Dữ liệu dùng chung: Cộng hưởng giá trị giữa các thư viện

VHO - Ngày 29.10 tại TP. Cần Thơ, Thư viện Quốc gia Việt Nam đã tổ chức khai mạc Hội thảo “Thư viện Việt Nam trong kỷ nguyên số: Dữ liệu dùng chung - Giá trị cộng hưởng”.

Hội thảo diễn ra trong 2 ngày 29 và 30.10, với sự tham dự của lãnh đạo thư viện các tỉnh, thành phố, trường đại học, cao đẳng trên cả nước; cùng các chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Xuân Dũng nhấn mạnh, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi cách thức con người tạo lập, tìm kiếm, tiếp cận và sử dụng thông tin.

Đối với ngành thư viện, chuyển đổi số không chỉ là số hóa tài liệu hay đầu tư phần mềm, mà còn là yêu cầu kết nối nguồn lực thông tin, nâng cao chất lượng dữ liệu và tổ chức phục vụ người sử dụng trong môi trường liên thông.

Người dùng ngày nay mong muốn có thể tìm kiếm tài liệu từ nhiều nguồn, biết nơi lưu giữ, điều kiện tiếp cận và phương thức khai thác thuận tiện.

Vì vậy, dữ liệu do mỗi thư viện tạo lập cần có khả năng chia sẻ, kết nối và tái sử dụng trên các nền tảng khác nhau. Đây là yêu cầu thiết thực để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống.

Chủ đề Hội thảo Dữ liệu dùng chung - Giá trị cộng hưởng nhấn mạnh rằng, mỗi thư viện, dù có đặc thù riêng, đều có thể phát huy giá trị nguồn lực vượt ra ngoài phạm vi đơn vị khi dữ liệu được tổ chức theo những nguyên tắc tương thích và quản lý với trách nhiệm chung.

Dữ liệu dùng chung không đơn thuần là tập hợp các biểu ghi, mà cần góp phần giảm trùng lặp trong xử lý nghiệp vụ, thúc đẩy biên mục hợp tác, phát triển dịch vụ liên thư viện và giúp cộng đồng tiếp cận tri thức thuận lợi hơn.

Ông Nguyễn Xuân Dũng lưu ý, áp dụng cùng chuẩn nghiệp vụ chưa đồng nghĩa với việc dữ liệu đã liên thông và có thể tái sử dụng hiệu quả. Khác biệt trong mô tả tên người, tên cơ quan, chủ đề; biểu ghi trùng lặp; sự thiếu tương thích giữa các hệ thống; cùng những vấn đề về định danh, quyền truy cập và trách nhiệm cập nhật dữ liệu vẫn là những trở ngại cần tháo gỡ.

Khảo sát của Thư viện Quốc gia Việt Nam phục vụ Hội nghị cũng cho thấy khoảng cách giữa áp dụng chuẩn nghiệp vụ và khả năng chia sẻ dữ liệu trong thực tế, cùng các khó khăn về kinh phí, chính sách, hạ tầng và nhân lực.

Do đó, phát triển dữ liệu thư viện dùng chung cần được xác định là quá trình hợp tác lâu dài, không phải việc lựa chọn một phần mềm chung cho tất cả các thư viện.

Cần thống nhất yêu cầu dữ liệu tối thiểu; nâng cao chất lượng và tính nhất quán của biểu ghi; chuẩn hóa phương thức kết nối; từng bước xây dựng dữ liệu thẩm quyền dùng chung; đồng thời xác lập cơ chế quản trị, phân định trách nhiệm đóng góp, cập nhật, kiểm soát và khai thác dữ liệu.

Các giải pháp cần có lộ trình phù hợp, kế thừa hạ tầng và dữ liệu hiện có, tôn trọng đặc thù cũng như năng lực của từng loại hình thư viện.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận các vấn đề về: Bối cảnh và xu hướng quốc tế về dữ liệu thư viện dùng chung; chuẩn hóa, nâng cao chất lượng và khả năng tái sử dụng dữ liệu; mô hình chia sẻ, liên thông và biên mục hợp tác; hạ tầng công nghệ và khả năng tương thích giữa các hệ thống.

Cùng với đó là các vấn đề về quản trị dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa các thư viện; chính sách, bản quyền và điều kiện chia sẻ, khai thác tài nguyên; nguồn lực, nhân lực và năng lực triển khai; lộ trình, giải pháp và kiến nghị đối với cơ quan quản lý, Thư viện Quốc gia Việt Nam và các thư viện.

Hội thảo kỳ vọng góp phần làm rõ những yêu cầu cốt lõi trong phát triển dữ liệu thư viện dùng chung tại Việt Nam. Dữ liệu dùng chung chỉ tạo ra giá trị cộng hưởng khi được xây dựng trên những nguyên tắc có thể chia sẻ, duy trì bằng trách nhiệm chung và phát huy qua việc sử dụng thực tế.

Đây không phải công việc của riêng một thư viện hay một nền tảng công nghệ, mà là quá trình hợp tác lâu dài của toàn hệ thống.

Thông qua Hội nghị - Hội thảo, Thư viện Quốc gia Việt Nam mong muốn cùng các đại biểu trao đổi chuyên môn, nhận diện những vấn đề cần tiếp tục giải quyết và xem xét các hướng hợp tác thiết thực cho sự phát triển của thư viện Việt Nam trong kỷ nguyên số.