Sáng 10.11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.
Cần tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có lợi thế của công nghiệp văn hóa
Phát biểu thảo luận, đại biểu Lê Hoàng Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai cho rằng, công nghiệp văn hóa ở Việt Nam đã "có mầm, có cực nhưng chưa có ngành".
Dẫn chứng, đại biểu cho biết, năm 2025, game Việt đạt 4,9 tỉ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phim Việt dẫn đầu thị trường trong nước, nhạc Việt Nam thu hút đông đảo khán giả tại các sân vận động. Tuy nhiên, 95% lượt tải game đến từ nước ngoài, tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng, vi phạm bản quyền trực tuyến đã trở thành rủi ro thương mại đối với các đối tác.
“Nói cách khác, chúng ta có người sáng tạo, có khán giả nhưng thiếu cái lõi biến sự sáng tạo ấy thành tài sản, đó là bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối”, đại biểu nhấn mạnh.
Đánh giá về dự thảo Luật, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề nhưng còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi.
Cụ thể, chính sách vẫn dàn trải cho 10 nhóm ngành. Báo cáo tiếp thu đã nêu định hướng tập trung nguồn lực vào các ngành mũi nhọn, nhưng trong 37 điều của dự thảo Luật chưa có điều nào quy định về ngành mũi nhọn.
“Ưu tiên tất cả tức là không ưu tiên”, đại biểu nhận xét.
Về thủ tục, dự thảo có hơn 10 khâu đánh giá, công nhận và khoảng 40 nội dung giao quy định tại văn bản dưới luật. Trong khi đó, các quy định về những vấn đề cốt lõi còn mỏng.
Đối với công cụ thực thi bản quyền trên môi trường số, đại biểu cho rằng dù đã có quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ nhưng việc xử lý vẫn chậm hơn tốc độ vi phạm. Việc chặn một tên miền mất vài ngày, trong khi các trang web vi phạm có thể thay đổi địa chỉ chỉ trong vài phút.
Từ những phân tích trên, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng cần lựa chọn và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực Việt Nam có lợi thế. Đó là đội ngũ làm game có khả năng chinh phục hàng tỉ người dùng, phim Việt có sức cạnh tranh ngay trên sân nhà, kho di sản giàu bản sắc của 54 dân tộc anh em và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài.
Theo đại biểu, nhiệm vụ của Luật là kết nối những lợi thế này thành một chuỗi, từ công nghệ Việt kể câu chuyện Việt, làm ra sản phẩm Việt và cùng người Việt bước ra thế giới.
Đại biểu đề nghị hai nhóm giải pháp. Thứ nhất, bổ sung vào Điều 5 cơ chế xác định lĩnh vực trọng điểm theo từng giai đoạn. Luật cần quy định tiêu chí và chính sách đối với tối đa 3 - 4 lĩnh vực trong mỗi chu kỳ 5 năm; đồng thời có cơ chế đánh giá, lĩnh vực không đạt yêu cầu sẽ được đưa ra khỏi danh sách ưu tiên.
Trước mắt, đại biểu đề xuất tập trung vào 3 nhóm lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghệ sự kiện. Đây là những lĩnh vực có thể trở thành đầu tàu, kéo theo sự phát triển của các lĩnh vực khác.
Thứ hai, cần bổ sung các cơ chế đặc thù để bồi đắp những vấn đề cốt lõi, hỗ trợ thực thi Luật Sở hữu trí tuệ; nhanh chóng chặn các tên miền mới của trang web vi phạm bản quyền, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của các trang vi phạm. Đồng thời, chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ các chi phí thực tế theo phương thức trả sau khi có kết quả.
Kiểm soát chặt đối tượng hưởng ưu đãi, tránh dự án bất động sản khoác áo văn hóa
Đề cập đến chính sách ưu đãi thuế, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng cần bảo đảm phù hợp với Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương, trong đó yêu cầu chính sách thuế bảo đảm tính trung lập, hạn chế lồng ghép chính sách xã hội.
Tuy nhiên, điểm b khoản 1 Điều 35 của dự thảo vẫn đưa sản phẩm có giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam vào nhóm được hưởng mức ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất, ngang với chip bán dẫn, trong khi việc đánh giá, công nhận lại do UBND cấp tỉnh thực hiện theo khoản 5 Điều 22.
Theo đại biểu, quy định này có thể dẫn đến việc mỗi tỉnh quyết định doanh nghiệp nào được hưởng mức thuế ưu đãi.
Trong khi đó, các cụm, khu được hưởng ưu đãi còn có thể đồng thời nhận nhiều tầng chính sách, gồm ưu đãi đầu tư đặc biệt theo điểm b khoản 2 Điều 29, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cao nhất theo điểm b khoản 1 Điều 35, miễn, giảm tiền thuê đất và được Nhà nước hỗ trợ hạ tầng theo khoản 5 Điều 30.
Đáng chú ý, khoản 2 Điều 15 chưa quy định tỉ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu, chưa có hàng rào kiểm soát cần thiết, rất dễ phát sinh những dự án bất động sản khoác áo văn hóa.
Vì vậy, đại biểu đề nghị ưu đãi thuế chỉ dành cho sản phẩm trọng điểm đáp ứng các tiêu chí được quy định trong Luật; việc đánh giá, công nhận cần được thực hiện thống nhất ở cấp Trung ương. Các cụm, khu được hưởng ưu đãi do Thủ tướng Chính phủ quyết định, tập trung tại một số đô thị đã có hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.
Đồng thời, cần quy định tỉ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi. Đại biểu cũng đề nghị nâng chỉ tiêu thống kê tại điểm c khoản 1 Điều 6 thành tài khoản vệ tinh, giao Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về số tiền miễn, giảm thuế và kết quả thực hiện. Theo đại biểu, nếu không có những thước đo cụ thể thì sẽ khó đánh giá việc thực hiện mục tiêu đóng góp 7% GDP theo Nghị quyết số 80.
Liên hệ thực tiễn tại địa phương, đại biểu cho biết, Gia Lai có hai di sản được UNESCO ghi danh là Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và Nghệ thuật bài chòi Trung Bộ.
Theo đại biểu, những nghệ nhân đang gìn giữ hồn di sản không cần thêm một khu đất ưu đãi, mà cần câu chuyện của mình được kể trong một bộ phim, vang lên trong một ca khúc, sống được trong một trò chơi và được trả tiền bản quyền xứng đáng.
Đại biểu nhấn mạnh, thành công của Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không phải được đo bằng việc có bao nhiêu khu được công nhận, mà phải được đánh giá bằng việc người sáng tạo Việt Nam có thể sống được bằng nghề và các giá trị Việt Nam có thể bước ra thế giới.
“Chọn đúng lõi, dồn đúng sức, đó là cách để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.
