“Văn kiện Hà Nội”: Dấu ấn mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản

VHO - Hội nghị "Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực" diễn ra từ ngày 27.9 đến 1.10 tại Hà Nội và Ninh Bình, do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ VHTTDL, UBND TP Hà Nội, UBND TP Ninh Bình phối hợp với Trung tâm Di sản Thế giới và Văn phòng UNESCO Hà Nội tổ chức. Đây là diễn đàn đối thoại chính sách cấp cao về bảo tồn và phát huy giá trị di sản, với sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà quản lý di sản trong khu vực và quốc tế.

Một trong những nội dung được quan tâm tại hội nghị là “Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực”, dự kiến sẽ thông qua sáng 30.9.

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa (Bộ Ngoại giao), việc Việt Nam đăng cai hội nghị và chủ trì xây dựng văn kiện là dấu mốc quan trọng, thể hiện vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong hợp tác đa phương về văn hóa, di sản.

Từ “điểm sáng” trong hợp tác với UNESCO

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, việc Việt Nam đăng cai Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra trong thời điểm Việt Nam kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác với UNESCO (1976-2026), hướng tới 40 năm tham gia Công ước Di sản Thế giới (1987-2027), đồng thời đảm nhiệm vai trò Phó Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới.

Đáng chú ý, hội nghị diễn ra ngay sau khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua sáng kiến của Việt Nam về “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì sự phát triển bền vững” giai đoạn 2027-2036.

“Việc Việt Nam được lựa chọn đăng cai sự kiện này xuất phát trực tiếp từ Trung tâm Di sản Thế giới. Các bạn quốc tế chủ động lựa chọn Việt Nam bởi chúng ta được cộng đồng quốc tế đánh giá là một điểm sáng tiêu biểu trong hợp tác với UNESCO và các cơ quan tư vấn quốc tế như ICOMOS, ICCROM”, bà Lê Thị Hồng Vân cho biết.

Từ góc nhìn ngoại giao văn hóa, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho rằng đây không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường 50 năm đồng hành cùng UNESCO, từ những năm tháng tái thiết sau chiến tranh đến quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, mà còn là cơ hội cụ thể hóa chủ trương về phát triển văn hóa, ngoại giao văn hóa và ngoại giao di sản.

“Đăng cai hội nghị chính là bước triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách về ngoại giao văn hóa và ngoại giao di sản, nâng tầm nguồn lực văn hóa thành động lực phát triển trực tiếp, khẳng định vai trò chủ động và trách nhiệm của Việt Nam trong việc tham gia định hình các chính sách văn hóa ở tầm vóc toàn cầu”, bà Vân chia sẻ.

“Văn kiện Hà Nội” hướng tới những yêu cầu mới

Một trong những điểm nhấn của hội nghị là “Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực”. Theo bà Lê Thị Hồng Vân, sự ra đời của văn kiện đặt trong bối cảnh công tác bảo tồn di sản đang đứng trước những thách thức ngày càng lớn từ đô thị hóa, biến đổi khí hậu, thiên tai cũng như yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Sau nhiều thập niên triển khai Công ước Di sản Thế giới, những quan niệm và phương pháp tiếp cận về bảo tồn, trong đó có “tính xác thực” của di sản, cũng cần được tiếp tục trao đổi, cập nhật trong những bối cảnh văn hóa khác nhau.

“Lịch sử đã từng ghi nhận Hiến chương Venice (1964), Văn kiện Nara (1994), Văn kiện Nairobi (2025), và giờ đây thế giới hướng về Văn kiện Hà Nội”, bà Lê Thị Hồng Vân chia sẻ.

Theo đó, “Văn kiện Hà Nội” dự kiến tổng hợp kinh nghiệm, góc nhìn của các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có những kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản thế giới. Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được xác định là một trong những trường hợp thực tiễn tiêu biểu được tham khảo.

Văn kiện hướng tới việc cung cấp những định hướng thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách Đề cử dự kiến, lập hồ sơ đề cử, cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.

Mục tiêu rộng hơn là thúc đẩy cách tiếp cận về tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng, phù hợp với những bối cảnh văn hóa khác nhau, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về Giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn, cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả.

“Những kết quả này sẽ đóng góp vào nỗ lực xây dựng một Danh sách Di sản Thế giới có tính đại diện, cân bằng và đáng tin cậy hơn”, bà Lê Thị Hồng Vân nhấn mạnh.

Từ Hoàng thành Thăng Long đến Quần thể danh thắng Tràng An, thực tiễn của Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành những minh chứng sinh động cho các cuộc thảo luận về tính xác thực. Theo bà, “Văn kiện Hà Nội” có thể trở thành một tài liệu tham chiếu quan trọng đối với công tác bảo tồn di sản trong những năm tới.

Từ đối thoại quốc tế đến nguồn lực phát triển

Hội nghị quy tụ đại diện cấp cao của UNESCO, Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49, đại sứ đại diện các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản Thế giới, lãnh đạo cơ quan quản lý di sản các nước châu Á - Thái Bình Dương cùng các chuyên gia của UNESCO, ICOMOS, ICCROM.

Phía Việt Nam có lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, TP Hà Nội, TP Ninh Bình, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, các viện nghiên cứu, ban quản lý di sản và đại diện cộng đồng.

Sự hiện diện của các chuyên gia, nhà quản lý quốc tế cũng tạo điều kiện để Việt Nam trao đổi trực tiếp về những vấn đề đang đặt ra trong công tác bảo tồn di sản. Theo bà Lê Thị Hồng Vân, đây là cơ hội để Việt Nam tham vấn chuyên môn đối với một số dự án, hồ sơ di sản đang được quan tâm, trong đó có dự án phục dựng Điện Kính Thiên và các hồ sơ đề cử Di sản Thế giới đang được nghiên cứu, hoàn thiện.

Ở bình diện rộng hơn, việc tổ chức hội nghị tại Hà Nội và Ninh Bình cũng góp phần khẳng định năng lực của Việt Nam trong tổ chức các diễn đàn văn hóa quốc tế, đồng thời mở rộng không gian kết nối giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội.

“Những giá trị mà hội nghị mang lại là vô cùng to lớn và đa chiều. Trước hết là nâng tầm uy tín và sức mạnh mềm quốc gia. Hội nghị khẳng định năng lực khởi xướng, tham gia định hình các thể chế đa phương của Việt Nam. Việc chúng ta chủ trì xây dựng Văn kiện Hà Nội chứng minh Việt Nam không chỉ thực thi tốt các quy định quốc tế mà còn đủ tầm vóc đóng góp tri thức cho cộng đồng toàn cầu”, bà Lê Thị Hồng Vân nói.

Theo bà, việc đưa các cuộc đối thoại quốc tế về di sản đến những không gian di sản cụ thể như Hà Nội và Ninh Bình còn tạo cơ hội quảng bá hình ảnh Việt Nam như một điểm đến của các sáng kiến văn hóa và đối thoại đa phương, qua đó thu hút nguồn lực du lịch chất lượng cao, thúc đẩy kinh tế xanh và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng tại các vùng di sản.

Từ câu chuyện của “Văn kiện Hà Nội”, vấn đề đặt ra không chỉ là bảo vệ di sản trước những biến động của thời đại, mà còn làm thế nào để các giá trị được trao truyền tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Như chia sẻ của Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, di sản vừa là những giá trị cốt lõi được trao truyền cho các thế hệ tương lai, vừa có thể đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam.

Trong dòng chảy ấy, “Văn kiện Hà Nội” được kỳ vọng không chỉ ghi dấu một hội nghị quốc tế tổ chức tại Việt Nam, mà còn mở thêm một bước trong hành trình để tiếng nói, kinh nghiệm và thực tiễn bảo tồn di sản của khu vực châu Á - Thái Bình Dương được phản ánh rõ hơn trong các cuộc thảo luận toàn cầu.