Hà Nội: Lũng Trăng - Đánh thức di sản Mường trong không gian sáng tạo đương đại

Sự kiện diễn ra tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, trong khuôn khổ Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng do Sở VHTTDL Hà Nội tổ chức.

Tham dự chương trình có ông Trịnh Ngọc Chung, Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc (Bộ VHTTDL); ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội; đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, chính quyền địa phương, các giám tuyển nghệ thuật, nghệ nhân và nghệ sĩ.

Sự hiện diện của 46 không gian văn hóa sáng tạo mới trong mạng lưới của Thủ đô đánh dấu sự mở rộng của cộng đồng sáng tạo Hà Nội.

Mỗi không gian mang theo một sắc thái riêng, từ nghệ thuật, thủ công truyền thống, di sản, giáo dục sáng tạo đến những mô hình kết nối văn hóa và cộng đồng. Khi được đặt trong một mạng lưới chung, những nguồn lực ấy có thêm cơ hội gặp gỡ, cộng hưởng, tạo nên sức sống mới cho đời sống văn hóa đô thị.

Đại diện 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 nhận quyết định công nhận

Lũng Trăng và cuộc gặp gỡ giữa di sản với sáng tạo

Phát biểu tại sự kiện, Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, tính đến thời điểm hiện nay, thành phố đã phát triển được 128 không gian sáng tạo. Năm 2025, Hà Nội công nhận và trao chứng nhận cho 82 không gian; năm 2026, có thêm 46 không gian được trao chứng nhận.

Việc công nhận các thành viên mới góp phần khuyến khích các tổ chức, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo tiếp tục cống hiến, phát triển những mô hình hoạt động văn hóa hiệu quả. Hoạt động này càng mang ý nghĩa khi chỉ ít ngày nữa, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 sẽ chính thức diễn ra tại 5 điểm chính trên địa bàn Thủ đô.

Dưới chân núi Viên Nam, Lũng Trăng hiện ra giữa những triền đồi xanh, cây cối và những khoảng không khoáng đạt đặc trưng của vùng đất Yên Xuân. Trên diện tích khoảng 4ha, không gian này được định hướng phát triển thành tổ hợp trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật, sinh thái và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Ở Lũng Trăng, thiên nhiên là phần nền rộng mở cho sáng tạo, còn văn hóa Mường chính là nguồn cảm hứng xuyên suốt. Du khách đến đây có thể nghỉ ngơi, khám phá cảnh quan, tham gia các hoạt động nghệ thuật, trải nghiệm đời sống bản địa và tiếp cận những lớp trầm tích văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Lễ khai trương được tổ chức như một ngày hội văn hóa, đưa công chúng bước vào thế giới tinh thần phong phú của người Mường qua nhiều hình thức thể hiện. Nghệ thuật sắp đặt, âm nhạc dân gian, trang phục truyền thống, trò chơi cộng đồng và ẩm thực bản địa cùng hiện diện, tạo nên bức tranh sinh động về một vùng văn hóa giàu bản sắc.

Điểm nhấn của chương trình là hoạt động giới thiệu, trưng bày “Chuyện kể xứ Mường”. Qua những cuộc gặp gỡ với nghệ nhân Mo Mường, công chúng được lắng nghe những câu chuyện về tín ngưỡng, phong tục, quan niệm sống và thế giới quan của cộng đồng người Mường.

Những lớp ký ức văn hóa vốn được trao truyền qua lời kể, nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng được gợi mở bằng ngôn ngữ nghệ thuật gần gũi, giàu sức biểu cảm.

Di sản Mo Mường, sử thi “Đẻ đất - Đẻ nước”, tiếng chiêng và kho tàng tri thức dân gian được giới thiệu bằng nhiều chất liệu sáng tạo, trong đó có hội họa. Những tác phẩm tranh và sắp đặt nghệ thuật mô phỏng lịch Đoi, lấy cảm hứng từ di sản Mường, tạo nên cuộc đối thoại thú vị giữa tư duy thẩm mỹ truyền thống và ngôn ngữ tạo hình đương đại.

Lịch Đoi vốn gắn với tri thức dân gian về thời gian, mùa vụ và nhịp vận hành của tự nhiên. Khi được chuyển hóa thành tác phẩm nghệ thuật, những tri thức cổ xưa ấy có thêm một diện mạo mới, khơi gợi sự tò mò của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Di sản qua đó không còn xa cách trong những trang tư liệu hay câu chuyện được kể lại, mà có thể được cảm nhận bằng thị giác, cảm xúc và trải nghiệm trực tiếp.

Không khí lễ hội tiếp tục ngân vang với những cuộc diễu hành chiêng Mường, trò chơi dân gian, trải nghiệm trang phục truyền thống và chương trình âm nhạc “Âm vang xứ Mường”.

Nhịp chiêng trầm bổng, những điệu múa, lời hát và sắc màu trang phục truyền thống tái hiện phần nào không gian sinh hoạt cộng đồng, đưa người tham dự đến gần hơn với đời sống văn hóa của cư dân bản địa.

Giữa núi rừng Viên Nam, tiếng chiêng Mường vang lên như một lời gọi từ ký ức. Âm thanh ấy mang theo câu chuyện của tổ tiên, của bản làng, của những mùa hội và những phong tục được gìn giữ qua bao thế hệ.

Khi di sản bước vào không gian sáng tạo, những thanh âm quen thuộc ấy lại tìm thấy một đời sống mới, tiếp tục kết nối các thế hệ bằng niềm tự hào về cội nguồn.

Văn hóa trở thành nguồn lực phát triển cộng đồng

Đánh giá về Không gian văn hóa sáng tạo Lũng Trăng, Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội Phạm Tuấn Long kỳ vọng, với bản sắc văn hóa Mường đậm nét, Lũng Trăng sẽ trở thành một điểm đến tiêu biểu, hấp dẫn du khách khi đến với Thủ đô, đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.

Định hướng ấy phù hợp với những nhiệm vụ lớn mà Hà Nội đang tập trung triển khai theo tinh thần Nghị quyết của Bộ Chính trị là Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.

Một ý nghĩa quan trọng của Lũng Trăng là đưa hoạt động sáng tạo văn hóa đến gần hơn với khu vực ngoại thành, mở rộng không gian văn hóa của Thủ đô ra ngoài những khu vực đô thị trung tâm. Ở đó, cảnh quan thiên nhiên, di sản bản địa và cộng đồng dân cư cùng tham gia tạo nên sức hấp dẫn cho một mô hình phát triển mới.

Đặc biệt, câu chuyện của Lũng Trăng gợi mở cách tiếp cận giàu triển vọng trong việc kết nối bảo tồn văn hóa với sinh kế địa phương.

Bà Thân Thị Xuân, người đứng đầu dự án Lũng Trăng cho biết: “Những giá trị truyền thống có thể trở thành nguồn cảm hứng cho nghệ thuật, thiết kế, sản phẩm thủ công, trải nghiệm du lịch và các hoạt động sáng tạo hướng tới cộng đồng”.

“Khi người dân được tham gia, được trao cơ hội sáng tạo và hưởng lợi từ những giá trị văn hóa quê hương, công cuộc bảo tồn sẽ có thêm nền tảng xã hội vững chắc”, bà Xuân chia sẻ.

Với Lũng Trăng, khát vọng ấy được bắt đầu bằng tình yêu thiên nhiên, sự gắn bó với con người và niềm say mê tìm hiểu văn hóa Mường của những người kiến tạo không gian.

Hơn 20 nông dân người Mường đã cùng tham gia chăm sóc, vun đắp cảnh quan trong hơn một năm qua. Những nhành cây, ngọn cỏ, từng viên đá lát mang dáng vẻ nghệ thuật đều có bàn tay góp sức của bà con địa phương.

Tình cảm dành cho vùng đất còn được nối dài bằng những dự định cụ thể, như phát triển các sản phẩm trà lá từ những đồi trà, khôi phục nghề dệt thổ cẩm, đưa ẩm thực và tri thức dân gian vào hoạt động trải nghiệm.

Xa hơn, đó là mong muốn hình thành một mô hình sinh thái gắn với văn hóa bản địa, trong đó thiên nhiên được bảo vệ, di sản được trao truyền và người dân có thêm nguồn thu nhập ổn định từ chính tài nguyên văn hóa của quê hương.

Câu chuyện của người sáng lập Lũng Trăng cũng mang một sắc thái đặc biệt. Tình yêu dành cho vùng đất bắt đầu từ những khoảnh khắc đứng trên đỉnh Viên Nam, ngắm sương quấn vào mây trời và những thung lũng xanh phía dưới. Sự gắn bó dần lớn lên qua những ngày cùng bà con trồng cây, chăm đất, lắng nghe chuyện núi rừng và tìm hiểu kho tàng văn hóa Mường.

“Từ tình yêu thiên nhiên và tình người với người dân nơi đây, tôi bắt đầu say mê tìm hiểu văn hóa Mường. Tôi tìm đến các nghệ nhân, những nhà nghiên cứu, tìm hiểu sử thi Đẻ đất Đẻ nước, lịch Đoi, tiếng chiêng Mường, những hoa văn cổ và những phong tục được trao truyền qua nhiều thế hệ”, bà Xuân nói.

Và câu hỏi: “Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy không chỉ nằm lại trong quá khứ, mà còn có thể tiếp tục sống trong hiện tại?” đã thôi thúc bà thành lập Không gian sáng tạo Lũng Trăng.

Có lẽ chính cảm thức ấy đã tạo nên tinh thần riêng của Lũng Trăng. Không gian được mở ra bằng tình yêu, được vun đắp bằng sự đồng hành của cộng đồng và hướng tới tương lai bằng niềm tin rằng di sản chỉ thực sự có sức sống khi được thế hệ sau hiểu, yêu và tự hào gìn giữ.

Trong mạng lưới 128 không gian sáng tạo của Hà Nội, Lũng Trăng mang đến một sắc thái riêng, gắn sáng tạo với thiên nhiên, văn hóa Mường và đời sống cộng đồng vùng ngoại thành.

Sự hiện diện của không gian này góp thêm một gợi mở cho quá trình phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô: những nguồn lực sáng tạo quý giá có thể được đánh thức ngay trên những vùng đất giàu di sản, nơi con người vẫn đang lưu giữ ký ức văn hóa trong đời sống thường nhật.

Lũng Trăng hôm nay mở cửa với một mong ước giản dị mà sâu xa. Mai này, núi Viên Nam vẫn xanh, dòng suối vẫn trong, tiếng chiêng Mường vẫn ngân vang và những đứa trẻ vẫn tự hào kể câu chuyện về quê hương mình.

Giữa miền xanh Yên Xuân, ánh trăng mang tên Lũng Trăng dường như đang soi sáng một cách cảm nhận khác về di sản. Đó là khi văn hóa được sống trong hiện tại, thiên nhiên được nâng niu và những giá trị của cộng đồng có cơ hội nảy nở thành nguồn lực cho tương lai.