Tạo “cú hích” đưa công nghiệp văn hóa bứt phá

VHO - Sáng 30.7 tại Hà Nội, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh đã chủ trì buổi làm việc về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa (CNVH).

 Cùng dự có Ủy viên dự khuyết BCH Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng; cùng các Thứ trưởng: Tạ Quang Đông, Hồ An Phong, và lãnh đạo các cục, vụ, đơn vị chức năng thuộc Bộ VHTTDL.

Tạo ra các giá trị về kinh tế

Trình bày báo cáo thuyết minh chính sách dự án Luật Phát triển CNVH, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết, tỉ trọng CNVH trong GDP Việt Nam trong cả giai đoạn 2018 - 2025 ước đạt 4%, còn khoảng cách rất xa so với mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là tối thiểu 7%; khó có thể bứt phá nếu không có một “cú hích” về mặt kiến tạo chính sách của Nhà nước.

Kết quả khảo sát, rà soát, đánh giá và tổng hợp cho thấy, hệ thống pháp luật chuyên ngành đã cơ bản hoàn thiện hành lang pháp lý phục vụ công tác quản lý nhà nước. Tuy nhiên, các chính sách mang tính kiến tạo nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế chưa thực sự rõ nét, dẫn đến sự đứt gãy ở từng khâu trong chuỗi giá trị các ngành công nghiệp văn hóa.

Việc chậm ban hành Luật sẽ là một trong những nguy cơ, rủi ro làm cho tỉ trọng CNVH trong GDP Việt Nam khó đạt mục tiêu đặt ra là 7% theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ảnh hưởng chung tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết, Luật hướng đến 3 mục tiêu cụ thể. Trong đó, xác định địa vị pháp lý chính thức cho ngành CNVH trong cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam.

Đồng thời tăng cường kết nối chuỗi giá trị để thúc đẩy ngành CNVH Việt Nam có phát triển đột phá về mặt giá trị kinh tế, tăng cường xuất khẩu, thu hút FDI chiến lược, chiếm tỉ trọng tối thiểu 7% GDP hàng năm càng sớm càng tốt, thay vì chờ đến năm 2030. Cùng với đó, lan toả sức ảnh hưởng của bản sắc văn hoá Việt Nam, thương hiệu Việt Nam và “sức mạnh mềm Việt Nam” trên trường quốc tế.

Về phương pháp tiếp cận, Thứ trưởng cho hay, mỗi ngành CNVH đã, đang chịu điều chỉnh của một hoặc nhiều luật chuyên ngành khác nhau. Vì vậy, để đảm bảo khả thi, đồng bộ trong hệ thống pháp luật Việt Nam, phương pháp xây dựng Luật Phát triển CNVH được xây dựng dựa trên nguyên tắc tiếp cận CNVH là chuỗi giá trị để thúc đẩy phát triển từ góc độ phát triển một ngành kinh tế chiến lược, kiên quyết không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Luật cũng sẽ không quy định lại những chính sách đã được điều chỉnh trong các luật chuyên ngành và các văn bản pháp luật khác. Thay vì ôm đồm, Luật tập trung lựa chọn một số vấn đề trọng tâm, mang tính then chốt để ưu tiên giải quyết.

Cụ thể, Luật hướng tới xử lý những "điểm mờ" mà các luật chuyên ngành chưa cụ thể hóa, nhất là trong khâu tổ chức thực thi; những "khoảng trống" pháp lý mà các luật chuyên ngành chưa điều chỉnh nhưng không trái với quy định hiện hành; đồng thời tháo gỡ các "điểm nghẽn" của hệ thống pháp luật đã được thực tiễn kiểm chứng, đã chín, đã rõ và nhận được sự đồng thuận cao.

Bên cạnh đó, Luật chỉ quy định các nguyên tắc và những nội dung mang tính chính sách, còn Chính phủ sẽ quy định chi tiết về trình tự, thủ tục để bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình tổ chức thực hiện.

Về mặt chính sách, tinh thần chủ đạo của Luật là chuyển bản sắc văn hoá thành tài sản trí tuệ, chuyển tài sản trí tuệ thành dòng tiền tạo ra giá trị kinh tế. Luật xác định tài sản trí tuệ trong các ngành CNVH là yếu tố đột phá, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng. Hạ tầng CNVH là yếu tố nền tảng, vừa là tiền đề, vừa là cơ sở cho phát triển bền vững.

Nhân lực và nhân tài CNVH là yếu tố cốt lõi, đóng vai trò trung tâm. Thị trường CNVH là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đối với thành công. Thu hút đầu tư nước ngoài là yếu tố xúc tác, giúp nâng cao năng lực trong nước và tiếp cận thị trường quốc tế.

Đặc biệt, một trong những nội dung đáng chú ý được dự thảo Luật đề xuất là Chương trình thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm văn hóa thông qua Thẻ văn hóa quốc gia.

Theo đó, thẻ là công cụ xác nhận quyền được hưởng hỗ trợ, ưu đãi và tham gia Chương trình thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm văn hóa. Chính phủ quy định chi tiết đối tượng, mức hỗ trợ, mức ưu đãi, trình tự phát hành, quản lý, sử dụng Thẻ văn hóa quốc gia và việc tổ chức Chương trình thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Khoản hỗ trợ qua thẻ chỉ được sử dụng để mua, sử dụng sản phẩm, dịch vụ văn hóa Việt Nam tại đơn vị chấp nhận thẻ và không được quy đổi thành tiền mặt.

Làm rõ các nội hàm

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Hồ An Phong nhấn mạnh, việc xây dựng Luật Phát triển CNVH tuyệt đối không phải để bó hẹp không gian phát triển. Ngoài phục vụ công tác quản lý nhà nước, Luật phải đồng thời đóng vai trò kiến tạo, mở ra dư địa phát triển và có chính sách huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Do đó, Luật cần đi sâu vào các ngành CNVH có tiềm năng, đóng góp lớn cho tăng trưởng GDP, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế đối với các sản phẩm văn hóa; đồng thời xác định rõ các nguồn lực, cũng như những ngành, sản phẩm chủ lực để tạo nền tảng thúc đẩy CNVH phát triển bền vững.

Trong khi đó, từ thực tiễn phát triển thời gian qua, Thứ trưởng Tạ Quang Đông đánh giá, CNVH là lĩnh vực có tính đặc thù, phạm vi rộng, liên quan đến nhiều ngành với bản chất sáng tạo khác nhau. Vì vậy, việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý hài hòa, bao quát là không đơn giản, đòi hỏi có sự nghiên cứu kỹ lưỡng.

Theo Thứ trưởng, Luật cần tạo cơ chế để huy động sự tham gia của các thành phần trong xã hội vào phát triển CNVH, thông qua hệ thống chính sách rõ ràng, có tính khả thi, thay vì chỉ dừng ở lời kêu gọi mang tính khẩu hiệu.

Tại buổi làm việc, các đại biểu cũng đã cho ý kiến về một số nội dung được nêu trong dự thảo Luật liên quan đến tài sản trí tuệ; sản phẩm, dịch vụ CNVH; hạ tầng CNVH; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực CNVH…

Nêu ý kiến tại buổi làm việc, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng cho biết trong quá trình xây dự thảo Luật, Cục đã phối hợp với bộ phận thường trực thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ theo phân công. Sau khi nghiên cứu, ông Trần Hoàng cho biết thống nhất với mục tiêu, phương pháp tiếp cận của dự thảo.

Tuy nhiên, ông Trần Hoàng cũng cho rằng, mặc dù hạ tầng số đã từng bước được phát triển, song việc số hóa, tạo điều kiện để tiếp cận nguồn dữ liệu gốc về văn hóa, lịch sử, mỹ thuật của Việt Nam vẫn cần được thúc đẩy và quan tâm hơn nữa. Nội dung này cần được đưa vào các quy định, chính sách về tạo lập và phát triển tài sản sở hữu trí tuệ, trong đó Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các doanh nghiệp tham gia cung cấp dữ liệu.

Về nội dung phát triển thị trường, Cục trưởng Trần Hoàng đề xuất cần bổ sung quy định về việc xác định các sản phẩm chủ lực của CNVH theo từng thời kỳ, gắn liền với phát triển thương hiệu quốc gia. Bên cạnh đó, cần bổ sung các quy định và chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm hình thành, phát triển đội ngũ doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp hàng đầu, qua đó tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của CNVH.

Sau khi lắng nghe các ý kiến đóng góp, phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh ghi nhận, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự chủ động, tâm huyết của bộ phận thường trực cùng các đơn vị liên quan trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Phát triển CNVH.

Bộ trưởng cũng nhất trí với các đánh giá về kết quả đạt được, tiềm năng, những khó khăn, hạn chế từ thực tiễn phát triển CNVH; đồng thời khẳng định sự cần thiết phải sớm ban hành Luật nhằm tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để thúc đẩy lĩnh vực này phát triển.

Theo Bộ trưởng, từ khi Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước được ban hành, nhận thức về phát triển CNVH đã có nhiều chuyển biến tích cực thông qua việc ban hành nhiều chiến lược và từng bước hoàn thiện các cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển CNVH; trong đó có việc tập trung huy động các nguồn lực xã hội.

Tuy nhiên, Bộ trưởng đánh giá hiện nay vẫn còn thiếu những quy định mang tính khung và các cơ chế tạo động lực, đột phá cho sự phát triển của CNVH.

Cùng với đó, CNVH và kinh tế du lịch được xác định là hai lĩnh vực còn nhiều dư địa phát triển và được dự báo sẽ có tốc độ tăng trưởng nhanh. Vì vậy, cần một luật giữ vai kết nối, giúp hoàn thiện hệ thống chính sách, huy động nguồn lực; nâng cao đóng góp của CNVH vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Để đảm bảo tiến độ, chất lượng của dự án Luật, Bộ trưởng yêu cầu bộ phận thường trực và các đơn vị liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật và dự thảo Luật một cách kỹ lưỡng, bảo đảm chất lượng.

Nội hàm của các nhóm chính sách phải bám sát mục tiêu phát triển CNVH. Các khái niệm, phạm vi và cách tiếp cận cần được làm rõ, thống nhất để tạo cơ sở cho quá trình triển khai sau này.

Đối với những vấn đề đã được kiểm chứng, đủ chín, đủ rõ thì luật hóa. Những nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thấu đáo. Chính sách mới phải được xây dựng trên cơ sở khoa học và thực tiễn, làm rõ căn cứ đề xuất, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi đưa vào Luật.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Bộ VHTTDL đặt quyết tâm chính trị cao nhất trong việc xây dựng Luật Phát triển CNVH để sớm trình Quốc hội.