Phở: Từ món ăn đến sức mạnh mềm Việt Nam

VHO - Một quốc gia được nhận biết không chỉ qua lịch sử hay những biểu tượng chính thức mà còn qua văn hóa, con người, âm nhạc, điện ảnh và những sản phẩm của đời sống thường ngày. Trong đó, ẩm thực có một vị trí đặc biệt bởi nó tạo ra sự tiếp xúc trực tiếp, gần gũi và giàu cảm xúc.

Từ một bát phở đến câu chuyện về Việt Nam

Phở là một trong những trường hợp như vậy. Từ một món ăn quen thuộc của người Việt, phở đã vượt qua biên giới, hiện diện ở nhiều quốc gia và trở thành hình ảnh được nhận diện khi nhắc đến Việt Nam. Tuy nhiên, giá trị của phở không chỉ nằm ở số lượng nhà hàng hay mức độ phổ biến của món ăn. Đằng sau một bát phở là sự tò mò về Việt Nam, về con người, văn hóa và cách sống của người Việt.

Chính từ điểm tiếp xúc ấy, phở không chỉ còn là một món ăn. Nó trở thành giá trị văn hóa và trong những điều kiện nhất định, có thể góp phần tạo nên sức mạnh mềm của Việt Nam.

Có thể nói, sức mạnh mềm phần nào bắt đầu từ sự hấp dẫn, chứ không phải từ sự thuyết phục. Một người thưởng thức phở ở một thành phố châu Âu có thể bắt đầu bằng một trải nghiệm đơn giản: tò mò về hương vị, về những loại rau đi kèm, về cách chế biến hay về nguồn gốc của món ăn. Nhưng từ những câu hỏi nhỏ ấy, một cánh cửa có thể mở ra để họ tìm hiểu thêm về Việt Nam.

Ẩm thực luôn chứa đựng nhiều lớp thông tin về một nền văn hóa. Trong một bát phở có câu chuyện về lúa gạo, gia vị, thảo mộc, kỹ thuật chế biến, vùng đất và khí hậu. Đằng sau cách ăn, cách nấu và cách lựa chọn nguyên liệu còn có những dấu vết của đời sống, nghề nghiệp, đô thị, gia đình và quá trình giao lưu văn hóa.

Vì vậy, khi phở được đưa ra thế giới, điều quan trọng không chỉ là làm sao để món ăn được biết đến, mà còn là làm sao để phía sau món ăn ấy có một câu chuyện về Việt Nam?

Đó cũng là điểm khác biệt giữa quảng bá một sản phẩm và xây dựng một giá trị văn hóa. Một món ăn có thể được quảng bá bằng hình ảnh, thương hiệu hay truyền thông. Nhưng một giá trị văn hóa chỉ thực sự hình thành khi người tiếp nhận cảm nhận được câu chuyện, con người và những giá trị nằm phía sau sản phẩm.

Phở và không gian của ngoại giao văn hóa

Trong đời sống thường ngày, văn hóa thường được truyền đi bằng những cuộc gặp gỡ rất giản dị. Một bữa ăn có thể mở đầu cho một cuộc trò chuyện. Một người đầu bếp có thể kể về nghề. Một nghệ nhân có thể chia sẻ về kỹ thuật và kinh nghiệm. Một người Việt Nam ở nước ngoài có thể kể cho bạn bè bản địa về ký ức, gia đình và quê hương của mình.

Trong những cuộc gặp gỡ ấy, ngoại giao văn hóa và ngoại giao nhân dân có thể gặp nhau một cách tự nhiên. Văn hóa tạo ra điểm tiếp xúc; con người tạo ra kết nối. Từ những trải nghiệm ấy, sự hiểu biết và thiện cảm được hình thành – những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh mềm.

Phở Cultural Roadshow Europe 2026 là một ví dụ cho cách tiếp cận đó. Trong hành trình hơn 4.000 km qua châu Âu, phở không chỉ được giới thiệu như một món ăn mà còn trở thành điểm gặp gỡ giữa những người làm nghề, cộng đồng người Việt và công chúng sở tại.

Tại Praha, Warszawa, Trnava, Vienna, Budapest hay Berlin, mỗi điểm dừng có một hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều có chung một điều: phở tạo ra cơ hội để con người gặp nhau và bắt đầu một câu chuyện về Việt Nam.

Ở đó, người làm nghề mang theo kỹ thuật và kinh nghiệm; đầu bếp mang theo sự sáng tạo; doanh nghiệp và cộng đồng mang theo mạng lưới quan hệ; còn công chúng châu Âu mang theo sự tò mò và những câu hỏi về Việt Nam.

Đặc biệt, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có một vị trí tự nhiên trong quá trình này. Họ không chỉ là những người gìn giữ văn hóa Việt Nam mà còn là những người trực tiếp sống trong môi trường văn hóa của nước sở tại, hiểu cả hai phía và có khả năng tạo ra những kết nối mà các hoạt động quảng bá đơn thuần khó có được.

Điều này cũng được đặt trong một định hướng rộng hơn của chính sách đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài xác định, người Việt Nam ở nước ngoài là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới. Đồng thời, nhấn mạnh vai trò “đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam”, góp phần nâng cao sức mạnh mềm và uy tín quốc gia.

Trong cách nhìn đó, một nhà hàng Việt Nam, một đầu bếp, một nghệ nhân hay một cộng đồng người Việt ở nước ngoài đều có thể trở thành một “điểm chạm” văn hóa. Những “điểm chạm” ấy, khi được kết nối sẽ tạo thành một mạng lưới rộng lớn để văn hóa Việt Nam hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống quốc tế.

Từ sự yêu thích đến sức mạnh mềm quốc gia 

Một bát phở ngon tự nó chưa tạo nên sức mạnh mềm.

Điều làm nên sức mạnh phía sau phở là cả một hệ sinh thái văn hóa với những người giữ nghề, đầu bếp, nhà hàng, nghệ nhân, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu, truyền thông, nghệ sĩ, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và thế hệ trẻ.

Một đầu bếp có thể kể về kỹ thuật và những lựa chọn tinh tế phía sau một bát phở. Một nghệ nhân có thể nói về nguyên liệu và nghề truyền thống. Một nhà nghiên cứu có thể giải thích nguồn gốc và quá trình biến đổi của món ăn. Một người Việt Nam ở nước ngoài có thể kể về ký ức quê hương. Truyền thông có thể đưa những câu chuyện ấy đến với công chúng rộng hơn.

Khi những yếu tố đó gặp nhau, phở trở thành nơi giao thoa giữa văn hóa và kinh tế, giữa truyền thống và sáng tạo, giữa cộng đồng người Việt và xã hội sở tại.

Định hướng này cũng phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết đặt yêu cầu đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia, đồng thời nhấn mạnh việc phát huy vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Như vậy, ẩm thực không chỉ được nhìn nhận như một thành tố của đời sống văn hóa, mà còn có thể trở thành một nguồn lực để quảng bá hình ảnh, mở rộng giao lưu và gia tăng giá trị văn hóa của Việt Nam trên trường quốc tế.

Từ góc nhìn đó, việc đưa phở ra thế giới không nên chỉ được hiểu là mở thêm nhà hàng hay quảng bá thêm một món ăn. Điều quan trọng hơn là xây dựng một mạng lưới đủ rộng để những câu chuyện phía sau món ăn được kể, được trải nghiệm và được tiếp nối.

Phở Week Europe là một ví dụ khác cho cách làm này. Thay vì tập trung vào một sự kiện duy nhất, chương trình được tổ chức theo mô hình kết nối nhiều nhà hàng, đầu bếp, doanh nghiệp và cộng đồng tại nhiều quốc gia. Mỗi địa điểm trở thành một điểm kể chuyện về phở và về Việt Nam.

Khi những hoạt động riêng lẻ được kết nối thành mạng lưới, giá trị tạo ra không còn chỉ nằm ở từng bát phở hay từng sự kiện. Nó bắt đầu hình thành một không gian giao lưu văn hóa rộng hơn, nơi người Việt và bạn bè quốc tế có cơ hội gặp gỡ, tìm hiểu và tạo dựng những mối quan hệ lâu dài.

Đó chính là quá trình từ sự yêu thích đến sự hiểu biết, từ hiểu biết đến thiện cảm, và từ thiện cảm đến những kết nối bền vững. Sức mạnh mềm được hình thành từ những quá trình như vậy.

Phở vì thế có thể trở thành một phần của chuỗi giá trị văn hóa - kinh tế rộng hơn với nguyên liệu, nghề truyền thống, chế biến, nhà hàng, du lịch, truyền thông, sáng tạo và giao lưu quốc tế.

Quan trọng hơn, phở cho thấy một sản phẩm văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ những chiến lược lớn. Đôi khi, nó bắt đầu từ một trải nghiệm rất gần gũi giữa con người với con người.

Nếu một người nước ngoài sau một bát phở muốn biết thêm về Việt Nam, muốn đến Việt Nam, muốn kể câu chuyện ấy cho người khác hoặc muốn tiếp tục kết nối với người Việt, thì giá trị của bát phở đã vượt ra ngoài phạm vi của một món ăn.

Từ một món ăn quen thuộc, phở đang trở thành một điểm chạm để văn hóa Việt Nam đến gần hơn với thế giới.