơ cấu doanh thu này, khu vực phía Bắc đóng góp hơn 211 tỉ đồng và khu vực phía Nam đóng góp gần 213 tỉ đồng.

Cùng với hoạt động thu, VCPMC đã thực hiện chi trả gần 267 tỉ đồng tiền bản quyền cho các chủ sở hữu quyền tác giả, tăng 5% so với cùng kỳ. Riêng tiền bản quyền quý IV.2025 hiện đang được đối soát và dự kiến sẽ hoàn tất chi trả trước Tết Nguyên đán 2026 với số tiền khoảng 120 tỉ đồng.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng là thực trạng đầy thách thức được hội nghị tập trung mổ xẻ, đặc biệt tại thị trường phía Nam – nơi tập trung hơn 4.285 hội viên. Mặc dù là thị trường giải trí sôi động nhất cả nước, nhưng đây cũng là "điểm nóng" về tình trạng né tránh nghĩa vụ bản quyền.

Báo cáo của VCPMC chỉ ra rằng, ngoại trừ một đơn vị duy nhất thực hiện nghiêm túc, hầu hết các hệ thống truyền hình cáp và kỹ thuật số hiện nay vẫn tìm cách trì hoãn chi trả bất chấp các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Đáng lo ngại hơn, nhiều tác giả đang phải đối mặt với các hình thức chiếm đoạt tác phẩm tinh vi thông qua những điều khoản hợp đồng bất lợi, gây thiệt hại nghiêm trọng về cả quyền lợi kinh tế lẫn quyền bảo lưu tác phẩm.

Trước thực trạng đó, Tổng Giám đốc VCPMC khẳng định quan điểm của Trung tâm là không khoan nhượng với các hành vi xâm phạm gây tổn thương đến cộng đồng nhạc sĩ. Ông cho biết đơn vị đã và đang quyết liệt tiến hành khởi kiện ra tòa nhiều đơn vị truyền hình trả tiền cũng như các công ty tổ chức biểu diễn có thái độ né tránh nghĩa vụ.

Thay mặt Trung tâm, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn cam kết VCPMC sẽ luôn là "lá chắn" pháp lý vững chắc nhất, quyết tâm không để bất kỳ tác giả nào phải đơn độc trước các hành vi bóc lột quyền lợi hay những bản hợp đồng mang tính chiếm đoạt.

Để đối phó với những vi phạm trên môi trường số xuyên biên giới, VCPMC cũng công bố lộ trình ứng dụng công nghệ đột phá. Trong năm qua, Trung tâm đã cử các đoàn công tác học tập kinh nghiệm tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore để nghiên cứu đưa công nghệ Blockchain vào hệ thống lưu trữ, phân phối nhằm đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối.

Đặc biệt, trước làn sóng trí tuệ nhân tạo, vấn đề quản lý quyền tác giả đối với các tác phẩm có sự hỗ trợ của AI đã chính thức được VCPMC đưa vào lộ trình xử lý trọng tâm.

Việc chủ động tiếp cận các vấn đề mới này không chỉ giúp bảo vệ hội viên trước biến động của kỷ nguyên số mà còn khẳng định vị thế của âm nhạc Việt Nam trên bản đồ bảo hộ quyền tác giả quốc tế, nơi VCPMC hiện có mạng lưới ủy quyền tại 163 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Khép lại hội nghị, bên cạnh những kế hoạch hành động quyết liệt, VCPMC cũng đã tổ chức trao quà hỗ trợ các tác giả có hoàn cảnh khó khăn. Đây là hoạt động thường niên đầy nhân văn, thể hiện sự đồng hành, chăm lo thiết thực của Trung tâm đối với đời sống đội ngũ văn nghệ sĩ, củng cố niềm tin vào một môi trường âm nhạc minh bạch và chuyên nghiệp.