Phát huy vai trò của Châu Á – Thái Bình Dương trong bảo đảm tính xác thực của di sản

VHO - Sáng ngày 28.9, tại Hà Nội đã diễn ra Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực.

Khẳng định vai trò của khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Phát biểu tại Hội nghị, Chủ tịch Uỷ ban Di sản thế giới Ihsan Mustafa Yurdakul cho biết tiếp nối Hội nghị tại Kenya năm 2025, Việt Nam là một địa điểm rất có ý nghĩa để chúng ta cùng suy ngẫm về một vấn đề cốt lõi của hệ thống Di sản thế giới.

Ông Ihsan Mustafa Yurdakul nhấn mạnh sự thay đổi trong cách chúng ta nhìn nhận tính xác thực qua các thời kỳ, cũng như những đóng góp mà cách tiếp cận của khu vực châu Á – Thái Bình Dương có thể mang lại cho cuộc đối thoại toàn cầu đang tiếp diễn.

Những nỗ lực nhằm xác định tính xác thực trong bảo tồn di sản đã bắt đầu từ trước khi Công ước Di sản thế giới được thông qua. Hiến chương Venice năm 1964 đặc biệt nhấn mạnh các yếu tố vật chất của tính xác thực, trong đó có tính toàn vẹn và nguyên trạng của các công trình và di tích.

Tuy nhiên, theo ông, cùng với sự hình thành và phát triển của hệ thống Di sản thế giới, cách chúng ta hiểu về di sản cũng dần thay đổi. Di sản ngày càng không chỉ được nhìn nhận qua các yếu tố vật chất, mà còn trong mối liên hệ với lịch sử, cộng đồng, không gian, cũng như những ý nghĩa phi vật thể, truyền thống và thực hành văn hóa.

Ông Ihsan Mustafa Yurdakul cho rằng sự chuyển biến trong nhận thức đó đã dẫn tới việc Ủy ban Di sản thế giới đưa Văn kiện Nara về Tính xác thực năm 1994 vào các Hướng dẫn thực hiện Công ước.

Hội nghị Nara là một bước tiến quan trọng, bởi văn kiện này nhắc lại rằng sự đa dạng của di sản văn hóa tồn tại trong những không gian và thời gian khác nhau, và mỗi bối cảnh văn hóa có thể đem lại những cách hiểu khác nhau về giá trị của di sản.

Giờ đây, châu Á - Thái Bình Dương có cơ hội đóng góp tiếng nói và cách tiếp cận vào cuộc trao đổi đang tiếp tục phát triển này. Khu vực cũng là điểm đến hội tụ sự đa dạng đặc biệt về lịch sử, tôn giáo, triết lý, kiến trúc cũng như mối quan hệ giữa cộng đồng và di sản.

Vì vậy, nếu chỉ áp dụng một cách máy móc những cách hiểu quốc tế hiện nay, chúng ta có thể chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú của những bối cảnh văn hóa rất khác nhau trong khu vực. Việc hình thành một cách tiếp cận của châu Á – Thái Bình Dương về tính xác thực không có nghĩa là tạo ra một hệ thống riêng biệt.

Ngược lại, điều đó cần được nhìn nhận như một nỗ lực nhằm củng cố tính phổ quát của hệ thống Di sản thế giới thông qua việc thừa nhận và tôn trọng sự đa dạng văn hóa.

Việt Nam luôn là một quốc gia thành viên tích cực và trách nhiệm 

Cũng tại Hội nghị, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới Lazare Eloundou Assomo cho rằng kể từ khi phê chuẩn Công ước Di sản thế giới năm 1987, Việt Nam luôn là một quốc gia thành viên tích cực, có trách nhiệm và có nhiều đóng góp xây dựng đối với công việc của Ủy ban Di sản thế giới. Việt Nam không chỉ trân trọng những giá trị được cộng đồng quốc tế ghi nhận, mà còn nghiêm túc thực hiện những trách nhiệm đi kèm với sự ghi nhận đó.

Việc tôn trọng quy trình và gìn giữ uy tín của những chuẩn mực chung không đơn thuần là yêu cầu về thủ tục. Đó chính là cơ sở tạo dựng niềm tin giữa UNESCO và các quốc gia thành viên. Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn thể hiện sự nhất quán trong việc gìn giữ nền tảng này.

Ông Lazare Eloundou Assomo nhấn mạnh Việt Nam hiện là một địa điểm rất phù hợp để chúng ta cùng trao đổi về di sản và tính xác thực. Từ Hoàng thành Thăng Long, Quần thể danh thắng Tràng An, Phố cổ Hội An, Quần thể di tích Cố đô Huế, Vịnh Hạ Long cho tới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, những kinh nghiệm của Việt Nam trong bảo vệ và quản lý 9 Di sản thế giới sẽ mang lại nhiều gợi mở thiết thực cho các cuộc thảo luận trong những ngày tới.

Hội nghị sẽ cùng trao đổi về cách gìn giữ sự tiếp nối của di sản trong quá trình biến đổi, thay vì coi bảo tồn là giữ cho di sản không thay đổi.

Đồng thời sẽ thảo luận về vai trò của những thực hành văn hóa đang tiếp diễn, của ký ức và niềm tin gắn với các công trình và cảnh quan. Đây là những yếu tố có ý nghĩa không chỉ đối với việc ghi danh di sản vào Danh sách Di sản thế giới, mà còn đối với việc quản lý bền vững, bảo tồn các giá trị và gìn giữ ý nghĩa của di sản đối với cộng đồng.

Theo ông, Hội nghị Đối thoại lần này cũng là một phần trong quá trình trao đổi rộng hơn mà UNESCO đang thúc đẩy tại nhiều khu vực trên thế giới trong thời gian qua, gần đây nhất là tại châu Phi.

Quá trình này thể hiện mong muốn của Ủy ban Di sản thế giới được lắng nghe đầy đủ tiếng nói của các khu vực về vấn đề gắn chặt với bản sắc của các cộng đồng là những chủ thể nằm ở trung tâm của công tác bảo vệ di sản.

Ông Lazare Eloundou Assomo cũng đánh giá cao những đóng góp gần đây của Việt Nam đối với hợp tác quốc tế về văn hóa. Chỉ vài tuần trước, theo sáng kiến của Việt Nam, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua Nghị quyết thiết lập Thập kỷ Quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững, giai đoạn 2027–2036.

Đây là một thành tựu quan trọng, góp phần đưa văn hóa và di sản vào vị trí ngày càng rõ nét hơn trong chương trình nghị sự phát triển quốc tế trong mười năm tới, đồng thời cho thấy những đóng góp tích cực của Việt Nam đối với các nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong lĩnh vực văn hóa và phát triển bền vững.

Hội nghị dự kiến thông qua "Văn kiện Hà Nội về Di sản và tính xác thực", qua đó sẽ tiếp tục được đưa vào trao đổi tại Ủy ban Di sản thế giới cũng như trong các cuộc thảo luận quốc tế rộng hơn.

Ông tin tưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với truyền thống văn hóa phong phú và nền tảng chuyên môn vững chắc, sẽ có những đóng góp thiết thực và lâu dài cho quá trình này.