Phát hiện súng thần công tại Thành Điện Hải mở ra khả năng gì?

VHO - Trong quá trình thi công dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích quốc gia đặc biệt Thành Điện Hải (giai đoạn 2), đơn vị chức năng đã phát hiện một khẩu súng thần công bằng gang, dài gần 3m. Hiện vật đang được bảo quản, nghiên cứu nhằm làm rõ thêm những dấu tích lịch sử.

 Khẩu súng thần công đã được phát lộ vào sáng 21.10 tại khu vực phía Tây Bắc khuôn viên di tích, gần khu vực tượng đài Danh tướng Nguyễn Tri Phương và cây đa cổ thụ, thuộc phường Hải Châu, TP Đà Nẵng. Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết, ngay sau khi phát hiện, đơn vị thi công đã dừng hoạt động máy đào cơ giới, phối hợp với cán bộ chuyên môn của Bảo tàng Đà Nẵng kiểm tra, khảo sát và triển khai các biện pháp đưa hiện vật lên khỏi hố đào, bảo đảm an toàn.

Theo kết quả khảo sát bước đầu của Bảo tàng Đà Nẵng, khẩu súng nằm trong lớp đất cát pha màu vàng xám đến nâu vàng, có độ ẩm trung bình và kết cấu tương đối bở rời. Đây là lớp đất lấp có chứa nhiều vật liệu kiến trúc bị xáo trộn, trong đó có các mảnh gạch vồ cổ màu đỏ cam, bề mặt còn bám vữa vôi trắng. Tại khu vực sát hiện vật còn xuất hiện những viên gạch bìa, gạch vồ gãy vỡ, cùng các cụm vật chất màu đen sẫm được nhận định có thể là than tro, mùn hữu cơ mục hoặc tàn tích gỗ cháy.

Một số dấu vết gỉ sắt cũng thẩm thấu vào lớp đất cát xung quanh. Những dấu tích này bước đầu cho thấy khẩu súng nằm trong tầng đất có chứa tàn tích kiến trúc và các dấu vết hoạt động quân sự tại Thành Điện Hải trong lịch sử. Tuy nhiên, để xác định chính xác hoàn cảnh chôn vùi, niên đại và mối liên hệ giữa hiện vật với các lớp địa tầng, cần tiếp tục khảo sát, nghiên cứu chuyên sâu.

Qua đo đạc trực tiếp tại hiện trường, hiện vật nằm theo trục Tây Nam - Đông Bắc, phần chuôi quay về hướng Đông Bắc, miệng nòng hướng về phía Tây Nam. Thân súng nằm nghiêng, phần đầu súng chúc xuống dưới. So với mặt sân hiện trạng, chuôi súng ở độ sâu khoảng 72cm, trong khi miệng nòng nằm ở độ sâu 143,5cm.

Về hình thái, đây là khẩu súng thần công đúc bằng gang, có cấu trúc nguyên khối với các bộ phận đặc trưng của đại bác thời Nguyễn. Phần chuôi có núm hình cầu, đáy súng tạo các gờ nổi đồng tâm, thân thuôn dần về phía miệng nòng. Ở giữa thân có tai súng dạng trụ tròn, dùng để gá lên giá pháo.

Hiện vật còn giữ được hình dáng tổng thể, không ghi nhận tình trạng gãy vỡ lớn. Tuy nhiên, một bên tai súng đã bị gãy, bên còn lại dài khoảng 10cm. Bề mặt thân súng bị bao phủ bởi lớp kết vón dày hình thành từ quá trình ăn mòn kim loại, kết hợp với cát, sỏi nhỏ và mảnh vụn vữa gạch. Một số khu vực quanh bụng súng, tai súng và nửa thân phía miệng nòng xuất hiện các mảng gỉ phồng rộp, kết tảng sần sùi, có dấu hiệu tách lớp cục bộ. Do lớp kết vón bao phủ, các cán bộ chuyên môn chưa thể quan sát rõ lỗ ngòi nổ hoặc xác định hiện vật có minh văn, ký hiệu đúc hay không.

Sau khi hoàn tất việc ghi nhận tọa độ, phương vị, chụp ảnh tư liệu và đo đạc tại vị trí phát lộ, khẩu súng được đưa lên bằng xe cẩu chuyên dụng. Các dây cáp vải bản rộng được bố trí tại những điểm cân bằng quanh thân súng nhằm hạn chế va đập, trầy xước và nguy cơ làm bong vỡ lớp gỉ. Hiện vật sau đó được chuyển đến vị trí bảo quản tạm thời trong khuôn viên di tích, đặt cố định trên hệ thống bệ kê bằng gỗ, có chèn đỡ và trải bạt cách ẩm để tránh tiếp xúc trực tiếp với mặt đất.

Nhận định sơ bộ, Bảo tàng Đà Nẵng cho rằng, khẩu súng có thể thuộc hệ thống hỏa pháo phòng thủ của Thành Điện Hải. Tuy nhiên, nguồn gốc và niên đại cụ thể của hiện vật cần được tiếp tục xác minh thông qua nghiên cứu hình thái, kỹ thuật chế tác, dấu tích trên thân súng và các tư liệu lịch sử liên quan. Thành Điện Hải được xây dựng năm 1813 dưới thời vua Gia Long theo kiến trúc Vauban, từng trang bị 30 ụ súng đại bác, là một bộ phận trọng yếu trong tuyến phòng thủ bảo vệ cửa biển.

Đặc biệt, trong cuộc chiến chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha giai đoạn 1858-1860, Thành Điện Hải trở thành một trong những địa điểm chiến đấu quan trọng của quân dân Đà Nẵng dưới sự chỉ huy của danh tướng Nguyễn Tri Phương. Những trận chiến tại đây ghi dấu tinh thần chiến đấu kiên cường trong giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời phản ánh vai trò chiến lược của Đà Nẵng trong lịch sử bảo vệ chủ quyền dân tộc.

Việc phát hiện thêm súng thần công tại khu vực di tích vì thế có ý nghĩa trong việc bổ sung tư liệu nghiên cứu về hệ thống vũ khí, tổ chức phòng thủ và những biến động lịch sử diễn ra tại Thành Điện Hải. Trong thời gian tới, Bảo tàng Đà Nẵng sẽ tiếp tục theo dõi tình trạng hiện vật, duy trì điều kiện bảo quản phù hợp, tránh để súng khô đột ngột dưới tác động của nắng, gió khiến lớp bề mặt bị bong tróc hoặc nứt vỡ. Các chuyên gia sẽ đánh giá mức độ ăn mòn của lõi kim loại, xây dựng phương án xử lý lớp kết vón, khử muối và ổn định bề mặt trước khi tiến hành nghiên cứu chi tiết.

Sau khi làm sạch, nếu có minh văn hoặc ký hiệu đúc, các dấu tích này sẽ được khảo sát, ghi nhận để phục vụ công tác xác định niên đại, nguồn gốc. Hiện vật cũng sẽ được đo vẽ kỹ thuật, lập hồ sơ khoa học theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.