Cần quan tâm hơn đến các chính sách phát triển nguồn nhân lực xuất bản số

VHO - Góp ý cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, hầu hết các ý kiến đều đánh giá cao ban soạn thảo, cơ quan thẩm tra và nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật cũng như nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý của cơ quan soạn thảo.

Dự thảo Luật đã bổ sung quy định quản lý các nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng 

Đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn Lai Châu) cho biết, ông nhất trí với quan điểm của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội là cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển hoạt động xuất bản theo hướng khái quát, ổn định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới.

“Theo tôi, cùng với việc có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và đầu tư hạ tầng số, cần quan tâm hơn đến các chính sách phát triển nguồn nhân lực xuất bản số, hỗ trợ đổi mới công nghệ và thúc đẩy văn hóa đọc. Đây là những yếu tố quyết định để ngành xuất bản vừa thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường số.

Đồng thời, tôi đồng tình với đề nghị của Ủy ban về việc tiếp tục nghiên cứu làm rõ đối tượng thụ hưởng của các chính sách, nhất là chính sách đầu tư phát triển các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, bảo đảm minh bạch và khả thi khi tổ chức thực hiện”, đại biểu Vũ Minh Đạo nói. 

Theo đại biểu, một trong những nội dung mới và rất quan trọng của dự án Luật chính là quy định quản lý nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng. Ông thống nhất với báo cáo thẩm tra khi đề nghị tiếp tục rà soát các quy định để bảo đảm không chồng chéo với pháp luật về báo chí, giao dịch điện tử, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ và các lĩnh vực liên quan.

Đại biểu Vũ Minh Đạo đánh giá, việc bổ sung quy định quản lý các nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng là cần thiết trong bối cảnh các nền tảng số và nền tảng xuyên biên giới phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, quy định cần bảo đảm rõ phạm vi điều chỉnh, xác định cụ thể trách nhiệm của các nền tảng phát hành và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước để vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, vừa nâng cao hiệu lực quản lý đối với các nội dung vi phạm pháp luật. 

Đại biểu tỉnh Lai Châu cũng cho biết, ông nhất trí với việc sửa đổi mô hình tổ chức nhà xuất bản để phù hợp với chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời, đề nghị tiếp tục làm rõ nội hàm của mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia cũng như phân biệt với mô hình tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Bên cạnh đó, cơ chế quản trị, điều kiện thành lập, phương thức hoạt động và cơ chế tài chính của mô hình này cũng cần được quy định rõ hơn hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết đối với những nội dung cần tính linh hoạt, bảo đảm vừa thực hiện được mục tiêu phát triển các đơn vị xuất bản mạnh, vừa không làm phát sinh tổ chức bộ máy không cần thiết. 

Đại biểu đánh giá cao định hướng đổi mới tư duy xây dựng pháp luật của dự án Luật theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh hậu kiểm.

Tuy nhiên, cùng với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hậu kiểm, nhất là đối với hoạt động phát hành trên môi trường mạng, sàn thương mại điện tử và hoạt động nhập khẩu xuất bản phẩm.

“Tôi cũng nhất trí với đề nghị của Ủy ban về việc quan tâm hơn đến nguồn lực bảo đảm thi hành Luật, nhất là đầu tư hạ tầng công nghệ và phát triển nguồn nhân lực số. Nếu thiếu các điều kiện này thì nhiều chính sách mới của Luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến xuất bản điện tử và chuyển đổi số, sẽ khó đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả như mong muốn”, đại biểu Vũ Minh Đạo góp ý cho dự thảo Luật. 

Cần đưa tạp chí khoa học vào phạm vi điều chỉnh của Luật

Phát biểu tại tổ vào sáng ngày 5.8, đại biểu Bùi Hoài Sơn (đoàn Hà Nội) nhấn mạnh, trong quá trình sửa đổi Luật, cần nghiên cứu một cách căn cơ việc đưa tạp chí khoa học về đúng bản chất là một loại hình xuất bản học thuật, thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản, thay vì tiếp tục quản lý chủ yếu theo Luật Báo chí như hiện nay.

Phân tích những điểm khác biệt về mục đích, sản phẩm và quy trình hoạt động giữa tạp chí khoa học và báo chí, đại biểu cho rằng, nếu sử dụng một khung pháp luật được thiết kế chủ yếu cho hoạt động thông tin báo chí để quản lý tạp chí khoa học thì sẽ khó phản ánh đúng bản chất của loại hình này.

Theo đại biểu, cơ chế bảo đảm chất lượng của báo chí và tạp chí khoa học cũng rất khác nhau. Do đó nếu tiếp tục đặt tạp chí khoa học hoàn toàn trong khuôn khổ báo chí, chúng ta có thể quy định rất chặt về thủ tục hành chính, tổ chức bộ máy, nhưng lại chưa chú trọng đầy đủ đến những yêu cầu cốt lõi của công bố khoa học như phản biện, liêm chính học thuật, dữ liệu nghiên cứu, sử dụng trí tuệ nhân tạo, trách nhiệm tác giả và cơ chế rút bài.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn nêu ví dụ về các nhà xuất bản đại học lớn như Oxford, Cambridge hay nhiều nhà xuất bản khoa học quốc tế đang xuất bản hàng trăm tạp chí cho các trường đại học, hội nghề nghiệp và tổ chức nghiên cứu.

Theo đó, tạp chí khoa học được nhận diện bằng ISSN, từng bài báo được gắn DOI, được quản lý qua hệ thống dữ liệu, thư viện, lưu chiểu và các chuẩn mực đạo đức xuất bản. Trọng tâm quản lý không phải là cấp phép hoạt động đưa tin, mà là bảo đảm chất lượng và tính minh bạch của quá trình xuất bản tri thức.

Từ thực tiễn đó, ông đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung trong Luật Xuất bản một chế định riêng về “xuất bản phẩm khoa học định kỳ” hoặc “xuất bản phẩm khoa học liên tục”.

“Theo tôi, việc đưa tạp chí khoa học vào Luật Xuất bản là trả loại hình này về đúng bản chất của nó: Một thiết chế thẩm định, công bố, lưu giữ và lan tỏa tri thức.

Phân định đúng bản chất thì mới có thể thiết kế đúng chính sách, giảm thủ tục không cần thiết, nâng cao chất lượng công bố và tạo điều kiện để các tạp chí khoa học Việt Nam từng bước hội nhập, có uy tín và năng lực cạnh tranh quốc tế”, đại biểu góp ý cho dự thảo Luật.