Muốn có “Hollywood”, “K-pop” Việt Nam, phải bắt đầu từ văn hóa Việt

VHO - Hội thảo tại TP.HCM bàn giải pháp phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, trong đó giáo dục văn hóa nghệ thuật được đặt ra như một nền tảng quan trọng về nguồn nhân lực.

Ngày 18.9, Trường ĐH Văn hóa TP.HCM phối hợp với Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam và Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Giáo dục văn hóa nghệ thuật trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa”.

Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, giảng viên, sinh viên cùng đại diện các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, tổ chức văn hóa, nghệ thuật và truyền thông.

Hội thảo do GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường ĐH Văn hóa TP.HCM và PGS.TS Lê Thị Ngọc Điệp, Trưởng khoa Việt Nam học, Trường ĐH KHXH&NV (ĐH Quốc gia TP.HCM) chủ trì.

Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo, PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, Trưởng Ban Tổ chức, cho rằng sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi phương thức sáng tạo, sản xuất, phân phối và thụ hưởng các sản phẩm văn hóa nghệ thuật.

Những thay đổi này mở rộng không gian sáng tạo, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về nguồn nhân lực, mô hình đào tạo, năng lực công nghệ, quản trị sáng tạo, bản quyền và đạo đức nghề nghiệp.

Theo PGS.TS Lâm Nhân, trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng giữ vai trò quan trọng, giáo dục văn hóa nghệ thuật cần góp phần hình thành nguồn nhân lực sáng tạo và kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái văn hóa. Người học, bên cạnh kiến thức chuyên môn, cần được trang bị năng lực công nghệ, hiểu thị trường, quản trị dự án, sáng tạo nội dung số, nhận thức về sở hữu trí tuệ và khả năng hợp tác liên ngành.

Ông cũng đặt vấn đề thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo với thực tiễn công nghiệp văn hóa, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp, cộng đồng sáng tạo và thị trường. Đồng thời, quá trình khai thác giá trị văn hóa cần bảo đảm tính xác thực, tôn trọng chủ thể văn hóa và tránh thương mại hóa đơn thuần.

“Giáo dục văn hóa nghệ thuật đang đứng trước cơ hội chuyển từ nơi chủ yếu truyền dạy và bảo tồn thành không gian sáng tạo, kết nối và kiến tạo giá trị mới. Chuyển đổi số mở rộng không gian ấy, công nghiệp văn hóa tạo thêm điều kiện để các giá trị văn hóa tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội; nhưng giáo dục và con người vẫn là nhân tố quyết định những giá trị nào được tiếp nối, sáng tạo và lan tỏa”, PGS.TS Lâm Nhân nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung vào những vấn đề như vị trí của giáo dục văn hóa nghệ thuật trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa; chuyển đổi chương trình và phương pháp đào tạo trong kỷ nguyên số, AI; thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường với thị trường sáng tạo; chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực mới nhưng vẫn bảo đảm tính xác thực, sự đa dạng văn hóa; chuẩn bị nguồn nhân lực, vấn đề bản quyền và đạo đức số...

Một trong những yêu cầu được đặt ra là tăng cường mối liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp - cộng đồng sáng tạo - thị trường. Doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập hoặc tuyển dụng sau tốt nghiệp mà cần tham gia xây dựng chương trình, đào tạo, thực hành, đặt hàng sáng tạo và đánh giá năng lực nghề nghiệp.

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng chỉ ra những hạn chế trong liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Đại diện Công ty TNHH Cung ứng Cây Ô Liu, bà Lê Ngọc Hân cho rằng, sự liên kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp còn có khoảng trống.

“Phần lớn các cơ sở đào tạo nghệ thuật chưa thiết lập được mạng lưới hợp tác chiến lược dài hạn với các doanh nghiệp để cung cấp không gian thực hành, trải nghiệm nghề nghiệp. Hoạt động giáo dục nghệ thuật chủ yếu vẫn diễn ra biệt lập trong phạm vi nhà trường”, bà Lê Ngọc Hân nhận định.

Bà Hân cũng cho rằng, các doanh nghiệp sáng tạo cũng gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự chất lượng cao do sinh viên ra trường thiếu các kỹ năng thực tế và tư duy thích ứng với thị trường.

Quá trình hình thành nguồn nhân lực sáng tạo vì vậy thiếu tính liên tục, chưa tạo được chuỗi phát triển khép kín từ giáo dục đến thị trường và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Thực tế hợp tác giữa Trường ĐH Văn hóa TP.HCM và Bảo tàng Áo Dài được bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo Dài, chia sẻ như một trường hợp cho thấy giá trị của việc đưa sinh viên đến gần hơn với thực tiễn văn hóa.

Bà Huỳnh Ngọc Vân cho biết, ban đầu Bảo tàng Áo Dài mời sinh viên Trường ĐH Văn hóa TP.HCM tham gia trình diễn lịch sử áo dài và các tiết mục về di sản văn hóa. Qua thời gian, sự phối hợp giữa hai đơn vị ngày càng chặt chẽ, hình thành những sản phẩm văn hóa có tính đặc thù.

“Tôi nghĩ rằng việc liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp hoặc bảo tàng là kinh nghiệm để cùng tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị, mang tính đặc thù và khó có đơn vị nào thay thế được”, bà Vân chia sẻ.

Theo Giám đốc Bảo tàng Áo Dài, sinh viên còn được tham gia bảo tồn nghề thủ công truyền thống, tiêu biểu là nghệ thuật thắt lá dừa ở khu vực Long Phước, Long Trường, Trường Thạnh. Nhiều sinh viên sau khi được bảo tàng hướng dẫn đã có thể biểu diễn trước công chúng với tư cách nghệ nhân, vừa tích lũy kinh nghiệm, vừa có thêm thu nhập.

Bảo tàng cũng hỗ trợ sinh viên học nghề may áo dài ngũ thân, kết nối với nghệ nhân để tiếp tục truyền nghề và giới thiệu sản phẩm đến các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng áo dài làm đồng phục. Bà Vân cho rằng những kỹ năng như trình diễn, mặc và giới thiệu di sản cần được rèn luyện qua thực tế.

Sinh viên phải có cơ hội được thầy cô hướng dẫn, đồng hành cùng bảo tàng trong các chương trình trong và ngoài nước, qua đó nâng cao sự tự tin và trực tiếp góp sức vào việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Phát biểu kết luận, GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam nhấn mạnh, Việt Nam chưa thể cạnh tranh trực tiếp với những nền công nghiệp văn hóa lớn trên thế giới, vì vậy cần tìm hướng đi dựa trên bản sắc riêng.

“Khi chúng ta chưa có Hollywood, chưa có K-pop thì trước hết phải bắt đầu từ những cái chúng ta có. Chúng ta phải tạo ra Hollywood của Việt Nam, K-pop của Việt Nam và chúng ta đang có thế mạnh, nguồn lực để thực hiện”, ông nói.

Theo GS Lê Hồng Lý, nền tảng quan trọng là sự trải nghiệm và thẩm thấu văn hóa từ mỗi cá nhân, đặc biệt trong giáo dục. Những lời hát ru, câu ca dao, tục ngữ, dân ca, loại hình nghệ thuật truyền thống… được tiếp nhận từ nhỏ sẽ góp phần hình thành nhận thức và bản sắc văn hóa. Nếu thiếu nền tảng này, việc xây dựng đội ngũ làm công nghiệp văn hóa sẽ gặp nhiều hạn chế.

GS Lê Hồng Lý cũng nhìn nhận chuyển đổi số mở ra phương thức mới để đưa văn hóa đến với công chúng. Nếu trước đây văn hóa dân gian chủ yếu được “truyền miệng” thì nay có thể “truyền mạng”, với tốc độ và phạm vi tiếp cận rộng hơn. Công nghệ cần được khai thác để bảo tồn, lan tỏa và phát triển các giá trị văn hóa.

Bên cạnh đó, GS Lý đề cao sự liên kết giữa nhà trường, nghệ sĩ, bảo tàng, doanh nghiệp và các chủ thể văn hóa, cùng với hành lang pháp lý phù hợp để bảo vệ bản quyền. Theo ông, đây là yêu cầu cần thiết để hình thành những sản phẩm công nghiệp văn hóa mang bản sắc Việt Nam và có khả năng phát triển bền vững.