Ai sẽ dẫn dắt “bộ não vận hành” của MRA-TP?

VHO - Việc tuyển chọn Giám đốc Điều hành Ban Thư ký Khu vực MRA-TP nhiệm kỳ 2026 - 2028 ngoài câu chuyện nhân sự, còn là bước đi có ý nghĩa quyết định đối với năng lực vận hành của một trong những cơ chế quan trọng nhất của hợp tác du lịch ASEAN: Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về nghề du lịch (MRA-TP).

Từ thỏa thuận đến vận hành thực chất

Trong tiến trình hội nhập, nếu hạ tầng là điều kiện cần, thì nguồn nhân lực chính là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng.

MRA-TP được xây dựng nhằm tạo ra một thị trường lao động du lịch chung, nơi kỹ năng được chuẩn hóa, năng lực được công nhận và người lao động có thể dịch chuyển trong khu vực một cách minh bạch, chuyên nghiệp.

Chính vì vậy, việc Việt Nam tham dự Phiên họp phỏng vấn ứng viên cho vị trí Giám đốc Điều hành Ban Thư ký Khu vực không đơn thuần là sự hiện diện mang tính thủ tục, mà là sự tham gia trực tiếp vào quá trình lựa chọn “đầu tàu” vận hành cơ chế này trong giai đoạn mới.

Thực hiện phân công của Lãnh đạo Bộ VHTTDL, bà Nguyễn Thị Hoa Mai, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đã làm Trưởng đoàn tham dự Phiên họp đặc biệt của Uỷ ban Giám sát Nghề Du lịch ASEAN (ATPMC).

Phiên họp có sự tham gia của cơ quan du lịch quốc gia 11 nước thành viên ASEAN, được tổ chức theo hình thức trực tuyến, tập trung phỏng vấn 3 ứng viên cuối cùng.

Con số ba ứng viên cho thấy mức độ sàng lọc khắt khe. Bởi vị trí này không chỉ cần một nhà quản lý hành chính, mà cần một nhà điều hành có tư duy chiến lược, khả năng điều phối đa phương và năng lực vận hành một cơ chế hợp tác phức tạp, đa tầng nấc.

Phát biểu tại phiên họp, bà Martini Mohamad Paham, Thứ trưởng phụ trách Nguồn lực và Thể chế, Bộ Du lịch Indonesia nhấn mạnh: “Theo Tuyên bố chung với báo chí tại Hội nghị Bộ trưởng Du lịch ASEAN lần thứ 29, Ban Thư ký Khu vực dự kiến sẽ chính thức đi vào hoạt động đầy đủ vào năm 2026, đồng thời với việc triển khai Kế hoạch ngành du lịch ASEAN giai đoạn 2026 - 2030”.

Thông điệp này cho thấy một bước chuyển rõ rệt: MRA-TP đang đi từ giai đoạn thiết kế thể chế sang vận hành thực chất. Khi đó, vai trò của Ban Thư ký Khu vực và đặc biệt là Giám đốc Điều hành sẽ mang tính quyết định đối với hiệu quả triển khai.

Bà Martini Mohamad Paham đồng thời đánh giá cao nỗ lực của các quốc gia thành viên trong việc rà soát hồ sơ và đề cử những ứng viên xuất sắc.

Điều này phản ánh nhận thức chung của ASEAN về tầm quan trọng chiến lược của vị trí lãnh đạo Ban Thư ký vừa điều hành một bộ máy, vừa “kích hoạt” toàn bộ hệ thống du lịch khu vực.

Thỏa thuận thành lập Ban Thư ký Khu vực MRA-TP được ký ngày 30.12.2015, đặt nền móng cho việc triển khai MRA-TP trong khu vực. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, cơ chế này chủ yếu tồn tại ở cấp độ chính sách và khung định hướng.

Việc Ban Thư ký dự kiến đi vào hoạt động đầy đủ từ năm 2026, gắn với Kế hoạch ngành du lịch ASEAN giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy một yêu cầu mới: chuyển từ “có thỏa thuận” sang “có vận hành”.

Trong cấu trúc đó, Ban Thư ký sẽ trở thành trung tâm điều phối, kết nối các quốc gia thành viên, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và thị trường lao động.

Giám đốc Điều hành sẽ là “kiến trúc sư vận hành” của một hệ sinh thái nhân lực du lịch khu vực.

Theo quy định, vị trí này cần hội tụ 5 nhóm năng lực cốt lõi: lãnh đạo và xây dựng tổ chức; quản lý tài chính bền vững; thúc đẩy hợp tác khu vực và với các bên liên quan; vận hành hiệu quả trong điều kiện nguồn lực hạn chế và hiểu biết sâu về hệ thống nhân lực du lịch.

Đây cũng chính là những trụ cột để hiện thực hóa mục tiêu lớn của MRA-TP: hình thành một thị trường lao động du lịch ASEAN có tính liên thông, chuẩn hóa và cạnh tranh.

Cuộc cạnh tranh thầm lặng về nhân lực du lịch

Đằng sau MRA-TP là một cuộc cạnh tranh âm thầm nhưng quyết liệt giữa các quốc gia ASEAN trong lĩnh vực nguồn nhân lực.

Thái Lan đã sớm định vị là trung tâm đào tạo nhân lực du lịch của khu vực, với hệ thống chứng chỉ nghề gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp. Trong khi đó, Singapore theo đuổi chiến lược chất lượng cao, tập trung vào kỹ năng quản trị, công nghệ và trải nghiệm khách hàng.

Indonesia tận dụng lợi thế quy mô, xây dựng lực lượng lao động linh hoạt và dồi dào.

Trong bức tranh đó, Việt Nam đang đứng trước những cơ hội quan trọng nhưng cũng nhiều thách thức.

Lợi thế về nguồn nhân lực trẻ, chi phí cạnh tranh và khả năng thích ứng nhanh là rõ ràng. Nhưng khoảng cách về chuẩn hóa kỹ năng, ngoại ngữ và tính chuyên nghiệp vẫn là những điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Nếu MRA-TP được vận hành hiệu quả, đây có thể trở thành “cú hích” để Việt Nam tái cấu trúc hệ thống đào tạo nhân lực du lịch, từ đào tạo theo khả năng sang đào tạo theo chuẩn khu vực và nhu cầu thị trường.

Ngược lại, nếu không kịp thích ứng, nguy cơ tụt lại phía sau trong một thị trường lao động mở là hoàn toàn hiện hữu.

Thông tin tuyển dụng vị trí Giám đốc Điều hành đã được công bố rộng rãi, với các tiêu chí rõ ràng: Tốt nghiệp đại học chuyên ngành liên quan, có tối thiểu 8 năm kinh nghiệm trong quản lý, nghiên cứu thị trường hoặc quản trị nhân sự; am hiểu du lịch ASEAN và sử dụng thành thạo tiếng Anh.

Tuy nhiên, những tiêu chí này mới chỉ là điều kiện cần.

Điều ASEAN thực sự tìm kiếm là một nhà điều hành có khả năng biến các thỏa thuận thành hành động, kết nối chuẩn nghề với nhu cầu thị trường và tạo ra giá trị thực cho doanh nghiệp cũng như người lao động.

Nói cách khác, đây là lựa chọn một mô hình vận hành: hành chính hay thị trường, thận trọng hay đột phá, cục bộ hay liên kết.

Kết thúc phiên họp, các quốc gia thành viên đã hoàn tất quá trình phỏng vấn, đánh giá và thống nhất lựa chọn một ứng viên phù hợp nhất cho vị trí Giám đốc Điều hành Ban Thư ký Khu vực MRA-TP nhiệm kỳ 2026 - 2028.

Danh tính người được chọn sẽ sớm được công bố. Điều quan trọng nằm ở việc người được chọn sẽ làm gì để đưa MRA-TP bước vào giai đoạn vận hành thực chất và các cam kết khu vực được chuyển hóa thành cơ hội cụ thể cho từng người lao động du lịch ASEAN.